Nội bộ Mỹ bối rối khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz?

Các nguồn tin cho biết đội ngũ an ninh quốc gia của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã không tính toán đầy đủ những hệ quả tiềm tàng của kịch bản mà một số quan chức mô tả là tình huống tồi tệ nhất mà chính quyền hiện phải đối mặt.

Kịch bản bị coi là thứ yếu?

Theo các nguồn tin, dù các quan chức chủ chốt từ Bộ Năng lượng và Bộ Tài chính có tham dự một số cuộc họp chính thức về kế hoạch chiến dịch trước khi nó bắt đầu, các phân tích và dự báo của những cơ quan chuyên môn này (vốn là yếu tố then chốt trong quá trình ra quyết định của các chính quyền trước) chỉ được xem là yếu tố thứ yếu.

Các nguồn tin thừa nhận Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright là những nhân vật quan trọng trong suốt quá trình lập kế hoạch và triển khai chiến dịch. Tuy nhiên, việc ông Trump ưu tiên tham khảo ý kiến từ một nhóm cố vấn thân cận trong các quyết định an ninh quốc gia đã khiến các cuộc tranh luận liên cơ quan về hậu quả kinh tế tiềm tàng nếu Iran đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách đóng eo biển, bị gạt ra bên lề.

Các quan chức cho biết có thể phải mất nhiều tuần trước khi các nỗ lực của chính quyền nhằm giảm bớt tác động kinh tế ngày càng nghiêm trọng bắt đầu phát huy hiệu quả. Những biện pháp này bao gồm các nhiệm vụ hộ tống tàu chở dầu bằng hải quân với mức độ rủi ro cao đi qua eo biển, nhưng Lầu Năm Góc hiện cho rằng hoạt động đó quá nguy hiểm để tiến hành. Trong khi đó, Tổng thống Trump vẫn tiếp tục giảm nhẹ mức độ biến động của thị trường năng lượng.

Thực tế tại eo biển Hormuz khiến các đối tác ngoại giao, cựu quan chức Mỹ trong lĩnh vực kinh tế và năng lượng, cùng các lãnh đạo ngành công nghiệp mà CNN phỏng vấn rơi vào trạng thái bối rối và khó tin.

“Một nguyên tắc nền tảng trong chính sách an ninh quốc gia của Mỹ suốt nhiều thập kỷ là lập kế hoạch để ngăn chặn chính xác kịch bản này, dù từ lâu nó được coi là gần như không thể xảy ra. Tôi thực sự sững sờ”, một cựu quan chức Mỹ từng phục vụ trong cả chính quyền Cộng hòa và Dân chủ nói. 

Các lãnh đạo ngành vận tải biển cho biết họ đã nhiều lần đề nghị Hải quân Mỹ hộ tống tàu, nhưng tất cả đều bị từ chối. Theo hai lãnh đạo doanh nghiệp nắm thông tin, trong các buổi họp định kỳ với doanh nghiệp trong khu vực, giới chức quân sự Mỹ liên tục khẳng định họ chưa nhận được lệnh triển khai bất kỳ chiến dịch hộ tống nào và rủi ro đối với tài sản của Mỹ vẫn ở mức rất cao.

Bộ trưởng Tài chính Bessent ngày 12.3 trả lời Sky News rằng các hoạt động hộ tống sẽ bắt đầu “ngay khi có thể về mặt quân sự”. “Điều đó luôn nằm trong kế hoạch của chúng tôi, rằng có khả năng Hải quân Mỹ, hoặc có thể là một liên minh quốc tế, sẽ hộ tống các tàu chở dầu đi qua”, ông nói.

Tuy nhiên, theo các nguồn tin, con đường dẫn tới tình hình hiện nay phản ánh sự giao thoa phức tạp giữa các giả định địa chính trị, dự báo thị trường năng lượng và các ưu tiên chiến lược khác nhau.

Ba nguồn tin cho biết trong các cuộc họp kín gần đây với các nhà lập pháp, các quan chức cấp cao trong chính quyền Trump thừa nhận họ đã không lên kế hoạch cho khả năng Iran đóng eo biển để đáp trả các cuộc không kích.

Nhiều nguồn tin cho biết lý do là các quan chức tin rằng việc đóng eo biển sẽ gây tổn hại cho Iran nhiều hơn cho Mỹ. Quan điểm này được củng cố bởi việc Iran trước đây từng đưa ra những lời đe dọa nhưng không hành động tại eo biển sau các cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào cơ sở hạt nhân Iran mùa hè năm ngoái.

Trong một tuyên bố ngày 12.3, Nhà Trắng nhấn mạnh: “Thông qua một quy trình lập kế hoạch chi tiết, toàn bộ chính quyền đã và đang chuẩn bị cho bất kỳ hành động tiềm tàng nào từ chế độ Iran”, người phát ngôn Anna Kelly nói, đồng thời ca ngợi thành công của quân đội Mỹ.

“Bên cạnh đó, Tổng thống Trump đã nói rõ rằng bất kỳ gián đoạn nào đối với năng lượng chỉ mang tính tạm thời và về lâu dài sẽ mang lại lợi ích to lớn cho đất nước chúng ta cũng như nền kinh tế toàn cầu”, bà nói thêm.

Nhiều quan chức Mỹ đương nhiệm và đã nghỉ hưu nói với CNN rằng các kế hoạch cho bất kỳ hành động quân sự nào nhằm vào Iran thường đều tính đến khả năng Tehran đóng tuyến đường biển này. Quân đội Mỹ từ lâu đã duy trì và cập nhật các kế hoạch nhằm đối phó với hành động quân sự của Iran tại hành lang hàng hải quan trọng này.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu dồi dào, sản lượng dầu của Mỹ đạt mức kỷ lục, cùng với việc khả năng mở rộng nhanh chóng sản lượng từ Venezuela, quy mô toàn cầu của các rủi ro tiêu cực không được xem là yếu tố cần cân nhắc lớn.

Ngay cả khi xem xét khả năng gián đoạn tại eo biển, chính quyền Trump vẫn tập trung nhiều hơn vào cách nhìn rất tích cực về việc thị trường sẽ phản ứng thế nào nếu mối đe dọa gián đoạn từ Iran bị loại bỏ hoàn toàn.

“Muốn chiến thắng trong cuộc sống, bạn phải chịu đựng nỗi đau ngắn hạn để đạt được lợi ích dài hạn, và đó chính là điều chúng ta đang làm lúc này”, Bộ trưởng Năng lượng Wright nói trong cuộc phỏng vấn với NewsNation hôm 11.3. 

Khả năng hộ tống tàu bằng hải quân

Tối 12.3 (giờ Việt Nam), trong phát biểu công khai đầu tiên, tân Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei nói eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị phong tỏa như một công cụ gây sức ép, theo tuyên bố được đọc trên truyền hình nhà nước Iran.

Điều này khiến Mỹ chỉ còn rất ít lựa chọn. Theo nhiều nguồn tin nắm các cuộc trao đổi, các lãnh đạo ngành năng lượng đã nói với quan chức chính quyền rằng họ muốn chiến sự kết thúc sớm. Hiện họ không muốn đưa tài sản và nhân sự vào rủi ro bằng cách cho tàu chở dầu đi qua eo biển, và dự đoán điều này sẽ không thay đổi cho tới khi cường độ giao tranh giảm mạnh.

Trong vài ngày qua, các quan chức quân sự Mỹ đã tổ chức các cuộc gọi và họp hằng ngày với đại diện ngành năng lượng, theo các nguồn tin của CNN.

Tuy nhiên, gần như ngay từ khi xung đột bắt đầu, giới chức Mỹ đã nói với đại diện các công ty năng lượng rằng trong những ngày đầu của cuộc chiến, việc hải quân hộ tống tàu là không đủ an toàn.

Một quan chức quân đội Mỹ nói với CNN rằng các mối đe dọa chính đối với tàu thuyền tìm cách đi qua eo biển là máy bay không người lái và tên lửa của Iran, tiếp theo là thủy lôi. Trong các cuộc mô phỏng xung đột với Iran những năm gần đây, một trong những rủi ro lớn nhất đối với quân đội Mỹ là các tàu bị dồn chặt trong các tuyến hàng hải tại eo biển Hormuz, Bab-el-Mandeb và biển Đỏ, khiến chúng dễ bị tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran, một nguồn tin khác cho biết.

Ông Nate Swanson, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ phụ trách hồ sơ Iran, cho biết trong thập niên 1980 từng có các chiến dịch hộ tống tàu dầu qua eo biển này, nhưng việc Iran sử dụng máy bay không người lái lần này khiến tình hình hoàn toàn khác.

Các quan chức quân sự cũng nói với đại diện ngành năng lượng rằng họ hiện không thể điều thêm tàu hải quân cho nhiệm vụ hộ tống, vì các tàu đang tham gia các chiến dịch tấn công ở nơi khác. 

Bộ trưởng Wright ngày 12.3 cũng xác nhận Hải quân Mỹ hiện chưa thể hộ tống tàu thương mại qua eo biển, nhưng gợi ý năng lực này có thể được triển khai vào cuối tháng. “Điều đó sẽ xảy ra khá sớm, nhưng không thể diễn ra ngay lúc này. Chúng tôi đơn giản là chưa sẵn sàng”, ông nói trên CNBC.

“Tất cả các tài sản quân sự của chúng tôi hiện đang tập trung vào việc phá hủy năng lực tấn công của Iran và ngành công nghiệp sản xuất cung cấp cho các năng lực đó”, ông nói thêm.

Trong khi đó, Tổng thống Trump đã giảm nhẹ rủi ro đối với các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz, dù nhiều tàu tại khu vực đã bị tấn công. Trong cuộc phỏng vấn với Fox News ngày 12.3, ông nói các tàu hàng nên đi qua eo biển này và thể hiện sự can đảm, đồng thời nhấn mạnh không có gì phải sợ.

Các lựa chọn khác để giảm áp lực

Các quan chức chính quyền Mỹ phụ trách xử lý khủng hoảng năng lượng mong muốn hoạt động hộ tống tàu dầu được triển khai càng sớm càng tốt, nhưng hiện họ về cơ bản thống nhất cách quản lý khủng hoảng theo từng giai đoạn, theo một quan chức Mỹ và các nguồn tin khác.

Bộ trưởng Tài chính Bessent ngày 12.3 thông báo Bộ Tài chính sẽ tạm thời dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với dầu Nga đang mắc kẹt ngoài khơi.

Trước đó cùng ngày, Nhà Trắng cho biết họ đang cân nhắc nới lỏng các hạn chế trong Đạo luật Jones (luật hàng hải hơn 100 năm tuổi yêu cầu hàng hóa vận chuyển giữa các cảng Mỹ phải được chở bằng tàu Mỹ) nhằm làm chậm đà tăng giá xăng.

“Vì lợi ích quốc phòng, Nhà Trắng đang xem xét miễn trừ tạm thời Đạo luật Jones để đảm bảo các sản phẩm năng lượng thiết yếu và nhu yếu phẩm nông nghiệp được vận chuyển thông suốt tới các cảng của Mỹ. Quyết định này chưa được chốt”, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói với CNN trong một tuyên bố.

Chính quyền Trump cũng có nhiều lựa chọn khác, có thể dưới dạng sắc lệnh hành pháp, nhằm giảm giá nhiên liệu, theo CNN.

Một biện pháp đang được xem xét là miễn các yêu cầu sản xuất xăng đặc biệt vào mùa nóng nhằm giảm ô nhiễm không khí. (Xăng bay hơi vào không khí nhiều hơn vào mùa hè, vì vậy các quy định trong giai đoạn này thường nghiêm ngặt hơn để ngăn phát thải khí nhà kính.)

Theo các nguồn tin, một sắc lệnh hành pháp nhằm giảm gánh nặng quy định đối với các nhà sản xuất xăng tại Mỹ có thể giúp hạ chi phí phần nào, thậm chí trong những tuần sau khi khủng hoảng kết thúc.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng tác động của những biện pháp này khó có thể làm chậm đáng kể đà tăng giá.

“Tôi nghĩ đây chỉ là yếu tố bù đắp rất nhỏ so với nguyên nhân chính đang đẩy giá xăng lên cao, đó là lo ngại về nguồn cung thực tế của các sản phẩm lọc dầu trên toàn thế giới, cũng như nguồn dầu thô”, chuyên gia năng lượng Clayton Seigle tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS – Mỹ), nói.