‘Đừng để phải xin lỗi người đã khuất’

Ở tuổi 58, ông Nguyễn Thành Khoa vẫn giữ thói quen mang điện thoại bên mình suốt ngày đêm. Chỉ cần nghe tin có người nghèo qua đời mà không có tiền lo hậu sự, ông lại vội vã lên đường lo mai táng cho người đã khuất.

Lo cho người nghèo đám tang đàng hoàng

Chúng tôi gặp ông Khoa vào một buổi chiều giữa tháng 3, tại cơ sở tang lễ Tân Vạn Phú trên đường Đinh Bộ Lĩnh, phường Bình Thạnh (TP.HCM). Với dáng người khỏe khắn, gương mặt hiền hậu và ánh mắt điềm tĩnh, ông Khoa chậm rãi kể về hành trình hơn 30 năm lặng lẽ lo hậu sự miễn phí cho những phận đời cơ cực.

Nhắc đến cơ duyên gắn bó với việc mai táng miễn phí cho người nghèo, ông Khoa nhớ về những ngày tháng khi còn công tác tại Hội Chữ thập đỏ quận 3 cũ (TP.HCM). 

“Hồi đó, công việc của tôi gắn với những chuyến đi chăm lo cho những cụ già neo đơn trên địa bàn. Càng đi, tôi càng chứng kiến nhiều phận đời, có người cả đời lam lũ, sống trong thiếu thốn, đến khi nhắm mắt xuôi tay cũng cô quạnh, không ai đứng ra lo cho một tang lễ đàng hoàng”, ông Khoa nhớ lại.

Đau lòng hơn, có những cụ già qua đời ngay trong căn phòng trọ chật chội, thi thể phải đưa ra ngoài vội vã vì chủ trọ kiêng kỵ chuyện tang tóc, không cho tổ chức tang lễ trong nhà. Những cảnh tượng lạnh lẽo ấy ám ảnh ông suốt nhiều năm, để rồi trong lòng người cán bộ hội chữ thập đỏ năm nào dần hình thành một ý nghĩ kiên định: phải làm điều gì đó giúp những người nghèo khi ra đi được đưa tiễn một cách tử tế.

Ban đầu, ông đứng ra lo hậu sự cho vài trường hợp đặc biệt khó khăn. Nghĩ về lâu dài, năm 1996, ông quyết định mở một cơ sở dịch vụ tang lễ, lấy nguồn thu từ việc làm dịch vụ để duy trì việc mai táng miễn phí cho người nghèo. Từ đó, tiếng lành đồn xa, hễ ở đâu tại TP.HCM có người nghèo qua đời mà không ai lo liệu, người ta lại nhắc nhau: “Gọi chú Khoa”.

“Ngày trước, đi ngang đám tang là tôi vội bước nhanh, không dám nhìn. Nhưng khi chứng kiến nhiều người nghèo ra đi quá cô quạnh, tự nhiên tôi không còn sợ nữa, chỉ còn thương và muốn lo cho họ một đám tang đàng hoàng”, ông nói.

Vội vã lên đường dù ngày lễ, tết

Từ đó, dù là nửa đêm hay ngày lễ tết, chỉ cần nghe tin có người nghèo mất mà không có tiền lo hậu sự, ông Khoa lại vội vã lên đường.

Một trong những ký ức khiến ông không thể quên là câu chuyện về một bà cụ neo đơn ở quận Tân Bình cũ. Ngày bà qua đời, hàng xóm thương tình nên làm theo tập tục: thắp 4 cây đèn cầy ở 4 góc giường, giăng chiếc mùng cũ và phủ tấm chăn mỏng lên người. Nhưng khi mọi người rời đi, một cây đèn cầy bất ngờ ngã xuống, bén lửa vào chiếc mùng. Khói bốc lên nghi ngút. Khi hàng xóm phát hiện và chạy vào dập lửa, gương mặt của bà cụ đã bị cháy đen.

Nghe tin, ông Khoa xót xa, tức tốc đến nơi. Ông cùng anh em trong cơ sở tang lễ nhẹ nhàng tắm rửa thi thể, thay áo liệm cho cụ. Sau đó mời sư thầy đến tụng kinh hộ niệm. Đến giờ lành, chiếc quan tài được đưa tới để làm lễ tẩm liệm, nhập quan, rồi tổ chức tang lễ trang nghiêm trước khi đưa bà cụ đi hỏa táng.

Một ký ức khác khiến ông nhớ mãi xảy ra đúng đêm giao thừa cách đây khoảng 4 năm. Khi ông vừa thắp nhang cúng tổ tiên thì điện thoại reo. Đầu dây bên kia báo có bà cụ khoảng 80 tuổi ở nhà trọ vừa qua đời. Cũng may, bởi bà vẫn còn giữ tấm phiếu “hòm từ thiện” mà cơ sở của ông từng phát cho người nghèo. Ông đến nơi đầu tiên và gọi anh em đến để thực hiện tang lễ chu toàn cho bà.

“Làm nghề này trước hết phải có cái tâm”

Ông Khoa thường nhắc đi nhắc lại với nhân viên rằng: “Làm nghề này trước hết phải có cái tâm”. Mỗi lần dặn dò, ông vừa chỉ dẫn tỉ mỉ từng việc, vừa động viên anh em cố gắng giúp những người nghèo được an nghỉ.

“Đã vào nghề này thì phải làm cẩn thận. Với người sống, nếu mình lỡ làm sai còn có thể xin lỗi, còn người đã khuất thì không có cơ hội để nghe lời đó nữa. Vì vậy, mọi việc phải làm cho thật đàng hoàng”, ông căn dặn tận tình.

Suốt nhiều năm qua, những đám tang miễn phí do ông Khoa đứng ra lo liệu luôn được tổ chức đầy đủ nghi thức. Từ việc tắm rửa thi hài, thay áo liệm, tẩm liệm, đưa đi hỏa táng hoặc chôn cất… đều được thực hiện cẩn thận. Với ông, đó là cách để người đã khuất ra đi trong thanh thản.

Đại dịch Covid-19 là quãng thời gian áp lực nhất trong hơn 30 năm làm nghề của ông. Công việc của ông và anh em trong cơ sở tang lễ gần như quá tải. Họ làm việc xuyên ngày đêm, chỉ kịp chợp mắt rồi lại bật dậy khi điện thoại reo. Nhắc lại những ngày ấy, ông xúc động nói ông đã “canh giữ” nhiều hũ tro cốt không có người thân cho đến hiện nay. Mới đây, ông quyết định gửi lên chùa để các hũ tro cốt ấy được nương tựa nơi cửa Phật.

Dù công việc nhiều khó khăn, ông Khoa chưa từng nghĩ đến chuyện dừng lại. Ông nói mình may mắn vì gia đình luôn hiểu và ủng hộ con đường đã chọn.

Nhắc đến người con trai 34 tuổi, gương mặt ông bỗng rạng lên niềm tự hào xen lẫn xúc động. Ông bảo mình chưa từng ép con theo nghề, bởi đây là công việc nhạy cảm, chỉ khi thật sự tự nguyện mới có thể gắn bó lâu dài. Thế nhưng theo thời gian, người con trai ấy đã dần bước vào công việc của cha, lặng lẽ cùng ông lo liệu tang lễ cho những người nghèo.

Không chỉ lo tang lễ cho người nghèo, ông Khoa còn cùng bạn bè duy trì nhiều hoạt động thiện nguyện khác. Ông còn giữ chức vụ Trưởng ban Bảo trợ bác ái, quận 1 cũ (TP.HCM) và thực hiện nhiều hoạt động giúp đỡ cộng đồng. Điển hình là chương trình bếp cơm từ thiện phục vụ cho người khó khăn tại đường Bùi Đình Túy (phường Bình Thạnh, TP.HCM). Ngoài ra, ông còn có tham gia đóng góp cho những chương trình học bổng, xây cầu, trao quà cho người có hoàn cảnh khó khăn… 

Nhìn lại chặng đường đã qua, ông Khoa nói mình là người hạnh phúc vì suốt nhiều năm được làm công việc sẻ chia với những phận đời khó khăn. Ông lặng đi một lúc, ánh mắt trầm xuống rồi chậm rãi nói: “Trên đời còn nhiều người vất vả lắm, giúp thêm được ai thì tôi cũng cố gắng giúp hết sức mình.”

Rồi ông khẽ nói thêm, như một triết lý sống đã theo ông suốt mấy chục năm: “Cho đi là còn mãi. Tôi sẽ làm việc này đến khi còn đủ sức khỏe, rồi dìu dắt con mình tiếp tục con đường sẻ chia với cộng đồng”.