Cuộc xung đột giữa Mỹ – Israel và Iran thay đổi thế giới thế nào?

Hành khách đến Tanzania sau chuyến bay sơ tán từ Dubai.

Kể từ khi phát động cuộc không kích vào Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã mô tả nó như một “cuộc tấn công kinh hoàng” nhưng không để lại nhiều hậu quả lâu dài, đặc biệt là đối với người dân Mỹ.

Trong tuyên bố hôm 10/3 tại Florida, ông Trump gọi đó là một “sự gián đoạn ngắn ngủi”. Các chuyên gia cho rằng cuộc chiến hiện nay đang nhanh chóng trở thành một điều hoàn toàn khác: một cú sốc đối với trật tự an ninh và kinh tế toàn cầu, vượt xa những gì mà các cuộc xung đột gần đây khác ở Trung Đông gây ra.

Cuộc xung đột tại Trung Đông, hiện đã kéo dài gần 2 tuần, đang định hình lại các mô hình đi lại, sự phụ thuộc vào năng lượng dầu mỏ, chi phí sinh hoạt, các tuyến đường thương mại và các mối quan hệ đối tác chiến lược.

Các quốc gia thường được che chắn khỏi các cuộc xung đột khác trong khu vực như đảo Síp và Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE), cũng đã phải đối mặt với các cuộc tấn công trả đũa của Iran nhằm vào các mục tiêu chiến lược của Mỹ trong khu vực.

Hậu quả có thể làm gián đoạn cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ, làm thay đổi tính toán chiến tranh ở Ukraine và buộc các cường quốc phải chuyển hướng kinh tế lớn. Những tác động đó có thể trở nên trầm trọng hơn nếu ông Trump tiếp tục cuộc chiến, đặc biệt khi Iran leo thang các cuộc phản công và chặn giao thông đường thủy qua eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng.

Một số nhà kinh tế đã bắt đầu gợi lại ký ức đáng sợ đối với bất kỳ tổng thống Mỹ nào – viễn cảnh lạm phát đình trệ do cú sốc dầu mỏ, với tăng trưởng trì trệ và giá cả tăng vọt.

“Tôi vẫn còn nhớ như in những sự kiện của thập niên 70, và một thế giới mà giá dầu tăng vọt là vấn đề nghiêm trọng, và điều đó thực sự mang tính sống còn đối với một tổng thống Mỹ đang chuẩn bị phải đối mặt với cuộc bầu cử”, chuyên gia Suzanne Maloney về Iran tại Viện Brookings, cho biết. “Điều đó dường như không được Mỹ tính đến trong quá trình ra quyết định”, bà Maloney nói thêm.

Cuộc chiến hiện nay đang ảnh hưởng trực tiếp và mạnh mẽ nhất đến Trung Đông. Các cuộc tấn công trên khắp khu vực đã khiến hơn 1.000 người thiệt mạng và gây thiệt hại nặng nề cho cơ sở hạ tầng quan trọng và môi trường, trong đó có hệ quả là những cột khói độc hại và mưa đen ở Tehran sau các cuộc tấn công của Israel vào các kho nhiên liệu.

Các cuộc không kích cũng đã gây thiệt hại cho nhiều di tích lịch sử hàng trăm năm tuổi tại Iran, khiến người dân nước này phẫn nộ. Theo Bộ Văn hóa và Di sản Iran, một số công trình mang tính biểu tượng tại thành phố Isfahan và thủ đô Tehran đã chịu thiệt hại đáng kể do sóng xung kích từ các vụ nổ. Trên mạng xã hội, nhiều người đặt câu hỏi về tuyên bố rằng chiến dịch quân sự chỉ nhằm vào chính quyền Iran chứ không nhằm vào đất nước và người dân.

Cuộc xung đột cũng đã làm lung lay nền tảng của các nền kinh tế vùng Vịnh Ba Tư, phá vỡ hình ảnh đã được xây dựng tỉ mẩn như những nơi trú ẩn an toàn trong một khu vực đầy biến động.

Theo một tổ chức giám sát chiến tranh của Mỹ, Iran đã tiến hành nhiều cuộc tấn công vào các nước vùng Vịnh hơn là vào Israel, đánh trúng các khách sạn 5 sao, làm hư hại các nhà máy khử muối và khiến du khách phải tháo chạy theo các tuyến đường sơ tán.