Thế khó của các lãnh đạo cánh hữu châu Âu giữa chiến sự Iran

Trong cuộc họp tại Thượng viện Italy tuần qua, Thủ tướng Giorgia Meloni đối mặt tình thế khó xử khi nghị sĩ đối lập Carlo Calenda chất vấn về mối quan hệ thân thiết giữa bà với Tổng thống Mỹ Donald Trump, người mà theo ông là đã khiến Trung Đông ngả về Nga và muốn thấy châu Âu cùng NATO tan rã.

Câu trả lời của bà Meloni đã gây bất ngờ cho chính Calenda. “Thẳng thắn mà nói, tôi không nghĩ những đánh giá của ông về Tổng thống Trump là cường điệu đâu”, bà đáp.

Sau khi ông Trump phát động chiến dịch tấn công Iran khiến xung đột lan rộng ra Trung Đông, gây bất ổn toàn cầu, các lãnh đạo cánh hữu châu Âu từng nỗ lực xây dựng quan hệ thân thiết với Tổng thống Mỹ đang đối diện với một tình thế trớ trêu, khi mối liên kết này bỗng trở thành gánh nặng với họ.

Tình thế của Thủ tướng Meloni, lãnh đạo được mệnh danh là “người thấu hiểu ông Trump” ở châu Âu, là minh chứng rõ nét nhất khi bà đang phải chật vật xoay xở giữa thế bí chính trị, vừa lên án chính quyền Iran vừa công khai bày tỏ nghi ngại về tính đúng đắn của chiến dịch do Mỹ – Israel phát động.

Bà Meloni hôm 11/3 lên án vụ tập kích vào trường tiểu học ở Iran khiến ít nhất 175 người thiệt mạng. Lãnh đạo Italy kêu gọi nhanh chóng làm rõ trách nhiệm về cái mà bà gọi là “một vụ thảm sát”, giữa bối cảnh truyền thông liên tục đưa tin nghi ngờ Mỹ là bên gây ra sự việc.

Cũng trong lần phát biểu này, bà Meloni, lãnh đạo đảng Anh em Italy thuộc phe dân túy cánh hữu, đã cảnh báo về những hành động can thiệp đơn phương ngoài khuôn khổ luật pháp quốc tế. Bà tuyên bố đây là dấu hiệu “sụp đổ của một trật tự thế giới chung”.

“Đây là quá trình diễn ra từ lâu, nhưng theo quan điểm của tôi, nó đã chạm đến một bước ngoặt rất rõ rệt”, bà nhấn mạnh.

Cách đặt vấn đề của bà không mang tính phán xét mà giống như một đánh giá khách quan về thời cuộc. Bà cho rằng luật pháp quốc tế bị xói mòn bắt nguồn từ chiến dịch của Nga ở Ukraine hay việc Hamas đột kích lãnh thổ Israel hồi tháng 10/2023. Bà còn ngầm bày tỏ ủng hộ các mục tiêu Mỹ nhắm tới khi tuyên bố: “Chúng ta không thể để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân”.

Nhưng nghị sĩ chất vấn bà lại coi những bình luận về cuộc chiến Iran là bước ngoặt trong lập trường bảo vệ của Thủ tướng đối với Tổng thống Trump.

“Bà ấy thực sự không chỉ bảo vệ ông Trump mà còn cả những giá trị của phong trào MAGA”, ông Calenda nói trong cuộc phỏng vấn với báo Washington Post. “Và rồi tôi nghĩ cuộc chiến Iran đã thay đổi tất cả. Bởi ngay cả những cử tri ủng hộ bà ấy cũng đang rất bất bình về những gì đang xảy ra”.

“Thực tế là ông Trump đang dần đánh mất động lực ủng hộ tại Italy”, ông nói thêm.

Và đây cũng chính là nỗi lo của Nhà Trắng khi các lãnh đạo cánh hữu và dân túy, vốn là đồng minh thân cận nhất của Washington tại châu Âu, đang phải chật vật chống đỡ trước làn sóng phản đối, truy vấn về mối quan hệ giữa họ với Tổng thống Trump.

Áp lực vì mối quan hệ với ông Trump

Trong nội bộ đảng Lựa chọn khác cho nước Đức (AfD) thuộc phe cực hữu, chiến dịch tấn công của Mỹ vào Iran đã châm ngòi cho một cuộc khẩu chiến gay gắt.

Tino Chrupalla, đồng lãnh đạo đảng AfD, đã bất ngờ chỉ trích Tổng thống Trump trong một cuộc phỏng vấn trên đài phát thanh khi cho rằng lãnh đạo Mỹ đã đi từ một Tổng thống của hòa bình trở thành Tổng thống của “chiến tranh”. Tuyên bố này vấp phải phản ứng dữ dội từ những người ủng hộ ông Trump thuộc AfD, nhất là khi thái độ của ông Chrupalla còn gay gắt hơn cả Thủ tướng Đức Friedrich Merz, người thuộc phe trung hữu.

Tại Slovakia, Thủ tướng Robert Fico từng ca ngợi Tổng thống Trump là một “lãnh đạo rất thực tế và lý trí”. Nhưng điều này không ngăn được ông chỉ trích cuộc tấn công của Mỹ vào Iran.

Trong một phát biểu trên video, Thủ tướng Fico tuyên bố: “Chúng ta đang chứng kiến thêm bằng chứng về sự sụp đổ hoàn toàn của trật tự quốc tế và hành động coi thường tuyệt đối luật pháp quốc tế. Những bên lớn mạnh và quyền lực đang thích gì làm nấy… Chúng ta có thể lên án những hành động như vậy, nhưng điều đó không thay đổi được gì trước một cuộc tấn công quân sự vào Iran”.

Thủ tướng Hungary Viktor Orban, người vẫn duy trì mối quan hệ chặt chẽ với Nhà Trắng và phong trào MAGA, đang đặt kỳ vọng vào hỗ trợ từ lãnh đạo Mỹ nhằm giúp ông giành lợi thế trong cuộc bầu cử được dự báo là vô cùng khó khăn vào tháng 4.

Ông đã tìm mọi cách tránh sức nóng từ cuộc xung đột Iran khi vừa thể hiện ủng hộ ông Trump nhưng cũng vừa ngụ ý trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình rằng mình từng khuyên Tổng thống Mỹ không nên làm vậy. Thủ tướng Hungary đồng thời nêu rõ những tác động tiêu cực mà cuộc khủng hoảng ở Trung Đông có thể tạo ra.

“Chiến sự Trung Đông đang mang đến những rủi ro ngày càng lớn”, ông viết trên mạng xã hội. “Một cuộc xung đột kéo dài có thể kích hoạt những làn sóng di cư mới, tràn từ Iran qua Thổ Nhĩ Kỳ, băng qua vùng Balkan để đến biên giới chúng ta. Đồng thời, các chuyến hàng khí đốt hóa lỏng (LNG) từ Qatar đang bị gián đoạn khiến giá năng lượng leo thang. Đây là những thời khắc đầy thử thách. Hungary phải chuẩn bị sẵn sàng và đảm bảo chúng ta vẫn đứng vững”.

Thủ tướng Orban đang cố gắng giữ khoảng cách với cuộc chiến “mà không làm mất lòng ông Trump”, Zsuzsanna Vegh, chuyên gia phân tích chính trị tại Quỹ Marshall Đức, nhận định. “Ông Orban khó có thể nói gì khác bởi vốn dĩ ông luôn xây dựng hình ảnh bản thân là một sứ giả hòa bình. Nhưng dưới góc nhìn của chính phủ Hungary, cuộc chiến Iran rất tồi tệ, nó có thể đẩy giá năng lượng lên cao và khiến cuộc khủng hoảng di cư bùng phát trở lại”.

Tại Italy, quan hệ gắn bó giữa Thủ tướng Meloni với Tổng thống Trump đang tạo áp lực lên bà vào đúng thời điểm nhạy cảm nhất, giữa lúc bà phải dồn hết tâm sức cho cuộc trưng cầu dân ý quan trọng về cải cách tư pháp trong tháng này, sự kiện mà nhiều người coi là phép thử đối với mức độ tín nhiệm dành cho chính phủ của bà.

Theo Ferruccio De Bortoli, cựu tổng biên tập báo Corriere della Sera của Italy, cuộc chiến tại Iran đã khiến bà Meloni khó lòng tiếp tục duy trì chiến lược tiếp cận gần gũi với ông Trump.

“Mối lo lớn nhất của bà ấy hiện nay chắc chắn là việc đánh mất ủng hộ vì một cuộc chiến không phải của mình”, ông De Bortoli nhận xét.

Tuy nhiên, Nicola Procaccini, đồng minh thân cận của bà Meloni và là thành viên Nghị viện châu Âu, đã bác bỏ mọi ý kiến cho rằng Thủ tướng đang giữ khoảng cách với Tổng thống Trump. “Mối quan hệ giữa Italy và Mỹ, giữa bà Meloni và ông Trump không có gì thay đổi”, ông khẳng định. “Chúng tôi hy vọng mối đe dọa từ Iran sẽ bị xóa bỏ”.

Ông cảnh báo không nên vội vàng phán xét về hành động can thiệp của Mỹ, tuyên bố “chúng ta nên chờ đợi kết quả cuối cùng của cuộc xung đột tại Iran”.

Tổng thống Trump chưa bao giờ thực sự được ủng hộ tại Italy, nhưng các cuộc thăm dò thường xuyên cho thấy người dân nước này ít có thành kiến với ông hơn so với người Anh, Đức hay Tây Ban Nha. Ông mang lại cảm giác ít xa lạ hơn đối với một quốc gia vốn đã quá quen thuộc với Silvio Berlusconi, vị tỷ phú quá cố cũng gây nhiều tranh cãi và là chính trị gia có tầm ảnh hưởng lớn nhất Italy hiện đại.

Thủ tướng Meloni và Tổng thống Trump có nhiều điểm tương đồng, điều làm nên mối quan hệ thân thiết giữa họ. Cả hai có cùng quan điểm về việc trấn áp người nhập cư hay chống “hệ tư tưởng woke”, thuật ngữ chỉ việc nâng cao nhận thức về các định kiến trong xã hội như phân biệt chủng tộc, giới tính hay kỳ thị cộng đồng LGBTQ+.

Họ cũng thường xuyên nhắm vào những thẩm phán đưa ra các phán quyết bất lợi cho mình. Bà Meloni là một trong số ít các lãnh đạo châu Âu lên tiếng bảo vệ Phó tổng thống JD Vance sau bài phát biểu gây tranh cãi của ông tại Munich hồi năm ngoái, nơi ông cáo buộc châu Âu đang cô lập các đảng cực hữu.

Tình bạn giữa bà Meloni với ông Trump đã trở thành đề tài sôi nổi trên mặt báo. Trong một cuộc gặp hồi tháng 10/2025 tại Ai Cập, Tổng thống Trump đã khen ngợi Thủ tướng Italy là một “người phụ nữ trẻ đẹp”.

Ngay trong tuần qua, ông cũng nhấn mạnh với tờ Corriere della Sera rằng bà Meloni “là một lãnh đạo xuất sắc và là một người bạn của tôi”.

“Tôi yêu Italy và tôi nghĩ bà ấy là một lãnh đạo tuyệt vời”, ông nói.

Tuy nhiên, với những lời đe dọa sẽ kiểm soát đảo Greenland, các cuộc can thiệp quân sự ở nước ngoài và những chỉ trích liên tục từ chính quyền Trump nhằm vào Liên minh châu Âu (EU), mức độ tín nhiệm dành cho Tổng thống Mỹ tại Italy đã bắt đầu sụt giảm. Cuộc thăm dò của YouGov hồi tháng một cho thấy 77% người dân Italy có cái nhìn thiếu thiện cảm đối với ông.

Giờ đây, khi giá xăng tại Italy tăng vọt giữa một cuộc chiến mà nhiều người dân nước này cho là không có mục tiêu hay nguyên nhân rõ ràng, mối quan hệ thân thiết giữa bà Meloni và ông Trump tiếp tục bị đem ra phán xét. Báo chí Italy còn đang đổ dồn chú ý vào xu hướng tôn giáo và phong cách lãnh đạo của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth. Họ mô tả ông là một “cựu binh muốn tiêu diệt tất cả” hay “Giáo chủ Hegseth”.

Những đối thủ chính trị của bà Meloni chỉ ra rằng việc bà thường xuyên lui tới dinh thự Mar-a-Lago của ông Trump hay Nhà Trắng cũng không giúp ích gì cho tình hình hiện tại. Chính phủ Italy thậm chí không nhận được thông báo trước từ Mỹ khi chiến dịch tấn công Iran nổ ra, khiến ngay cả Bộ trưởng Quốc phòng Italy cũng bị bất ngờ và kẹt lại cùng gia đình ở Dubai vì không phận bị đóng cửa.

Những lời chỉ trích trực diện của Elly Schlein, lãnh đạo đảng Dân chủ đối lập, đối với Thủ tướng Meloni thường không mang lại hiệu quả rõ rệt trong quá khứ. Tuy nhiên, hiện tại, chúng đột nhiên tạo ra nhiều áp lực hơn.

“Chính phủ Italy không thể mãi nhún nhường trước chính quyền Mỹ, nếu không, điều đó sẽ gây tổn hại không thể cứu vãn đến vai trò ngoại giao mà Italy luôn đảm nhận tại khu vực này”, bà Schlein tuyên bố ngay sau khi Mỹ mở chiến dịch tập kích Iran. “Mối quan hệ gần gũi mà bà Meloni luôn khẳng định với ông Trump đã không thể giúp bà nhận được lời báo trước về cuộc tấn công”.

Vũ Hoàng (Theo Washington Post, AFP, Reuters)