Ba tôi qua đời, bà nội muốn cắt hộ khẩu gia đình tôi, được không?

Xin hỏi bà nội có quyền cắt hộ khẩu nhà tôi không và nếu bà nội không cho ở nhờ nữa thì tôi là cháu ruột có được quyền ở nhà đó nữa không? Xin giải đáp giúp. Cảm ơn.

– Luật sư Hoàng Hà (Đoàn luật sư TP.HCM) trả lời:

Trước tiên tôi xin chia sẻ với hoàn cảnh khó khăn và câu chuyện gia đình buồn mà mẹ con bạn đang phải trải qua sau sự ra đi của ba bạn.

Dưới góc độ pháp lý để giải quyết mâu thuẫn này, chúng ta cần tách bạch rõ ràng giữa quyền sở hữu tài sản (nhà ở) và quyền cư trú (hộ khẩu).

Thứ nhất, việc bạn là cháu ruột có mang lại quyền được tiếp tục ở ngôi nhà đó không? Câu trả lời rất tiếc là không.

Theo quy định của pháp luật dân sự và Luật Nhà ở 2023, chủ sở hữu nhà ở (trong trường hợp này là bà nội bạn) có toàn quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt đối với tài sản của mình.

Việc gia đình bạn sống ở căn nhà đó từ trước đến nay, về mặt pháp lý được xem là hình thức “mượn nhà” hoặc “ở nhờ” dựa trên sự đồng ý của chủ sở hữu. Mối quan hệ huyết thống (cháu ruột) mang ý nghĩa về mặt đạo đức và gia đình nhưng không làm phát sinh quyền sở hữu hay quyền sử dụng tài sản ép buộc đối với tài sản của người khác.

Khi bà nội bạn (chủ sở hữu) đổi ý và quyết định chấm dứt việc cho ở nhờ, yêu cầu lấy lại nhà thì về mặt luật pháp, mẹ con bạn có nghĩa vụ phải trả lại mặt bằng và chuyển đi nơi khác.

Thứ hai, về việc bà nội có quyền cắt hộ khẩu của nhà bạn không? Câu trả lời là bà nội không thể tự ý cắt hộ khẩu ngay lập tức nhưng việc bạn bị xóa đăng ký thường trú là điều sẽ xảy ra theo luật định.

Hiện nay việc quản lý cư trú được thực hiện trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (không còn dùng sổ hộ khẩu giấy).

Về mặt pháp lý, bà nội bạn hoàn toàn có quyền yêu cầu cơ quan công an xóa đăng ký thường trú của gia đình bạn tại căn nhà đó. Gia đình bạn đang đăng ký thường trú tại nhà của bà nội dưới hình thức là “chỗ ở hợp pháp do được cho mượn, cho ở nhờ”.

Căn cứ theo điểm h khoản 1 Điều 24 Luật Cư trú 2020, cơ quan công an sẽ tiến hành xóa đăng ký thường trú đối với trường hợp được cho ở nhờ khi xảy ra đồng thời 2 điều kiện:

Một là chủ sở hữu nhà (bà nội bạn) đã chấm dứt việc cho ở nhờ.

Hai là chủ sở hữu nhà không đồng ý cho giữ đăng ký thường trú tại địa chỉ căn nhà đó.

Lưu ý: Bạn chỉ được giữ lại thường trú trong 12 tháng nếu bà nội lấy lại nhà nhưng im lặng, không có yêu cầu gì thêm với cơ quan công an. Nếu bà nội kiên quyết không cho giữ thường trú thì quy định 12 tháng này sẽ không được áp dụng.

Bà nội bạn không thể tự ý truy cập hệ thống dữ liệu dân cư để xóa tên gia đình bạn nhưng bà sẽ thực hiện quyền của chủ nhà thông qua cơ quan nhà nước theo các bước:

Bước 1 (Trình báo và yêu cầu): Bà nội đến cơ quan công an xã/phường nơi có căn nhà, nộp văn bản thông báo về việc chấm dứt cho mẹ con bạn ở nhờ và ghi rõ ý kiến “không đồng ý cho tiếp tục giữ đăng ký thường trú tại địa chỉ này”.

Bước 2 (Xác minh): Cơ quan công an tiếp nhận hồ sơ từ bà nội và xác minh thông tin thực tế.

Bước 3 (Xóa đăng ký): Khi xác minh đúng sự thật, cơ quan công an sẽ ra quyết định và cập nhật hệ thống để xóa đăng ký thường trú của mẹ con bạn trên cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Như vậy nếu bà nội thực hiện đúng các bước trên thì việc mẹ con bạn bị xóa tên khỏi địa chỉ thường trú hiện tại là đúng quy định của pháp luật.

Tóm lại về mặt pháp lý, bà nội bạn hoàn toàn có quyền đòi lại nhà và việc gia đình bạn bị xóa đăng ký thường trú tại địa chỉ đó chỉ là vấn đề thời gian sau khi bà chính thức thông báo chấm dứt việc cho ở nhờ.

Trong hoàn cảnh này, giải pháp tốt nhất là cố gắng nhờ những người lớn tuổi có tiếng nói trong dòng họ hòa giải, thương lượng với bà nội để xin thêm một khoảng thời gian (ví dụ 3 – 6 tháng) nhằm sắp xếp lại cuộc sống và tìm chỗ ở mới cho hai mẹ con.

Mời bạn đọc gửi câu hỏi để được luật sư tư vấn

Với đội ngũ các luật sư và chuyên gia pháp lý dày dạn kinh nghiệm trên tất cả các lĩnh vực như hôn nhân – gia đình, kinh doanh – thương mại, mua bán đất đai, sở hữu trí tuệ, lao động, hộ tịch, thừa kế…, chuyên mục Tư vấn pháp luật trên Tuổi Trẻ Sao sẽ giải đáp thắc mắc của bạn một cách nhiệt tình, nhanh chóng, chính xác, hiệu quả.

Bạn đọc vui lòng gửi câu hỏi (gõ bằng tiếng Việt có dấu, font chữ UNICODE) về Tuổi Trẻ Sao qua địa chỉ [email protected].