Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 198/2025 của Quốc hội, cơ chế hỗ trợ lãi suất 2%/năm cho các dự án xanh, kinh tế tuần hoàn và áp dụng tiêu chuẩn ESG đang được các cơ quan chức năng gấp rút đưa vào thực tiễn.
Theo dự thảo nghị định hướng dẫn do Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính xây dựng, đối tượng thụ hưởng bao gồm doanh nghiệp tư nhân và hộ kinh doanh sẽ được cấp bù lãi suất khi vay vốn qua các quỹ tài chính nhà nước hoặc các đối tác tín dụng thương mại.
Động thái được cho là sự can thiệp trực tiếp của Chính phủ này nhằm giảm giá thành vốn, tạo lợi thế cạnh tranh cho các doanh nghiệp tiên phong chuyển đổi mô hình tăng trưởng.
Từ năm 2026, các chủ đầu tư vay vốn thực hiện dự án xanh, kinh tế tuần hoàn sẽ được ngân sách nhà nước hỗ trợ 2% lãi suất cho vay (Ảnh: DT).
Chính sách được đưa ra trong bối cảnh áp lực chuyển đổi xanh ngày càng lớn, đặc biệt khi các thị trường xuất khẩu chủ lực siết tiêu chuẩn môi trường và chuỗi cung ứng. Hỗ trợ lãi suất vì thế không chỉ là giải pháp kích cầu tín dụng, mà còn là công cụ nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn cho khu vực tư nhân.
Trên thực tế, dòng vốn xanh đã có dấu hiệu mở rộng. Đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh toàn nền kinh tế đạt khoảng 744.000 tỷ đồng, tương đương gần 4,2% tổng dư nợ. Vốn tập trung vào năng lượng tái tạo, nông nghiệp bền vững và các dự án tiết kiệm năng lượng. Các ngân hàng thương mại, từ khối quốc doanh như Agribank đến các tổ chức quốc tế như UOB hay Standard Chartered, đều tăng tốc triển khai sản phẩm tài chính bền vững.
Tuy nhiên, kinh nghiệm từ các gói hỗ trợ lãi suất trước đây cho thấy tỷ lệ giải ngân thường không đạt kỳ vọng. Với tín dụng xanh, yêu cầu thẩm định rủi ro môi trường – xã hội khắt khe hơn khiến quá trình phê duyệt kéo dài. Bên cạnh đó, khung phân loại hoạt động xanh của Việt Nam vẫn đang hoàn thiện, dẫn tới sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng tiêu chí giữa các tổ chức tín dụng.
Điều đó đặt ra câu hỏi là khi “room” và lãi suất ưu đãi đã sẵn sàng, doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để không đứng ngoài cuộc?
Tiến sĩ Bùi Thanh Minh – thành viên Hội đồng cấp cao Diễn đàn ESG Việt Nam 2025 (Ảnh: DT).
HỎI ĐÁP VỚI CHUYÊN GIA
Câu hỏi: Chính sách hỗ trợ 2% lãi suất hấp dẫn nhưng kinh nghiệm từ các gói hỗ trợ cho thấy tỷ lệ giải ngân thường thấp do doanh nghiệp khó đáp ứng hồ sơ pháp lý đầy đủ. Nghị quyết 198/2025 đã chốt cơ chế hỗ trợ lãi suất 2% nhưng thực tế cho thấy khoảng cách từ chính sách đến giải ngân còn dài.
Đối với các doanh nghiệp thâm dụng vốn lại có rủi ro môi trường cao như dệt may, gỗ, nông sản, chuyên gia có khuyến nghị cụ thể thế nào về quy trình chuẩn hóa hồ sơ tín dụng xanh từ bây giờ?
Doanh nghiệp cần xây hệ thống dữ liệu chứng minh tác động môi trường ra sao để thuyết phục các tổ chức tín dụng phê duyệt khoản vay nhanh chóng, tránh tình trạng hồ sơ bị treo vì thiếu căn cứ thẩm định ESG?
Tiến sĩ Bùi Thanh Minh – Phó giám đốc chuyên môn, Văn phòng Ban Nghiên cứu và Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV): Kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn được coi là các động lực tăng trưởng mới, đóng góp vào tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030 ở Việt Nam. Do đó, bên cạnh các áp lực/động lực từ thị trường; nội lực của doanh nghiệp thì các chính sách của Nhà nước cũng góp phần thúc đẩy doanh nghiệp thực hành ESG và phát triển bền vững.
Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân của Bộ Chính trị và các Nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ đã có chính sách hỗ trợ 2% lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp. Hiện tại, Ngân hàng Nhà nước đang phối hợp cùng các Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng dự thảo Nghị định hỗ trợ lãi suất 2% từ ngân sách nhà nước đối với các khoản vay thực hiện dự án xanh, tuần hoàn và ESG dành cho doanh nghiệp tư nhân.
Tuy nhiên, từ chính sách đến thực tiễn còn một “khoảng cách thực thi”. Ở cấp độ thể chế, Việt Nam đang trong quá trình hoàn thiện hệ thống văn bản về tín dụng xanh và phân loại hoạt động xanh; phần lớn vẫn là các bộ tiêu chuẩn nội bộ về thẩm định ESG do từng tổ chức tín dụng ban hành, dẫn đến cách hiểu và mức độ chấp nhận rủi ro khác nhau.
Ở khía cạnh doanh nghiệp, việc chuẩn hóa hồ sơ tín dụng xanh còn là thách thức lớn, đặc biệt đối với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) mới tiếp cận khái niệm ESG. Chính vì vậy, chúng ta cần thời gian để cả khung pháp lý và năng lực thị trường cùng được nâng cấp, khi đó, chính sách hỗ trợ lãi suất mới có thể thực sự chuyển hóa thành dòng vốn xanh đi vào nền kinh tế.
Đối với các doanh nghiệp, để tiếp cận hiệu quả các chính sách hỗ trợ, việc chuẩn hóa hồ sơ tín dụng xanh cần được triển khai theo lộ trình rõ ràng, thay vì chỉ chuẩn bị khi phát sinh nhu cầu vay vốn. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp phải đảm bảo tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật về môi trường và lao động, ví dụ như giấy phép môi trường, phòng cháy chữa cháy, an toàn lao động… vì đây là những điều kiện tiên quyết.
Trong trung hạn, doanh nghiệp cần từng bước xây dựng xây dựng hệ thống dữ liệu định lượng để làm căn cứ thẩm định ESG. Hệ thống này chưa cần phức tạp như các chuẩn quốc tế, nhưng phải đáp ứng 3 nguyên tắc cốt lõi, đó là Traceable (truy xuất được), Time-series (dòng thời gian) và Transparent (minh bạch).
Để đảm bảo hiệu quả, doanh nghiệp cần tập trung nguồn lực vào các nhóm dữ liệu bắt buộc (tiêu thụ điện, nước, nhiên liệu; lượng phát thải và chất thải; tỷ lệ tái chế; tuân thủ tiêu chuẩn chuỗi cung ứng) và bố trí nhân sự chuyên trách hoặc thuê tư vấn để đảm bảo tính nhất quán và độ tin cậy của dữ liệu.
Về dài hạn, doanh nghiệp cần xác định kế hoạch chuyển đổi trong 3-5 năm với mục tiêu cụ thể về giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng hoặc cải thiện hiệu suất tài nguyên. Khi tiếp cận các gói tín dụng ưu đãi của tổ chức tín dụng, trọng tâm không còn chỉ là “doanh nghiệp có tuân thủ hay không”, mà là “tác động môi trường doanh nghiệp đã và sẽ tạo ra thế nào”.
Vì vậy, hệ thống dữ liệu định lượng minh bạch và lộ trình chuyển đổi rõ ràng là các yếu tố then chốt để các doanh nghiệp có thể tiếp cận nhanh, hiệu quả ưu đãi vốn vay từ các tổ chức tài chính.
Tiến sĩ Bùi Thanh Minh là chuyên gia trong lĩnh vực cải cách chính sách và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh. Ông cũng là chuyên gia trong các dự án, hoạt động của Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID), Quỹ châu Á (The Asia Foundation – TAF), Tổng cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ (SECO) và các tổ chức quốc tế khác nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, các địa phương trong chuyển đổi xanh, thực hành ESG.
Ngoài ra, Tiến sĩ Minh cũng là tác giả của nhiều nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước về phát triển bền vững, đồng thời tư vấn cho các tổ chức như Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), Good Neighbors International (GNI), Save the Children và nhiều bộ ngành.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/doanh-nghiep-lam-esg-tiep-can-duoc-von-vay-lai-suat-2nam-the-nao-20260303133442905.htm
