Vùng Vịnh xây dựng hạ tầng internet mới để giảm rủi ro eo biển Hormuz

Trong nhiều thập kỷ, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đã vận hành hệ thống đường ống dẫn dầu quy mô lớn để né tránh khu vực eo biển Hormuz. Giờ đây, chiến lược tương tự đang được áp dụng cho hạ tầng viễn thông. Động thái này được đẩy nhanh sau các cuộc tấn công trả đũa của Iran nhắm vào một trung tâm dữ liệu của Amazon (Mỹ) tại khu vực, phơi bày điểm yếu của mạng lưới hiện tại: cáp ngầm dưới đáy biển rất khó bảo trì và gần như không thể sửa chữa nếu hỏng hóc khi xung đột vũ trang nổ ra.

Việc dịch chuyển hạ tầng lên đất liền đã kích hoạt một cuộc chạy đua quy mô lớn với ít nhất 6 dự án đang được triển khai nhằm kết nối internet từ vùng Vịnh sang châu Âu.

Tiến độ nhanh nhất hiện thuộc về dự án SilkLink do tập đoàn STC (Ả Rập Xê Út) dẫn dắt. Tuyến cáp này dài 4.500 km, chạy qua Jordan và Syria trước khi vươn tới bờ biển Địa Trung Hải, dự kiến đi vào vận hành giai đoạn đầu trong vòng 18 – 24 tháng tới.

Không đứng ngoài cuộc, tập đoàn Ooredoo của Qatar cam kết rót 500 triệu USD để phát triển dự án Fibre in Gulf (FiG), lấy Iraq làm trạm trung chuyển để kết nối dữ liệu Á – Âu qua cửa ngõ Thổ Nhĩ Kỳ. Cùng lúc đó, một liên minh tư nhân đang xúc tiến dự án cáp lai WorldLink trị giá 700 triệu USD, chạy từ UAE qua bán đảo Al-Faw (Iraq) đến vùng Kurdistan, đặc biệt nhắm tới việc phục vụ lưu lượng khổng lồ từ các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Dù mang ý nghĩa chiến lược trong việc giải tỏa áp lực hạ tầng, các tuyến cáp cạn lại vấp phải rào cản địa chính trị phức tạp. Hành lang này buộc phải đi qua những “điểm nóng an ninh” như Syria, Sudan, Ethiopia và Iraq. Bài học từ sự sụp đổ của hệ thống cáp JADI do nội chiến Syria trong quá khứ vẫn là một rủi ro hiện hữu.

Bên cạnh an ninh, rào cản pháp lý và hiệu quả kinh tế cũng là bài toán khó. Cáp quang biển hiện vẫn giữ lợi thế tuyệt đối về chi phí thấp và dung lượng truyền tải lớn. Ông Alan Mauldin, Giám đốc nghiên cứu tại tổ chức nghiên cứu độc lập về viễn thông TeleGeography cho rằng việc thống nhất quyền sở hữu sợi quang xuyên quốc gia và mức phí quá cảnh giữa các chính phủ láng giềng thường phức tạp và khó vượt qua hơn cả khâu thi công kỹ thuật.

Đánh giá về bức tranh tổng thể, ông Kristian Coates Ulrichsen, chuyên gia tại Viện Baker (Đại học Rice), nhận định cuộc đua xây dựng tuyến cáp đất liền phản ánh tham vọng cạnh tranh tầm ảnh hưởng giữa các quốc gia vùng Vịnh hơn là một nỗ lực phối hợp đồng bộ. Sự thành bại của các “siêu dự án” kể trên sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ nhượng bộ và hợp tác giữa chính phủ liên quan. Nếu thiếu đi sự đồng thuận, cáp quang đất liền sẽ khó trở thành giải pháp thay thế hoàn hảo, tiếp tục đặt các tập đoàn công nghệ toàn cầu trước bài toán rủi ro khi duy trì hệ thống tại khu vực có chiến sự.