Eo biển Hormuz là điểm nghẽn chiến lược của thương mại năng lượng toàn cầu. Dù rộng khoảng 29 hải lý tại điểm hẹp nhất, luồng hàng hải thực tế ở đây chỉ khoảng 2 hải lý mỗi chiều.
Mỗi ngày, tuyến này vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu và sản phẩm dầu, tương đương gần 20% nhu cầu dầu mỏ thế giới, đồng thời giữ vai trò quan trọng với thương mại khí tự nhiên hóa lỏng.
Vũ khí giúp Iran tạo điểm nghẽn tại eo biển huyết mạch Hormuz (Video: Bfbs Forbes News).
Iran được cho là vẫn duy trì kho thủy lôi lớn, có năng lực triển khai nhanh tại Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz bằng tàu cao tốc, tàu mặt nước hoặc tàu ngầm, bất chấp các đợt không kích gần đây của Mỹ vào các phương tiện rải mìn.
Trong hồ sơ công khai, hai dòng thủy lôi được xác nhận rõ nhất của Iran là mìn tiếp xúc và mìn cảm ứng. Mìn tiếp xúc phát nổ khi va chạm trực tiếp, có ưu điểm là rẻ và dễ triển khai. Ngược lại, mìn cảm ứng kích nổ theo các tín hiệu như từ trường, âm thanh hoặc áp suất của mục tiêu, nên khó dò tìm và xử lý hơn.
Ngoài 2 nhóm trên, giới phân tích cho rằng Iran có thể sở hữu hoặc từng tìm cách tiếp cận các dòng mìn neo, mìn đáy, thậm chí mìn trồi và mìn rocket. Nhóm vũ khí này được đánh giá là đặc biệt nguy hiểm, nhờ khả năng phục kích dưới đáy biển, chờ mục tiêu đi qua và phóng đầu nổ lên phía thân tàu.
Một số tài liệu cũng đề cập khả năng Iran sở hữu mìn trôi dạt hoặc mìn điều khiển từ xa. Tuy nhiên, đây chủ yếu vẫn là những đánh giá từ nguồn mở, chưa được hoàn toàn xác nhận.
Một yếu tố đáng chú ý khác là cơ chế chỉ huy – kiểm soát của hải quân Iran. Các nguồn công khai cho thấy IRGCN được tổ chức thành 5 hải khu, với sở chỉ huy tại Bandar Abbas.
Sau khi tái tổ chức năm 2007, lực lượng này giữ vai trò chủ lực ở vịnh Ba Tư, trong khi hải quân chính quy phụ trách vịnh Oman và biển Caspi.
Cơ chế phối hợp tại Hormuz cho thấy khả năng phân tán lực lượng và phản ứng theo khu vực, nhưng chưa đủ cơ sở để kết luận các đơn vị địa phương có thể tự ý rải mìn mà không cần phê chuẩn chính trị ở cấp cao.
Trong khi đó, Washington tuyên bố phá hủy hàng chục phương tiện có khả năng triển khai thủy lôi của Iran gần khu vực, nhưng mối đe dọa vẫn tiếp diễn.
Hormuz vẫn là một đòn bẩy răn đe quan trọng của Tehran, nhưng việc chuyển từ đe dọa sang phong tỏa thực sự sẽ là bước leo thang lớn, kéo theo rủi ro quân sự và kinh tế rất cao.
Đó cũng là lý do thủy lôi được xem là loại vũ khí “rẻ mà đắt”: không cần số lượng quá lớn, chúng vẫn có thể gây hiệu ứng tâm lý mạnh, đẩy phí bảo hiểm tăng cao, buộc tàu hàng đổi hướng và khiến đối phương phải triển khai các chiến dịch rà phá kéo dài.
Theo CRS, nếu một lượng lớn thủy lôi bị rải ra, quá trình khôi phục lưu thông bình thường qua eo biển có thể mất từ vài ngày đến vài tháng. Với Hormuz, mối đe dọa vì thế không chỉ nằm ở số lượng thủy lôi Iran có thể sở hữu, mà ở chỗ chỉ cần nguy cơ này đủ đáng tin, thương mại toàn cầu đã bị rung chuyển.
Tố Uyên
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/vu-khi-giup-iran-tao-diem-nghen-tai-eo-bien-huyet-mach-hormuz-20260316145628601.htm
