Nhịp sống tại thủ đô Dhaka của Bangladesh đang bị đảo lộn hoàn toàn. “Tôi không cảm thấy đây là kỳ nghỉ chút nào”, Abdullah Al Mahmud Mehedi, một sinh viên 23 tuổi tại Đại học Dhaka, chia sẻ khi các lớp học bị hủy vô thời hạn.
Sự xáo trộn này bắt nguồn từ một lý do cách đó hàng nghìn dặm, đó là nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Qatar đang bị đe dọa bởi xung đột tại Trung Đông.
Tắc nghẽn tại eo biển Hormuz đang gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu (Minh họa: Seeking Alpha).
Cú sốc đứt gãy và những nhà máy “đứng ngồi không yên”
Đối với một quốc gia mà một nửa sản lượng điện phụ thuộc vào khí đốt, và 1/3 trong số đó nhập khẩu trực tiếp từ Qatar như Bangladesh, đây thực sự là đòn giáng mạnh vào nền kinh tế.
Chính phủ nước này lập tức áp dụng các đợt cắt điện luân phiên. Cơn ác mộng cắt điện theo kế hoạch quay trở lại, giáng một đòn chí mạng vào ngành công nghiệp may mặc vốn chiếm tới 85% kim ngạch xuất khẩu của nước này. Các nhà máy hiện đại, nơi hàng nghìn công nhân đang ngày đêm sản xuất quần áo cho toàn thế giới, không thể hoạt động nếu nguồn điện phập phù.
Giải pháp thay thế duy nhất là chạy máy phát điện diesel cỡ lớn, nhưng chi phí lại quá đắt đỏ, ăn mòn lợi nhuận của doanh nghiệp.
Chuyên gia phân tích Shafiqul Alam từ Viện Phân tích Kinh tế và Tài chính Năng lượng tại Dhaka cảnh báo rằng, thời tiết mùa hè đến sớm sẽ đẩy nhu cầu điện vượt ngưỡng 18.000 MW ngay trong tháng 4. Bài toán sống còn hiện nay là chính phủ phải lên kế hoạch cực kỳ cẩn trọng để bảo vệ khu vực công nghiệp. Nếu nguồn khí đốt cạn kiệt và đèn tại các nhà máy vụt tắt, toàn bộ trụ cột kinh tế xuất khẩu sẽ tê liệt.
Để sinh tồn, Bangladesh đang phải cậy nhờ vào ngoại giao năng lượng, lên kế hoạch nhập khẩu hàng chục nghìn tấn diesel mỗi tháng từ quốc gia láng giềng Ấn Độ, bất chấp những rạn nứt chính trị trước đó.
Tình trạng thiếu khí đốt nghiêm trọng thậm chí đã buộc nước này phải đóng cửa 4 trong số 5 nhà máy phân bón quốc doanh, dồn toàn bộ lượng khí đốt ít ỏi còn lại cho các nhà máy điện để tránh kịch bản sập nguồn toàn quốc.
Bangladesh đang lo ngại về nguồn cung khí tự nhiên – loại nhiên liệu cung cấp cho khoảng một nửa các nhà máy phát điện của nước này (Ảnh: NYT).
Từ làm việc 4 ngày đến quy định nhiệt độ điều hòa
Không chỉ Nam Á, làn sóng chấn động đã lan thẳng tới Đông Nam Á. Theo thông tin từ The Philippine Star, ngay sau khi eo biển Hormuz – “yết hầu” vận chuyển năng lượng của thế giới – bị phong tỏa, các tuyến cung ứng cốt lõi lập tức tắc nghẽn. Giá nhiên liệu tăng vọt với mức tăng hai chữ số. Bộ Năng lượng Philippines đã phải phát đi cảnh báo đỏ: Chi phí điện có thể đội thêm tới 16%.
Đứng trước rủi ro lạm phát chi phí đẩy, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã ra lệnh áp dụng các biện pháp tiết kiệm năng lượng cực kỳ nghiêm ngặt. Hệ thống cơ quan nhà nước chuyển sang tuần làm việc 4 ngày. Khối tư nhân cũng được khuyến khích làm theo. Quản lý nhu cầu tiêu thụ điện giờ đây trở thành vũ khí phòng thủ hiệu quả nhất.
Tập đoàn điện lực Meralco cho biết đang tối ưu nguồn nhiên liệu, kêu gọi doanh nghiệp lớn sử dụng máy phát điện riêng để giảm tải lưới điện, đồng thời khuyến cáo người dân đặt điều hòa ở mức 25°C để tiết kiệm chi phí.
Tại Thái Lan, theo Asiatoday, Thủ tướng Anutin Charnvirakul yêu cầu công chức làm việc từ xa và siết chặt quy định sử dụng điện tại các cơ quan nhà nước. Các văn phòng chính phủ bị siết chặt quy định về việc hệ thống điều hòa không được cài đặt dưới 26-27 độ C, cán bộ được khuyến khích cất vest, tháo cà vạt, mặc áo ngắn tay để chịu nhiệt.
Dù có dự trữ đủ khoảng 95 ngày, Thái Lan vẫn chịu áp lực lớn do khí tự nhiên chiếm tới 68% cơ cấu năng lượng, buộc nước này phải tìm nguồn LNG thay thế từ Mỹ và Australia với chi phí cao.
Tại Indonesia, chuyên gia kinh tế Bhima Yudhistira, Giám đốc điều hành CELIOS, đề xuất chính phủ áp dụng chính sách cắt giảm giờ làm cho các lĩnh vực không thiết yếu để hạn chế nhu cầu di chuyển và tiêu thụ nhiên liệu.
Thậm chí, một số quốc gia lân cận như Myanmar đã phải dùng đến biện pháp hành chính cứng rắn là áp dụng biển số xe chẵn – lẻ để hạn chế phương tiện cá nhân ra đường.
Nhiều quốc gia áp dụng chính sách cắt giảm giờ làm cho các lĩnh vực không thiết yếu để hạn chế nhu cầu di chuyển và tiêu thụ nhiên liệu (Ảnh: Reuters).
Cuộc lội ngược dòng bất ngờ từ năng lượng tái tạo
Trong bối cảnh hoảng loạn bủa vây, một điểm sáng hiếm hoi lại xuất hiện ở Pakistan. Trái ngược với tình cảnh phải cắt điện diện rộng như hồi năm 2022, nền kinh tế này đang trụ vững khá ngoạn mục nhờ sự bùng nổ của năng lượng nội địa.
Trả lời phỏng vấn độc quyền với hãng tin Reuters, Bộ trưởng Năng lượng Pakistan Awais Ahmad Khan Leghari tiết lộ một con số gây kinh ngạc, đó là khoảng 74% sản lượng điện của nước này hiện nay được tạo ra từ các nguồn trong nước. Sự chuyển dịch mạnh mẽ này đã giúp Pakistan gần như miễn nhiễm với cú sốc đứt gãy nguồn cung LNG từ Qatar.
Bí quyết nằm ở cuộc “cách mạng điện mặt trời do người dân dẫn dắt”. Theo Reuters, tổng công suất điện mặt trời áp mái tại Pakistan đã vượt mốc 20 GW. Có những thời điểm vào ban ngày, nhu cầu kéo điện từ lưới quốc gia tại các đô thị sụt giảm mạnh vì các hộ gia đình và doanh nghiệp đã tự túc được nguồn điện. Cộng hưởng với nguồn thủy điện dồi dào dâng cao vào mùa hè, điện hạt nhân và điện than nội địa, Pakistan đã dư thừa công suất phát điện.
Nhờ vị thế mới này, LNG giờ đây chỉ còn chiếm vỏn vẹn 10% trong cơ cấu sản lượng điện của Pakistan, chủ yếu dùng để “chữa cháy” vào các giờ cao điểm buổi tối. Bộ trưởng Leghari tự tin khẳng định, ngay cả khi nguồn cung LNG bị đứt đoạn hoàn toàn hoặc giá tăng phi mã, tác động lên khu vực công nghiệp và sản xuất của Pakistan cũng chỉ ở mức không đáng kể.
Thậm chí, nước này đã mạnh tay hủy bỏ tới 21 chuyến hàng LNG hợp đồng dài hạn dự kiến giao trong giai đoạn tới, một động thái cho thấy mức độ tự tin vào khả năng tự chủ năng lượng.
Các hệ thống điện mặt trời trên mái nhà đang bùng nổ tại Pakistan (Ảnh: NPR).
Dù những điểm sáng cục bộ như Pakistan mang lại tia hy vọng, bức tranh năng lượng tại Đông Nam Á vẫn đối mặt một rủi ro lớn. Theo phân tích của APBI-ICMA, khi nguồn cung khí tự nhiên trở nên bấp bênh, một số quốc gia ASEAN đang có xu hướng quay lại với nguồn điện truyền thống: than đá.
Sự biến động của địa chính trị khiến than trong khu vực trở nên hấp dẫn hơn nhờ tính ổn định, dễ vận chuyển và ít phụ thuộc vào các tuyến hàng hải rủi ro. Công suất phát điện từ than tại ASEAN vì thế đã chạm mức kỷ lục trong những năm đầu thập kỷ này.
Trước áp lực duy trì hoạt động của nền kinh tế, các nước như Thái Lan và Indonesia có thể phải kéo dài vòng đời các nhà máy nhiệt điện than cũ, thay vì đóng cửa theo lộ trình khí hậu đã đặt ra.
Giới phân tích tài chính cũng lưu ý rằng việc chuyển sang nhập LNG từ Mỹ để thay thế nguồn cung Trung Đông chỉ là giải pháp ngắn hạn, đồng thời mở ra một vòng phụ thuộc năng lượng mới cho các nền kinh tế châu Á.
Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng an ninh năng lượng của khu vực trong thập kỷ tới sẽ phụ thuộc ngày càng lớn vào tốc độ mở rộng điện gió và điện mặt trời – 2 nguồn điện đang giảm chi phí nhanh nhất trên thế giới.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/cu-soc-dien-chau-a-bung-no-co-noi-lam-viec-4-ngaytuan-de-giu-dien-20260317061831400.htm
