Mâm cỗ cúng bày “không còn một chỗ trống” của người Mường gây tò mò

Dâng lễ xuân lộc mát nhà

Lễ xuân lộc mát nhà đầu năm được các gia đình người Mường (xã Kim Bôi, tỉnh Phú Thọ) chọn tổ chức vào một ngày sau rằm đến hết tháng Giêng. Tùy theo phong tục của mỗi gia đình mà lễ được cúng hàng năm hay hai năm tổ chức một lần.

Theo quan niệm của người Mường, lễ xuân lộc mát nhà ngày đầu năm để cầu bình an, may mắn cho các thành viên trong gia đình, dòng họ, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, công việc làm ăn được thuận buồm xuôi gió, tránh gặp phải những tai ương, con cháu đi làm ăn xa hay học hành được hanh thông và thành công….

Người dân ở xã Kim Bôi, tỉnh Phú Thọ chuẩn bị mâm cỗ cúng lễ xuân lộc mát nhà kết hợp giải hạn đầu năm (Ảnh: Thanh Bình).

Anh Bùi Văn Tùng (SN 1978), khu Lục Cả, xã Kim Bôi, tỉnh Phú Thọ chia sẻ, lễ xuân lộc mát nhà đầu năm của người Mường hay còn gọi là lễ thanh minh, gia đình nào dù giàu hay nghèo cũng đều làm lễ này. Thời gian làm lễ từ qua rằm tháng Giêng đến hết tháng, sau thời gian này thì lễ không còn ý nghĩa.

“Lễ xuân lộc mát nhà đầu năm mát nhà thì gia đình nào hầu như cũng làm. Tùy theo năm đó, gia đình có kết hợp với lễ giải hạn hay không. Nếu kết hợp cùng lễ giải hạn thì phải chuẩn bị thêm mâm lễ này.

Mâm lễ cúng là cỗ lá truyền thống của người Mường với các món ăn truyền thống được chuẩn bị chu đáo. Theo phong tục thì mâm cỗ không được thiếu món nào, dù chỉ là món ăn đơn giản”, anh Tùng cho hay.

Mâm cỗ cúng trong ngày lễ xuân lộc mát nhà hoặc kết hợp giải hạn được thầy mo lên danh sách cho gia chủ chuẩn bị, bao gồm các món cỗ chay và cỗ mặn. Dù là mâm cỗ chay hay cỗ mặn cũng đều được chuẩn bị công phu và đầy đủ.

Mâm cúng mời gia tiên

Anh Tùng chia sẻ thêm, theo quan niệm của người Mường, lễ cúng xuân lộc mát nhà đầu năm gia chủ làm cỗ cúng để mời các đấng bậc gia tiên trong gia đình (những người đã mất) về dự. Cũng vì thế, mâm cỗ cúng dù là cỗ chay hay cỗ mặn đều phải đủ đầy.

“Gia chủ mời bao nhiêu bậc tổ tiên về dự thì phải chuẩn bị đủ số lượng mâm cỗ. Trong đó, phải có mâm dành cho các “thánh” (người Mường quan niệm những người sống phúc đức, khi chết đi tu luyện nhân lành mới lên thánh), mâm dành cho thổ công và các vong linh chưa có nơi nương tựa”, anh Tùng cho biết thêm.

Các món ăn được bày trên lá chuối, đặt trong mâm theo kiểu cỗ lá của người Mường (Ảnh: Thanh Bình).

Điều đặc biệt, tất cả các món ăn trong mâm cỗ đều được lót lá chuối rồi mới đặt vào mâm, không dùng đĩa để đựng thức ăn, đây là kiểu bày cỗ lá truyền thống của người Mường. Trong mâm mời bao nhiêu người thì chuẩn bị sẵn bấy nhiêu chiếc bát, đôi đũa và ly uống rượu.

Trong mâm cỗ chay, các món ăn bắt buộc phải có như: Đu đủ luộc (hoặc su hào), chuối xanh luộc, cơm nếp (làm giống oản), mỗi mâm một bát nước lọc (gọi là nước thánh để các cụ rửa tay trước khi ăn); mỗi mâm phải có một chai rượu và một chai rượu ngọt; đĩa trầu cau và tiền mặt và gia vị chấm…

Đối với mâm cỗ mặn, không thể thiếu được thịt lợn (gồm thịt luộc và các món lòng dồi, gan, dạ dày, ruột non, tim…), tiếp đến là cá suối cho vào lá chuối nướng hoặc ướp gia vị đồ chín, gà luộc để nguyên con (bao nhiêu mâm cỗ là bấy nhiêu con gà), trứng gà, trứng vịt, xôi, nước thánh, rượu, trầu cau…

Gia chủ mời bao nhiêu các bậc gia tiên về thì chuẩn bị đầy đủ món ăn, bát đũa, rượu, thịt trong mâm cỗ (Ảnh: Thanh Bình).

Anh Tùng tâm sự, năm nay gia đình anh là lễ xuân lộc mát nhà đầu năm kết hợp giải hạn cho gia chủ. Vì thế, các mâm cỗ cúng được chuẩn bị chu đáo và công phu.

“Tôi làm lễ mời 19 cụ của hai bên gia đình nội ngoại về tham dự nên chuẩn bị 3 mâm cỗ cho các cụ. Bên cạnh đó là một mâm cho thánh, một mâm cho thổ công và các vong linh không nơi nương tựa. Trong không gian nhà chật hẹp, số lượng mâm cỗ cúng cũng như các món ăn nhiều nên khu vực trước bàn thờ không còn một chỗ trống”, anh Tùng cho hay.

Những hình ảnh về mâm cỗ cúng của gia đình mình được anh Tùng đăng lên mạng xã hội đã khiến nhiều người tò mò, vì chưa từng được thấy mâm cỗ cúng nhiều món và để chật kín trên một chiếc sập, bày cả trên chiếu dưới nền nhà nhiều đến như vậy.

Anh Tùng giải thích, do không có chỗ để các món ăn và đồ lễ cúng nên tôi phải xếp gọn lại, nhìn không còn hở một chỗ trống. Gia đình nào làm lễ mà có không gian rộng hơn thì còn bày biện rộng hơn nhiều.

Sau khi thầy mo làm lễ xuân lộc mát nhà và giải hạn xong, gia chủ sẽ mời họ hàng, hàng xóm, anh em bạn bè đến thụ lộc, chung vui cùng gia đình. Tùy theo hoàn cảnh mà gia chủ sẽ chuẩn bị thêm các món ăn khác để mời khách.

Điều đặc biệt, các món cỗ cúng sau khi thụ lộc xong không dùng hết, gia chủ sẽ chia cho những người đến dự lễ mang về. “Gia chủ phải chia cho mọi người mang về vì không được để lại trong nhà, như vậy thì mọi việc mới thuận lợi theo mong muốn”, anh Tùng nói.