Khoảng trống quyền lực sau khi quan chức an ninh số 1 của Iran bị ám sát

Ông Ali Larijani (Ảnh: Iran International).

Iran ngày 17/3 xác nhận ông Ali Larijani – Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao và là một trong những điều phối viên an ninh trung tâm của chính phủ nước này – đã bị hạ sát trong một cuộc tấn công vào Tehran vào sáng cùng ngày.

Cuộc tấn công này chắc chắn gợi nhớ đến vụ sát hại tướng Qassem Soleimani – Chỉ huy lực lượng tinh nhuệ Quds của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) – vào năm 2020. Cái chết của ông Soleimani không chỉ đơn giản là loại một vị chỉ huy tiếng tăm mà còn có nguy cơ làm suy yếu năng lực quân sự của Iran. Sự ra đi của ông Soleimani đã để lại một khoảng trống mà không người kế nhiệm nào có thể lấp đầy hoàn toàn.

Vai trò của ông Larijani lần này cũng tương tự như vậy. Là một nhân vật có ảnh hưởng sâu rộng trong hệ thống chính trị Iran, sự ra đi của ông Larijani không chỉ tạo ra khoảng trống quyền lực mà còn đặt ra nhiều thách thức đối với khả năng điều phối chính sách của Tehran.

Ông Ali Larijani, 67 tuổi, là một trong những chính khách kỳ cựu và có ảnh hưởng nhất trong hệ thống chính trị Iran suốt nhiều thập kỷ qua. Sự nghiệp của ông bắt đầu trong Chiến tranh Iran-Iraq, nơi ông thăng tiến trong IRGC lên cấp bậc chuẩn tướng. Ông từng đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng, bao gồm Chủ tịch Quốc hội trong giai đoạn 2008-2020 và trước đó là Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao.

Ông còn đóng vai trò đặc biệt trong việc kết nối nhiều trung tâm quyền lực khác nhau, từ các cơ quan dân sự đến các thiết chế quân sự và an ninh, trong đó áp dụng lập trường đối đầu hơn đối với Mỹ – Israel và đảm nhận vai trò trung tâm trong việc định hình các hoạt động quân sự của IRGC.

Quyền lực của ông Larijani đến từ khả năng dung hòa các phe phái đối địch trong giới tinh hoa Iran, vừa duy trì quan hệ với IRGC trong khi vẫn giữ được sự độc lập nhất định với các nhóm theo đường lối cứng rắn. Điều này giúp ông đóng vai trò cầu nối giữa các phe phái và góp phần duy trì sự cân bằng trong nội bộ hệ thống chính trị.

Là cựu chủ tịch quốc hội, nhà đàm phán hạt nhân và thành viên của một gia đình giáo sĩ quyền lực, ông được kính trọng trong toàn bộ giới giáo sĩ, IRGC và bộ máy nhà nước. Điều đó khiến ông trở thành nhân vật quý giá trong những thời điểm khủng hoảng, khi sự đoàn kết quan trọng không kém gì vấn đề tư tưởng chính trị.

Trong giai đoạn gần đây, ông Larijani cũng tham gia vào các nỗ lực nhằm trì hoãn quá trình chuyển giao quyền lực liên quan tới Lãnh tụ Tối cao mới Mojtaba Khamenei. Theo một số nhà phân tích, việc trì hoãn lựa chọn lãnh tụ tối cao mới có thể giúp Iran duy trì sự linh hoạt chiến lược trong bối cảnh hậu xung đột, đồng thời tránh những quyết định có thể hạn chế lựa chọn của nước này.

Ông Ali Larijani, cùng con trai Morteza và cận vệ thân cận, tướng Vahid Fateminejad, đều thiệt mạng trong cuộc không kích rạng sáng 17/3 (Ảnh: Iran Intl).