Mua nhà thì quá sức, đầu tư lại chẳng hiểu gì, chỉ có mua vàng mới giúp dân công sở cảm thấy khá hơn

Ý tưởng này đến từ một buổi tối rất bình thường. Tôi nằm trên giường, lướt điện thoại sau một ngày làm việc khá mệt. Mọi thứ diễn ra theo đúng “quy trình quen thuộc”: mở app giao đồ ăn, thêm một ly nước vì tự nhiên thấy thèm, rồi tiện tay lướt qua vài món đồ đang giảm giá. Không có món nào thật sự cần, nhưng cảm giác “đang có thể mua” khiến việc bấm đặt hàng trở nên rất dễ dàng.

Sáng hôm sau, tôi gần như không nhớ rõ mình đã tiêu bao nhiêu tiền. Chỉ biết là tài khoản lại hụt đi một chút, giống như rất nhiều buổi tối trước đó.

Đó là lúc tôi tự hỏi: nếu chỉ dừng tiêu tiền vào buổi tối, chuyện gì sẽ xảy ra?

Tôi đặt một quy tắc đơn giản trong 7 ngày: sau 8 giờ tối, không phát sinh bất kỳ khoản chi nào. Không mua online, không đặt đồ ăn, không gọi nước, không “chốt đơn cho vui”. Nếu đã lỡ thêm vào giỏ hàng, để đó đến sáng hôm sau rồi quyết định tiếp.

Nghe có vẻ dễ, nhưng thực tế lại không đơn giản như vậy.

Trong hai ngày đầu tiên, tôi nhận ra buổi tối của mình gắn với việc tiêu tiền nhiều hơn tưởng tượng.

Sau giờ làm là lúc tôi dễ “tự thưởng” nhất: một ly trà sữa, một phần ăn vặt, hoặc đơn giản là lướt app và mua một món gì đó để cảm thấy ngày hôm nay không quá tệ. Khi tự đặt giới hạn, cảm giác đầu tiên không phải là thiếu đồ, mà là thiếu một lựa chọn quen thuộc.

Đến ngày thứ ba, tôi bắt đầu thấy rõ một kịch bản.

Hầu hết những lần tôi muốn tiêu tiền vào buổi tối đều rơi vào những thời điểm rất giống nhau: khi vừa kết thúc công việc, khi cảm thấy hơi chán, hoặc khi muốn “làm gì đó cho mình” sau một ngày dài. Những khoản chi này hiếm khi đến từ nhu cầu thực sự. Chúng đến từ cảm xúc nhiều hơn.

Điều đáng nói là buổi tối cũng là lúc mình mệt nhất. Khi năng lượng giảm xuống, khả năng kiểm soát chi tiêu cũng giảm theo. Những quyết định ban ngày còn đắn đo thì buổi tối lại trở nên rất nhanh. Một món 30k, 50k, 70k không còn là vấn đề lớn, vì não bộ lúc đó chỉ cần một cảm giác dễ chịu ngay lập tức.

Đó là lý do vì sao việc tiêu tiền buổi tối thường diễn ra rất “mượt”. Không cần suy nghĩ nhiều, không cần lý do rõ ràng, và cũng không để lại cảm giác tiếc nuối ngay lúc đó.

Đến khoảng ngày thứ năm, tôi bắt đầu phải tìm cách thay thế.

Khi không còn option tiêu tiền, tôi buộc phải tự tạo ra những “khoảng nghỉ” khác cho mình. Tôi đi bộ một vòng ngắn thay vì đặt đồ ăn, mở một bộ phim đã lưu từ lâu thay vì lướt app mua sắm, hoặc đơn giản là đi ngủ sớm hơn. Những việc này không mang lại cảm giác hưng phấn nhanh như việc mua một món gì đó, nhưng lại giúp đầu óc nhẹ hơn và không kéo theo cảm giác “tiêu tiền vô thức”.

Điều bất ngờ là sau vài ngày, nhu cầu tiêu tiền buổi tối giảm dần. Không phải biến mất hoàn toàn, nhưng không còn mạnh như trước. Có những lúc tôi vẫn mở app, nhưng thay vì bấm mua ngay, tôi đóng lại nhanh hơn. Chỉ cần trì hoãn một chút, rất nhiều quyết định mua sắm tự biến mất.

Kết thúc một tuần, tôi thử cộng lại. Trung bình mỗi tối trước đây tôi tiêu khoảng 50k đến 100k cho những khoản rất nhỏ như nước uống, đồ ăn vặt hoặc mua linh tinh online. Một tuần tương đương khoảng 350k đến 700k. Không phải con số quá lớn nếu nhìn riêng lẻ, nhưng nếu lặp lại mỗi tuần thì đó là một khoản không hề nhỏ trong cả tháng.

Nhưng con số không phải là điều đáng nói nhất.

Thứ đáng chú ý hơn là phần lớn những khoản chi này gần như không xuất phát từ nhu cầu. Chúng xuất phát từ trạng thái mệt, chán hoặc muốn tự thưởng. Và vì diễn ra vào buổi tối, chúng dễ dàng “lọt qua” mà không bị để ý.

Sau thử nghiệm này, tôi không ngừng hoàn toàn việc tiêu tiền sau 8 giờ tối. Thực tế là vẫn có những ngày tôi muốn ăn một món gì đó ngon hơn hoặc mua một thứ khiến mình vui hơn. Nhưng có một điều thay đổi rõ ràng: tôi không còn coi việc tiêu tiền buổi tối là một phản xạ mặc định nữa.

Tôi bắt đầu tự hỏi một câu rất đơn giản trước khi bấm mua: mình có thực sự cần món này không, hay chỉ đang mệt? Nghe có vẻ nhỏ, nhưng chỉ cần dừng lại vài giây như vậy, rất nhiều lần tôi không còn muốn mua nữa.

Một tuần là không đủ để thay đổi hoàn toàn thói quen, nhưng đủ để nhận ra một điều khá rõ: chúng ta không tiêu tiền nhiều nhất khi có nhu cầu, mà khi không còn năng lượng để kiểm soát nhu cầu đó. Và với nhiều người, khoảng thời gian đó lại rơi đúng vào buổi tối, khi một ngày đã gần kết thúc và mọi quyết định đều trở nên dễ dãi hơn một chút.