Đẩy nhanh xây thêm kho dự trữ xăng dầu

Tuy nhiên, mức chi phí bảo quản thấp kéo dài nhiều năm đang trở thành rào cản khiến doanh nghiệp khó mở rộng dự trữ, đặt ra thách thức cho việc củng cố an ninh năng lượng lâu dài.

Chưa xuất hàng dự trữ, tính dùng khi cấp bách

Trả lời Tuổi Trẻ, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho hay, nguồn dự trữ xăng dầu của Việt Nam được hình thành từ 3 lớp gồm dự trữ sản xuất tại các nhà máy lọc dầu, dự trữ thương mại của các doanh nghiệp và dự trữ quốc gia. Xăng dầu dự trữ quốc gia được bảo quản nghiêm ngặt tại những vị trí thuận lợi để kịp thời đáp ứng nhu cầu sử dụng khi cần thiết.

Hiện nguồn cung trong nước vẫn được bảo đảm thông qua sản xuất trong nước và nhập khẩu, cùng với dự trữ thương mại của các doanh nghiệp và các giải pháp điều hành linh hoạt, hiệu quả của Chính phủ.

“Do vậy, đến thời điểm hiện nay, Việt Nam chưa phải sử dụng đến nguồn xăng dầu dự trữ quốc gia. Cần nhấn mạnh rằng, trên thế giới, dự trữ chiến lược xăng dầu cũng chỉ được sử dụng một cách rất thận trọng, trong những tình huống thực sự khẩn cấp, với vai trò là “công cụ dự phòng chiến lược”, ông Tân khẳng định.

Đồng thời, Thứ trưởng Bộ Công Thương cho hay việc Việt Nam cũng tiếp cận theo nguyên tắc đó là ưu tiên điều tiết thị trường thông qua sản xuất trong nước và nguồn cung thương mại; và chỉ sử dụng dự trữ quốc gia trong các tình huống thực sự cần thiết để bảo đảm an ninh năng lượng.

Một doanh nghiệp đầu mối xăng dầu phía Nam thực hiện nhiệm vụ dự trữ xăng dầu quốc gia cho biết nguồn xăng dầu được giao thực hiện nhiệm vụ dự trữ là nguồn “bất khả xâm phạm”. Mặc dù nguồn hàng này được để chung bồn bể với hàng của doanh nghiệp, song quá trình xuất hay nhập hàng đều phải đảm bảo khối lượng dự trữ được giao giữ ổn định trong kho xăng dầu để khi cần có thể huy động, đáp ứng cho nhu cầu cấp bách.

Vị này cũng cho biết mặc dù tình hình cung ứng và giá cả xăng dầu biến động trong thời gian qua, song nguồn hàng dự trữ này vẫn chưa được huy động sử dụng. Dù vậy, trong trường hợp phải huy động thì lượng xăng dầu dự trữ cũng chỉ đáp ứng tiêu dùng được khoảng một tuần do khối lượng hàng dự trữ quốc gia gửi ở kho doanh nghiệp này ở mức khá thấp.

Nghẽn ở cơ chế chi phí

Theo doanh nghiệp, một trong những nút thắt lớn nhất nằm ở chi phí bảo quản. Suốt nhiều năm, mức chi trả của Nhà nước cho dự trữ xăng dầu quốc gia chỉ ở mức 14 đồng/lít, thấp hơn nhiều so với chi phí thực tế doanh nghiệp phải gánh, vốn dao động từ 75 – 100 đồng/lít. Dù đã có kiến nghị điều chỉnh, cơ chế này hầu như chưa thay đổi, khiến doanh nghiệp khó cân đối tài chính, không mặn mà mở rộng quy mô dự trữ.

Không chỉ vậy, chi phí thấp cũng làm giảm động lực đầu tư vào hệ thống kho bể, bồn chứa, lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn và chi phí vận hành cao. Trong bối cảnh hiệu quả đầu tư chưa rõ ràng, việc thu hút nguồn lực, đặc biệt từ khu vực tư nhân, càng trở nên khó khăn.

Chia sẻ với Tuổi Trẻ, ông Nguyên Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, cho biết quy hoạch dự trữ xăng dầu quốc gia nói riêng và các sản phẩm, nhiên liệu năng lượng nói chung đã được đặt ra từ lâu để đảm bảo an toàn, an ninh năng lượng nhưng đến nay vẫn chưa thực hiện được vì bài toán lợi nhuận đầu tư. Thực tế này dẫn tới hoạt động dự trữ, bảo quản xăng dầu, nhiên liệu dầu thô cho sản xuất xăng dầu là một thách thức lớn.

“Đơn cử với các nhà máy lọc dầu, bên cạnh hệ thống sản xuất cần phải có nguồn vốn đầu tư hệ thống kho cảng lưu trữ. Cơ chế huy động vốn là vấn đề khó khi các chỉ số kinh tế không thuyết phục sẽ khó có nguồn vốn nào được huy động để xây dựng. 

Do đó, Nhà nước phải đầu tư với cơ chế đặc biệt, còn nếu thực hiện theo quy chế tuân thủ quy định hiện nay sẽ rất khó để có được nguồn vốn đầu tư vào lĩnh vực đặc thù này, đặc biệt với doanh nghiệp tư nhân, nếu hiệu quả đầu tư chưa rõ thì việc thu hút sẽ rất khó khăn”, ông Thập nói.

Theo các chuyên gia, bài toán dự trữ xăng dầu quốc gia từ lâu đã được đặt ra nhằm đảm bảo an ninh năng lượng, nhưng vẫn “mắc kẹt” ở khâu cơ chế. Khi năng lực dự trữ hiện chỉ đáp ứng trong điều kiện bình thường, việc ứng phó với các cú sốc kéo dài trên thị trường sẽ gặp nhiều thách thức. Vì vậy, cần sớm tháo gỡ các rào cản về chi phí và cơ chế để tạo dư địa cho doanh nghiệp tham gia, qua đó nâng cao năng lực dự trữ trong dài hạn.