Nhà toán học Đức nhận giải Abel nhờ chứng minh câu đố hóc búa suốt 60 năm

Giải thưởng được công bố ngày 19/3. Ngoài danh hiệu, Faltings sẽ nhận 7,5 triệu kroner Na Uy, tương đương 780.000 USD.

“Ông là một tượng đài trong lĩnh vực lý thuyết số”, ông Helge Holden, Chủ tịch hội đồng giải thưởng, nhận định.

Theo hội đồng, những ý tưởng và kết quả nghiên cứu của Gerd Faltings đã định hình lại lĩnh vực này, giải quyết những giả thuyết lớn tồn tại từ lâu, đồng thời thiết lập khuôn mẫu mới cho các nghiên cứu trong nhiều thập kỷ sau đó.

Faltings, 71 tuổi, nổi tiếng từ năm 1983 nhờ chứng minh bài toán về giả thuyết Mordell (1922) – vốn là nỗi trăn trở của giới toán học suốt 60 năm. Giả thuyết này cho rằng một lớp phương trình rộng lớn chỉ có thể có hữu hạn các nghiệm hữu tỉ.

Ban đầu, Faltings không đặt mục tiêu giải quyết bài toán mà chỉ hy vọng tìm thấy điều gì đó thú vị. Bản chứng minh của ông khiến các chuyên gia đầu ngành kinh ngạc, còn ông nổi tiếng chỉ sau một đêm. Kể từ đó, giả thuyết Mordell trở thành Định lý Faltings.

Vào năm 1989, khi nhà toán học Paul Vojta tìm ra một cách giải khác cho giả thuyết này, Faltings lấy cảm hứng từ đó để phát triển một công cụ mới mang tên Định lý tích Faltings. Sau đó, ông giải được một bài toán lâu đời khác – giả thuyết Mordell-Lang, được coi là một trong những thành tựu vĩ đại nhất trong sự nghiệp của mình.

Gerd Faltings sinh năm 1954 tại Đức, giành giải thưởng toán quốc gia ngay từ thời trung học. Sau khi lấy bằng tiến sĩ, ông làm nghiên cứu sinh tại Đại học Harvard.

“Mục tiêu lớn nhất của tôi lúc đó là có vị trí giảng dạy chính thức, để tôi có thể sống bằng nghề toán”, Faltings chia sẻ vào năm 2024.

Vào năm 1982, ở tuổi 28, ông trở thành giáo sư Đại học Wuppertal, Đức, một năm trước khi chứng minh thành công giả thuyết Mordell. Năm 1985, Faltings bắt đầu giảng dạy tại Đại học Princeton, Mỹ, và nhận giải thưởng Fields ngay năm sau.

Năm 1994, Faltings cùng gia đình chuyển về Đức để làm việc tại Viện Toán học Max Planck ở Bonn. Là một trong những nhà toán học kiệt xuất nhất nước Đức, ông đã thu hút nhiều tài năng trẻ, biến Viện Max Planck trở thành một trung tâm toàn cầu về hình học, đại số và số học.

Hiện, ông là Giám đốc danh dự của Viện và vẫn tiếp tục nghiên cứu. Ông cũng là thành viên của Hiệp hội khoa học Hoàng gia Anh, Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ cùng nhiều tổ chức danh giá khác.

Giải thưởng Abel được Quốc hội Na Uy thành lập năm 2002, nhân kỷ niệm 200 năm ngày sinh của Niels Henrik Abel, nhà toán học vĩ đại nhất của Na Uy mọi thời đại. Các công trình của ông chính là nền tảng cho nhiều bước tiến công nghệ đột phá, trong đó có sự ra đời và phát triển của mạng Internet.

Giải thưởng này do Viện Hàn lâm Khoa học và Văn học Na Uy trao tặng, thay mặt cho Bộ Giáo dục. Hội đồng Abel gồm năm nhà toán học hàng đầu thế giới.

Khánh Linh