Phục hồi thận cho người mắc di chứng Covid-19

Đầu năm nay, ông Hùng từ Quảng Ngãi đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM tái khám. BS.CKII Tạ Phương Dung, Phó giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Trưởng khoa Nội thận – Lọc máu, ghi nhận độ lọc cầu thận của ông Hùng ổn định ở mức 38.9 mL/phút/1.73 m2. Ông được kê đơn thuốc cho hai tháng tiếp theo, tuân thủ chế độ dinh dưỡng hợp lý và có thể đi lại, phục hồi sức khỏe, chơi thể thao.

Ông Hùng vốn không bệnh nền, thường xuyên chơi bóng đá. Năm 2022, ông mắc Covid-19 dẫn đến suy đa tạng, chức năng phổi và tim yếu phải can thiệp ECMO (tim phổi nhân tạo) suốt 3 tháng tại một bệnh viện. Ông may mắn thoát cửa tử song cơ thể suy kiệt, chỉ nặng 40 kg và bị suy thận cấp, được khiêng cáng đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, ông không đủ sức tự ngồi dậy, mọi sinh hoạt đều cần hỗ trợ. “Có lúc tôi nghĩ mình chỉ tồn tại, chứ không còn là sống”, ông Hùng nhớ lại.

Bác sĩ Dung cho biết lúc nhập viện, độ lọc cầu thận của người bệnh còn khoảng 30 mL/phút/1.73m², tương đương suy thận độ 3b, di chứng sau đợt viêm toàn thân và suy đa tạng do Covid-19. Cơ thể bệnh nhân suy kiệt, thiếu nước, dẫn đến suy dinh dưỡng nghiêm trọng, cơ bắp bị teo sau 3 tháng nằm bất động. Khi cơ thể quá yếu, các cơ quan, bao gồm cả thận không đủ năng lượng và nguyên liệu để phục hồi. Phổi của ông còn bị xơ hóa, thiếu oxy mạn tính khiến thận càng suy giảm chức năng nhanh hơn. Để tăng cân, ông cần ăn nhiều đạm và năng lượng, nhưng thận bị suy độ 3 không thể xử lý lượng đạm lớn, dễ tiến triển sang độ 4 hoặc độ 5.

Bác sĩ Dung không thể áp dụng các phác đồ truyền dịch và dinh dưỡng tiêu chuẩn cho ông Hùng như bệnh nhân suy thận thông thường. “Truyền dịch quá ít, thận không đủ tưới máu để hồi phục, truyền quá nhiều hoặc không phù hợp, người bệnh có nguy cơ quá tải dịch, rối loạn điện giải và suy tim”, bác sĩ giải thích.

Bác sĩ chỉ định kết hợp vừa bù dịch vừa điều chỉnh tình trạng toan chuyển hóa và điện giải, đồng thời theo dõi sát huyết áp, nhịp tim và lượng nước tiểu cho người bệnh. Trong giai đoạn này, phác đồ truyền dịch và thuốc được thay đổi liên tục, thậm chí từng ngày theo đáp ứng của thận.

Song song, bác sĩ Dung xây dựng chế độ ăn riêng cho ông Hùng, ưu tiên đạm năng lượng cao, dễ tiêu hóa nhưng không tăng acid uric, như lòng trắng trứng, cá, gà, thịt trắng… Các chỉ số ure, creatinin được theo dõi sát để điều chỉnh chế độ ăn kịp thời, tránh tăng thêm gánh nặng cho thận.

Sau hơn một tháng điều trị, ông Hùng dần phục hồi, độ lọc cầu thận cải thiện gần 40 mL/phút/1.73m², cân nặng tăng dần, được xuất viện và tái khám theo chỉ định để cân chỉnh thuốc. Đầu năm 2024, cảm thấy đã khỏe, ông ăn uống không điều độ khiến độ lọc cầu thận giảm xuống 29, chạm ngưỡng suy thận độ 4. Bác sĩ Dung điều chỉnh lại chế độ ăn cho người bệnh, hạn chế các thực phẩm làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho thận, đồng thời truyền dịch có kiểm soát để hỗ trợ thận đào thải các chất cặn tích tụ, điều chỉnh rối loạn điện giải và ổn định huyết áp.

So với lần điều trị trước, phác đồ lần này ít phải thay đổi liên tục, song vẫn cần theo dõi sát các chỉ số chức năng thận để tránh bệnh tiến triển sang giai đoạn 4 kéo dài. Nhờ can thiệp kịp thời, sau một tuần điều trị, độ lọc cầu thận của ông Hùng hồi phục, ở mức 38.9 mL/phút/1.73m² và duy trì ổn định đến nay.

Hiện, ông vào TP HCM tái khám và điều trị định kỳ mỗi 2 tháng/lần. Ông nặng 70 kg, có thể chơi thể thao và tiếp tục công việc kinh doanh. Bác sĩ Dung cho biết người bệnh thận mạn như ông Hùng có thể sống khỏe mạnh hàng chục năm mà không cần chạy thận nếu kiểm soát tốt huyết áp, chế độ ăn và truyền dịch định kỳ.

Theo bác sĩ Dung, suy thận và Covid-19 có mối liên hệ hai chiều. Nhiều bệnh nhân mắc Covid-19 bị tổn thương thận cấp tính dù trước đó không có tiền sử bệnh. Nguyên nhân do virus SARS-CoV-2 xâm nhập vào cơ thể gây viêm toàn thân (bão cytokine), làm tổn thương các mạch máu và mô thận. Covid-19 gây viêm phổi nặng dẫn đến thiếu oxy trong máu và có thể làm tụt huyết áp dẫn đến suy thận, đồng thời tăng nguy cơ hình thành các cục máu đông nhỏ trong mạch máu, có thể làm tắc nghẽn các bộ lọc siêu nhỏ trong thận. Ngược lại, người bị suy thận mạn có nguy cơ mắc Covid-19 cao hơn do hệ miễn dịch suy yếu, nhiều bệnh nền đi kèm như cao huyết áp, tiểu đường hoặc bệnh tim mạch.

Bác sĩ Dung khuyến cáo người từng nhiễm Covid-19 nên kiểm tra chức năng thận sau khi khỏi bệnh khoảng 3-6 tháng. Nếu đang bị suy thận, cần tuân thủ phác đồ điều trị, kiểm soát huyết áp và đường huyết để bảo vệ thận trước các tác động của virus.

Đình Lâm

*Tên người bệnh đã được thay đổi