‘Thép đã tôi thế đấy’ – ngọn lửa tuổi trẻ

* Bài cảm nhận cho chuyên mục “Cuốn sách tôi yêu”

Có người từng nói đọc sách không chỉ để đọc mà còn để sống. Trong cuộc đời mỗi người, luôn có một cuốn sách xuất hiện vào những lúc ta hoang mang hay lạc lối nhất. Với tôi, cuốn sách ấy là Thép đã tôi thế đấy của nhà văn Nikolai Alekseevich Ostrovsky.

Tôi biết đến Thép đã tôi thế đấy khá tình cờ, trong một buổi họp mặt của ông nội và những người đồng đội cũ. Giữa những ký ức về một thời gian khó, họ nhiều lần nhắc về một cuốn sách đã từng truyền cho họ sức mạnh, niềm tin, họ nhắc về nhân vật Pavel Korchagin như một người bạn tâm giao đã truyền cho họ sức mạnh để đi qua cái chết. Lúc đó, tôi chỉ lắng nghe bằng một sự tò mò của một đứa trẻ đang khát khao tìm hiểu những điều thú vị và đặc biệt trong cuộc sống mà ông tôi và những người đồng đội đã trải qua.

Nhưng rồi, biến cố ập đến. Sau những biến cố mà đại dịch để lại cho gia đình, cuộc sống của tôi cũng bước sang một trang khác. Tôi bước vào trường nội trú trong một giai đoạn không dễ dàng của cuộc sống, mang theo nhiều nỗi nhớ và cảm giác trống trải của một người con xa gia đình. Cuộc sống nội trú không giống như ở nhà: Mọi sinh hoạt đều phải tuân theo những quy định và thời gian biểu chặt chẽ; việc sử dụng điện thoại và các thiết bị điện tử cũng bị hạn chế; rồi những người bạn trái tính trái nết và cả áp lực học tập, thi cử. Tất cả đôi khi khiến tôi cảm thấy bối rối, mệt mỏi và có lúc tưởng như khó có thể thích nghi. Chính vào những lúc muốn buông xuôi ấy, tôi lại tìm đến Thép đã tôi thế đấy như tìm lại sợi dây kết nối với ông nội, và cũng từ đó tôi tìm thấy cho mình một chiếc phao tinh thần để tiếp tục cố gắng.

Pavel không phải là một con người hoàn hảo. Anh từng bồng bột, từng sai lầm, từng trải qua những đau khổ mà bất cứ người trẻ nào cũng có thể gặp phải. Nhưng điều khiến tôi và nhiều độc giả khác ngưỡng mộ anh không nằm ở sự hoàn hảo, mà ở ý chí và lý tưởng sống mà anh lựa chọn. Chính sự không hoàn hảo ấy lại khiến Pavel trở nên gần gũi hơn, chân thực hơn giống như một con người đang học cách trưởng thành giữa những thử thách của cuộc đời. Pavel giúp tôi nhận ra mình không cần phải gồng mình để tỏ ra mạnh mẽ ngay lập tức. Tôi cảm thấy khó thích nghi với cuộc sống nội trú, Những lúc nỗi nhớ người thân chợt ùa về, hay khi áp lực học tập trở nên nặng nề, tôi mới hiểu rằng những cảm xúc ấy cũng là một phần trong chặng đường lớn lên của mỗi người. Pavel đã dạy tôi rằng: Thép không phải cứng cáp ngay từ đầu, nó cũng trải qua một quá trình nung nấu, tôi luyện mới hình thành.

Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất khi đọc cuốn sách không phải là những trận chiến hay những biến động của thời đại. Cao trào của câu chuyện, với tôi, nằm ở một cuộc chiến khác – cuộc chiến trong nội tâm của con người. Khi bệnh tật tước đi sức khỏe, khi cơ thể dần bị tàn phá, Pavel phải đối diện với câu hỏi khó khăn nhất: sống tiếp để làm gì khi mọi thứ dường như đã bị lấy đi? Nhưng anh đã không chọn cách đầu hàng, nếu không thể tiếp tục cầm súng anh sẽ cầm bút. Nếu không thể bước ra chiến trường, anh sẽ chiến đấu bằng cách khác. Chính từ đó, cuộc đời của Pavel trở thành biểu tượng cho ý chí của con người – một quá trình tôi luyện giống như thép phải trải qua lửa và nước lạnh để trở nên cứng rắn hơn. Với tôi, đôi khi nỗi cô đơn trong những ngày tháng sống xa gia đình, thiếu vắng người thân cũng giống như bóng tối của Pavel. Pavel đã chọn cầm bút khi không thể cầm súng, Tôi cũng tự nhủ rằng mình phải học cách mạnh mẽ hơn, để không phụ những tình yêu thương và kỳ vọng mà gia đình đã dành cho mình. Thay vì chìm đắm trong nỗi buồn hay than thân trách phận, tôi chọn cách bước tiếp bằng con đường học tập. Tôi bắt đầu “chiến đấu” trên những trang sách, miệt mài và say sưa trước biển kiến thức rộng lớn mà mình khao khát khám phá.

Trong cuốn sách có một câu nói nổi tiếng mà nhiều thế hệ độc giả vẫn nhớ: “Cái quý nhất của con người là sự sống. Đời người chỉ sống có một lần. Phải sống sao cho khỏi xót xa ân hận vì những năm tháng đã sống hoài, sống phí…”. Câu nói ấy khiến tôi suy nghĩ rất lâu. Trong cuộc sống, chúng ta đôi khi quá bận rộn với những lo lắng trước mắt: Một kỳ thi, một lần thất bại, hay sự so sánh với người khác. Ta dễ bị cuốn vào những áp lực ấy đến mức quên mất điều quan trọng nhất: mình đang sống vì điều gì và mình muốn trở thành người như thế nào?

Đọc Thép đã tôi thế đấy, tôi nhận ra một điều tưởng chừng rất giản dị: Con người không thể chọn nơi mình sinh ra, nhưng hoàn toàn có thể lựa chọn cách mình sống. Giá trị của một đời người không nằm ở việc cuộc sống có dễ dàng hay không, mà nằm ở cách ta đối diện với những thử thách của nó.

Cuốn sách đến với tôi đúng vào lúc tôi cần một câu hỏi như vậy. Trong những ngày cảm thấy áp lực và mệt mỏi, khi từng nghĩ rằng mình không thể tiếp tục cố gắng, tôi đã tự hỏi: Liệu mình đã thật sự cố gắng hết sức chưa? Và câu trả lời ấy khiến tôi thay đổi. Tôi bắt đầu nhìn những thử thách trước mắt như một phần tất yếu của hành trình trưởng thành, thay vì chỉ là những trở ngại khiến mình muốn bỏ cuộc. Tôi hiểu rằng, nếu tôi bỏ cuộc hay buông thả bản thân chính là tôi đang lãng phí món quà sự sống mà mẹ đã chắt chiu trao lại cho tôi. Áp lực học tập, thi cử hay sự cô đơn không còn là rào cản mà nó chính là bài kiểm tra để tôi chứng minh rằng tôi đã sống xứng đáng với tình yêu thương, sự kì vọng của mẹ tôi và gia đình tôi.

Sau khi đọc cuốn sách, tôi không trở thành một con người hoàn toàn khác. Nhưng tôi học được cách sống kỷ luật hơn, kiên trì hơn và có trách nhiệm hơn với những mục tiêu của mình. Có lẽ điều quý giá nhất mà cuốn sách mang lại không chỉ là một bài học cụ thể, mà còn là một tấm gương để soi lại chính mình.

Điều thú vị là dù cuốn sách đã ra đời hơn nửa thế kỷ trước và từng trở thành cuốn sách gối đầu giường của nhiều thế hệ đi trước, Thép đã tôi thế đấy vẫn chưa hề mất đi giá trị. Thế giới ngày nay đã khác rất nhiều: Chúng ta sống trong thời đại của công nghệ, của tốc độ, của những áp lực mới. Nhưng những câu hỏi mà cuốn sách đặt ra – về ý chí, về lý tưởng sống, về giá trị của một đời người – vẫn còn nguyên ý nghĩa. Có lẽ vì thế mà hình tượng Pavel Korchagin vẫn có sức truyền cảm hứng cho người trẻ hôm nay. Trong một thế giới nơi nhiều người dễ rơi vào cảm giác hoang mang trước quá nhiều lựa chọn và áp lực, câu chuyện về một con người không chịu khuất phục trước nghịch cảnh vẫn mang lại một lời nhắc nhở mạnh mẽ rằng ý chí và lòng kiên định luôn là điều giúp con người vượt qua những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Với tôi, cuốn sách ấy không chỉ là một tác phẩm văn học. Nó giống như một tấm gương lặng lẽ, nhắc tôi rằng mỗi ngày trôi qua đều là một phần của cuộc đời mình. Và nếu đời người chỉ sống một lần, thì có lẽ điều quan trọng nhất không phải là sống thật lâu, mà là sống sao cho những năm tháng ấy thật sự có ý nghĩa.

Có thể tôi vẫn sẽ có nhiều lần vấp ngã trong tương lai. Nhưng sau khi đọc cuốn sách ấy, tôi hiểu rằng khó khăn không phải là dấu chấm hết. Đôi khi, chính những thử thách ấy lại là “ngọn lửa” cần thiết để tôi luyện con người trở nên mạnh mẽ hơn.

Và có lẽ đó chính là lý do vì sao cuốn sách mang tên Thép đã tôi thế đấy.

Trần Lê Linh Hương
Lớp 10, Trường Hy Vọng

Các em học sinh trường Hy Vọng chúc mừng kỷ niệm 25 năm thành lập báo VnExpress