Gỡ ‘điểm nghẽn’ bán dẫn: Mô hình nào sẽ phù hợp cho TP.HCM?

Đây là chủ đề chính được đưa ra trong hội thảo “Kết nối ba nhà trong xây dựng chính sách, nghiên cứu, đào tạo và phát triển sản phẩm điện tử, bán dẫn tại TP.HCM”, do Hội Công nghệ vi mạch bán dẫn TP.HCM (HSIA) phối hợp cùng Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM (SIHUB) tổ chức chiều 20-3.

TP.HCM ‘lượng hóa’ chiến lược bán dẫn

Tại hội thảo, đại diện Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM cho biết TP.HCM dự kiến hình thành 12 khu công nghệ số tập trung, được chọn lọc từ 15 vị trí khảo sát ban đầu, với tổng diện tích khoảng 994,45ha. Trong đó khu vực phía bắc (Bình Dương cũ) được xác định là hạt nhân phát triển đô thị khoa học – công nghệ.

Nếu khai thác khoảng 1.000ha đất cho hệ sinh thái này, thành phố ước tính có thể tạo ra 16 tỉ USD doanh thu mỗi năm, tương đương hiệu suất 15-16 triệu USD/ha/năm. Hệ sinh thái này có thể đóng góp khoảng 27% mục tiêu kinh tế số của TP.HCM vào năm 2030 và tạo ra khoảng 805.000 việc làm trong lĩnh vực công nghệ. 

TP.HCM cũng thiết kế một hệ thống chính sách ưu đãi khá mạnh để tối ưu phí đầu tư. Các doanh nghiệp được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp như miễn tối đa 4 năm, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo, cùng với cơ chế khấu trừ 200% chi phí R&D. 

Về hạ tầng, doanh nghiệp được miễn tiền thuê đất trong toàn bộ thời gian dự án, miễn thuế nhập khẩu đối với thiết bị chưa sản xuất trong nước, và được ưu tiên thủ tục hải quan theo cơ chế “luồng xanh”.

TP.HCM còn đề xuất 4 nhóm hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách để phát triển năng lực nội sinh. Trong đó hỗ trợ nhân lực gồm 50% chi phí thuê chuyên gia (tối đa 60 triệu đồng/người/tháng trong 36 tháng) và 50% chi phí đào tạo (tối đa 200 triệu đồng/người/khóa). 

Với doanh nghiệp phụ trợ, mức hỗ trợ có thể lên tới 20-30 tỉ đồng/dự án. Riêng lĩnh vực thiết kế chip, thành phố dự kiến hỗ trợ 70% chi phí R&D (tối đa 15 tỉ đồng), 100% chi phí sản xuất thử nghiệm MPW và 50% chi phí đầu tư thiết bị (tối đa 20 tỉ đồng). 

Các dự án trọng điểm như trung tâm dữ liệu AI có thể được hỗ trợ tới 10% tổng vốn đầu tư, tối đa 200 tỉ đồng/dự án.

Hợp tác để tháo ‘điểm nghẽn’ ra sao?

PGS.TS Phạm Trần Vũ – Phó hiệu trưởng Trường đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM) – cho rằng các đề tài do Nhà nước tài trợ có ưu thế về quy mô và định hướng dài hạn, nhưng lại vướng thủ tục, cơ chế tài chính và sở hữu trí tuệ, khiến doanh nghiệp khó tham gia sâu.

Ngược lại, các mô hình do doanh nghiệp dẫn dắt thì linh hoạt, bám sát nhu cầu thị trường, nhưng lại mang tính ngắn hạn và thiếu chiều sâu công nghệ.

Từ đó xuất hiện một nghịch lý hệ sinh thái không thiếu mô hình, nhưng lại thiếu một cơ chế có thể kết hợp được điểm mạnh của cả hai phía. Đây chính là “điểm nghẽn” khiến hoạt động R&D trong lĩnh vực bán dẫn chưa tạo được bước tiến đáng kể, đặc biệt ở các khâu có giá trị gia tăng cao như thiết kế hay làm chủ công nghệ.

PGS.TS Phạm Trần Vũ cho rằng cần sớm hoàn thiện cơ chế hợp tác “3 nhà” theo hướng phân định rõ trách nhiệm – rủi ro – lợi ích, đồng thời tháo gỡ các rào cản về thủ tục và tài chính để tăng tính linh hoạt. 

Ông cũng nhấn mạnh vai trò của việc gắn đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp, đầu tư hạ tầng nghiên cứu, và đặc biệt là xây dựng một tổ chức trung gian đủ năng lực điều phối như một “liên minh ngành” để duy trì hợp tác lâu dài.

Ở góc nhìn quốc tế, ông Yong Tae Kim – Giám đốc Letuin Việt Nam – cho rằng ngay từ đầu những năm 2000, Hàn Quốc đã xây dựng hệ thống trung tâm đào tạo công nghệ cao trên toàn quốc, đi kèm các chương trình liên bộ nhằm phát triển nguồn nhân lực.

Tuy vậy, ngay cả Hàn Quốc cũng vẫn đối mặt với tình trạng thiếu hụt kỹ sư trong các nhà máy, bài toán nhân lực trong ngành bán dẫn là vấn đề dài hạn và phức tạp. Từ thực tế này, ông chỉ ra rằng mô hình đào tạo truyền thống phụ thuộc vào các trung tâm thực hành vật lý quy mô lớn sẽ rất tốn kém và khó nhân rộng.

Một hướng đi mới mà Hàn Quốc đang áp dụng là sử dụng công nghệ mô phỏng VR/XR trong đào tạo, giúp người học tiếp cận quy trình và thiết bị trong môi trường ảo trước khi bước vào thực tế. 

Từ đó ông Yong Tae Kim đề xuất Việt Nam nên chọn hướng đi thực tế hơn, ưu tiên đào tạo cho các khâu có tính khả thi cao như thiết kế chip và đầu cuối, thay vì dàn trải toàn bộ chuỗi sản xuất. 

Đồng thời cần xây dựng mô hình đào tạo kết hợp giữa lý thuyết, mô phỏng và thực tập tại doanh nghiệp, tạo ra lộ trình “học – làm” rõ ràng cho sinh viên.