Chỉ một trong gần 100 doanh nghiệp nông nghiệp vay được vốn xanh

Báo cáo từ Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD) ngày 20/3 cho biết tồn tại khoảng cách lớn giữa thực hành nông nghiệp bền vững và khả năng tiếp cận tài chính xanh. Nhóm nghiên cứu khảo sát trên 97 doanh nghiệp, hợp tác xã các ngành cà phê, gạo, thủy sản, rau quả và dịch vụ nông nghiệp, chỉ 1 đơn vị trong số này vay được vốn ưu đãi từ ngân hàng.

Đây là một chỉ số khá thấp khi Việt Nam đã ban hành danh mục phân loại xanh (green taxonomy) năm ngoái, với 7 lĩnh vực và 45 ngành. Thêm vào đó, Chính phủ cũng ban hành Nghị định 156, cho phép các tổ chức tín dụng cho vay dự án nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn không cần tài sản đảm bảo, tối đa 70% giá trị dự án.

Tuy nhiên, bà Hoàng Thu Trang, đại diện nhóm nghiên cứu từ MSD, cho biết doanh nghiệp có chứng nhận trong nước hay quốc tế về nông nghiệp bền vững vẫn khó “qua cửa” ngân hàng. Bởi lẽ, chứng nhận chỉ là một tiêu chí, các tiêu chí bắt buộc còn lại phải quay về tài sản đảm bảo và chứng minh năng lực, đặc biệt là vốn đối ứng và phương án kinh doanh.

Một rào cản khác trong tiếp cận vốn xanh là hiểu biết của cán bộ ngân hàng. Một doanh nghiệp lớn phản ánh họ có chứng nhận hữu cơ quốc tế, nhưng phía ngân hàng không chấp thuận, bởi chuyên viên không biết chứng nhận này. Thủ tục rườm rà cũng là điểm khiến doanh nghiệp ngần ngại. Những rào cản này buộc phần lớn doanh nghiệp nông nghiệp vay tiền từ người thân, hoặc vay gói thông thường của ngân hàng, vốn cũng yêu cầu tài sản thế chấp.

Bà Nguyễn Thị Hải Yến, Ban Định chế tài chính, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank), thừa nhận khó khăn khi cán bộ ngân hàng không đủ năng lực thẩm định dự án theo danh mục phân loại xanh.

Ví dụ, với lĩnh vực tái chế cốc nhựa, giấy, danh mục phân loại xanh theo Quyết định 21 năm 2025 yêu cầu dự án đáp ứng yêu cầu công nghệ theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và xây dựng, đồng thời áp dụng kỹ thuật hiện có tốt nhất theo lộ trình do Chính phủ quy định. Bà Yến cho biết cán bộ ngân hàng khó nắm được cụm “lộ trình do Chính phủ quy định”. Trong trường hợp lộ trình trên đã ban hành, doanh nghiệp cũng cần chứng minh rằng họ đáp ứng được đúng theo kỹ thuật tốt nhất khớp với lộ trình này.

“Khi họ có chứng chỉ quốc tế về chất lượng sản phẩm, làm thế nào đồng bộ hóa quy chuẩn quốc tế với chuẩn Việt Nam? Hay doanh nghiệp phải tiếp tục xin chuẩn Việt Nam?”, đại diện Agribank nêu. Hiện tại, tài sản đảm bảo trong nông nghiệp vẫn theo yêu cầu chung của Agribank.

Tiến sĩ Bùi Thanh Minh, Phó giám đốc văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), nhận định một trong những thách thức lớn trong thúc đẩy tài chính xanh là việc thiếu “ngôn ngữ chung” về các tiêu chí, yêu cầu với dự án xanh giữa ngân hàng và doanh nghiệp. Để giải quyết thách thức này, ông Minh nhấn mạnh cần tiếp cận theo hướng hệ sinh thái, trong đó các chính sách, công cụ tài chính và tiêu chuẩn được thiết kế và vận hành đồng bộ. Đồng thời, việc lan tỏa các mô hình thực hành tốt sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc tạo niềm tin và thúc đẩy chuyển đổi trong cộng đồng doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, các chuyên gia đồng thuận rằng green taxonomy của Việt Nam cần được “hạ độ cao”, để tiếp cận với nhóm hợp tác xã và doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Ngôn ngữ sử dụng cần như “lời bà ngoại”, gần gũi, đi vào chi tiết, để người nông dân cũng hiểu. Nhóm nghiên cứu cũng đề xuất thiết kế lại các công cụ tài chính, đồng thời tăng cường vai trò trung gian của các tổ chức hỗ trợ, nhằm thu hẹp khoảng cách giữa thị trường vốn và doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ trong chuỗi giá trị.

Theo nhóm nghiên cứu, 1-3 năm tới, nhu cầu về tài chính bền vững trong nông nghiệp dự kiến gia tăng, đặc biệt cho các hoạt động như canh tác bền vững, kinh tế tuần hoàn và đáp ứng các tiêu chuẩn, chứng nhận nông nghiệp. Điều này đặt ra yêu cầu rà soát và tháo gỡ các nút thắt trong tiếp cận vốn, nhằm đảm bảo các chính sách tín dụng xanh và tín dụng nông nghiệp, nông thôn được triển khai hiệu quả trong thực tế.

Thủy Trương