‘Gánh nặng kép’ khi người già mắc bệnh mạn tính nhiễm khuẩn hô hấp

Ngày 21/3, tại TP HCM, Hội nghị Thường niên Hội Hô hấp TP HCM 2026 với chủ đề Khoa học và công nghệ tiên phong trong hô hấp hiện đại đã quy tụ gần 800 chuyên gia, bác sĩ và nhà nghiên cứu. Hội nghị tập trung vào các cập nhật chuyên môn trong dự phòng, chẩn đoán và quản lý bệnh, đặc biệt là các tác nhân gây nhiễm khuẩn hô hấp đáng lưu ý ở trẻ em và người cao tuổi.

Theo Kế hoạch Phòng, chống bệnh truyền nhiễm năm 2026 của Bộ Y tế, bệnh do phế cầu khuẩn và virus hợp bào hô hấp (RSV) nằm trong nhóm có nguy cơ gia tăng trong giai đoạn đầu năm. Đây là những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất, đặc biệt là người lớn tuổi và người có bệnh lý nền.

Viêm phổi do phế cầu khuẩn hiện là tác nhân hàng đầu gây viêm phổi mắc phải ngoài cộng đồng tại Việt Nam. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính mỗi năm có khoảng 1,6 triệu ca tử vong do phế cầu khuẩn toàn cầu. Bệnh lý này không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe mà còn làm gián đoạn sinh hoạt và kéo dài quá trình hồi phục của người bệnh.

Bên cạnh đó, virus RSV cũng là nguyên nhân gây bệnh hô hấp đáng chú ý. Theo dữ liệu từ Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC) thống kê từ tháng 10/2024 đến tháng 5/2025, RSV ước tính liên quan đến 190.000-350.000 ca nhập viện và 10.000-23.000 ca tử vong, với tỷ lệ nhập viện cao nhất ở người trên 75 tuổi. Tại Việt Nam, số ca nhiễm trùng hô hấp cấp do RSV dự kiến đạt gần 4,5 triệu trong giai đoạn 2020-2025.

Các chuyên gia tại hội nghị nhấn mạnh, các bệnh mạn tính phổ biến như tim mạch, phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch có thể làm gia tăng nguy cơ mắc nhiễm trùng hô hấp và dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng.

Tại Việt Nam, thực trạng này đang ở mức báo động khi có đến 87,7% người cao tuổi mắc ít nhất một bệnh mạn tính. Trong bối cảnh Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới, tình trạng này tạo ra “gánh nặng kép” cho người bệnh. Ngoài ra, các yếu tố như hút thuốc, rượu bia và bệnh gan mạn tính cũng làm gia tăng nguy cơ diễn tiến nặng ở người trưởng thành.

GS.TS.BS Pinyo Rattanaumpawan, Đại học Mahidol, Thái Lan chia sẻ rằng dữ liệu thực tế cho thấy bệnh phế cầu ở người lớn tuổi phổ biến hơn nhiều so với nhận định thông thường và thường bị bỏ sót, đặc biệt ở người có bệnh mạn tính. “Đây là thách thức chung mà Việt Nam và các quốc gia châu Á đang đối mặt”, vị chuyên gia nói.

Trước thực trạng trên, các chuyên gia cho rằng quản lý bệnh hô hấp hiện đại cần tiếp cận tổng thể hơn, dựa trên đánh giá nguy cơ sớm thay vì chỉ tập trung điều trị từng đợt cấp. Việc kết nối các bằng chứng khoa học mới với thực hành lâm sàng là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực quản lý bệnh.

PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Hội Hô hấp TP HCM, nhận định hội nghị là dịp để đội ngũ y tế cập nhật những tiến bộ khoa học và kinh nghiệm thực hành lâm sàng. Ông cũng đánh giá cao sự đồng hành của các đối tác như Pfizer Việt Nam trong việc hỗ trợ khoa học, góp phần thúc đẩy trao đổi chuyên môn.

Việc huy động các nguồn lực xã hội hóa, phù hợp với chủ trương của Nghị quyết số 282/NQ-CP, được xem là yêu cầu tất yếu để triển khai hiệu quả các định hướng chuyên môn, hướng tới nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe hô hấp cho cộng đồng trong tương lai.

Mỹ Ý