Ai là đại tướng giỏi võ nhất lịch sử Trung Quốc?

Người thay đổi lịch sử võ thuật Trung Quốc

Thích Kế Quang (1528-1588) là đại tướng Minh triều, nổi danh trong việc trấn áp Oa khấu (cướp biển từ vùng biển của Nhật Bản, Triều Tiên), có công rất lớn trong việc gìn giữ phần lãnh thổ phía Đông Trung Quốc ngày nay.

Bên cạnh sự nghiệp quân sự lừng lẫy, Thích Kế Quang còn là một người cuồng võ nổi tiếng. Rất nhiều giai thoại kể lại hành trình tầm sư học đạo, không ngừng trau dồi kiến thức võ thuật của ông.

Nhiều tư liệu của làng kung fu Trung Hoa ghi nhận Thích Kế Quang khi còn trẻ từng lên núi Thiếu Lâm bái sư, sau đó lại tìm tòi, tự học lấy các môn võ lừng danh đời trước để lại như Thái tổ trường quyền (của Tống thái tổ Triệu Khuông Dẫn), Dương gia thương pháp, thậm chí là cả kiếm pháp Nhật Bản…

Đó là giai thoại, còn về đời thật, Thích Kế Quang chính là vị đại tướng để lại di sản võ thuật đồ sộ nhất trong lịch sử Trung Hoa. Riêng tác phẩm “Kỷ hiệu tân thư” được tôn vinh là tác phẩm quân sự có giá trị lớn.

Kỷ hiệu tân thư là một bộ binh thư được viết để huấn luyện quân đội, nhưng đồng thời lại chứa đựng những tư tưởng võ học có giá trị vượt thời đại. 

Không phải ngẫu nhiên mà nhiều học giả quốc tế ngày nay xem đây là một trong những tài liệu sớm nhất thể hiện cách tiếp cận “võ thuật thực dụng” – tức lấy hiệu quả chiến đấu làm tiêu chuẩn cao nhất.

Kỷ hiệu tân thư được Thích Kế Quang biên soạn khi ông trấn thủ Chiết Giang, tỉnh ven biển phía Đông, cũng là nơi phồn hoa nổi tiếng bậc nhất đại lục, luôn là mục tiêu mà cướp biển nhắm đến.

Thích Kế Quang nhận thấy điểm yếu lớn nhất của quân đội triều đình không nằm ở số lượng, mà ở chất lượng huấn luyện và tính kỷ luật. 

Vì vậy, ông xây dựng một hệ thống đào tạo võ thuật chiến đấu toàn diện, từ tổ chức đội hình, sử dụng binh khí cho đến kỹ năng cận chiến. 

Nổi bật trong đó là “Tam thập nhị thế quyền” (32 thế quyền) – một hệ thống gồm các động tác tay không được tổng hợp từ nhiều nguồn khác nhau. 

Theo chính chú thích của Thích Kế Quang trong sách, ông đã tham khảo các trường phái đương thời, sau đó loại bỏ những chi tiết rườm rà, giữ lại phần tinh yếu nhất để phục vụ huấn luyện đại trà. 

Tác phẩm này bao gồm cả côn pháp của Thiếu Lâm Tự, phần nào xác thực giai thoại Thích Kế Quang từng học võ ở ngôi cổ tự nổi danh làng kung fu này.

Danh tiếng của Kỷ hiệu tân thư lừng lẫy đến tận ngày nay, được rất nhiều nhà nghiên cứu, chuyên gia võ thuật của Tây phương ghi nhận.

Sử gia võ thuật người Mỹ Peter Lorge (Đại học Vanderbilt) nhận định rằng võ tay không trong Kỷ hiệu tân thư “được đặt trong bối cảnh huấn luyện quân sự, như một phương tiện cơ bản để rèn luyện binh sĩ, chứ không phải một hệ thống chiến đấu độc lập”.

Ông cũng chỉ ra rằng về sau, chính phần võ tay không này còn bị lược bỏ trong một số bản chỉnh lý, vì không còn phù hợp với yêu cầu chiến trường, cho thấy tính thực dụng rất rõ trong tư duy của Thích Kế Quang.

Không chỉ dừng ở việc ghi chép, Kỷ hiệu tân thư còn cho thấy một bước chuyển quan trọng trong lịch sử võ thuật: từ truyền khẩu sang hệ thống hóa bằng văn bản. 

Nhà nghiên cứu võ thuật người Thụy Sĩ Daniel Jaquet, khi so sánh các “sách chiến đấu” (fight books) Đông – Tây, đã xếp tác phẩm của Thích Kế Quang vào nhóm hiếm hoi có cấu trúc rõ ràng, tương đương với các tài liệu kiếm thuật châu Âu cùng thời.

Tư tưởng MMA vượt thời đại

Thích Kế Quang sinh ra trong một gia đình võ tướng, sớm theo nghiệp binh và nổi tiếng với các chiến dịch dẹp Oa khấu. 

Ông chủ trương tuyển chọn binh lính từ tầng lớp nông dân, những người không có nền tảng võ thuật, rồi xây dựng chương trình đào tạo từ con số không. 

Chính vì vậy, các kỹ thuật được ông lựa chọn phải đảm bảo tiêu chí: đơn giản, hiệu quả và có thể phổ cập nhanh. Chính phương thức này đã khiến Thích Kế Quang được sử sách Trung Quốc nhìn nhận như một vị “tông sư võ học”, bên cạnh sự nghiệp quân sự lừng lẫy.

Nhà báo và nhà nghiên cứu võ thuật Sascha Matuszak nhận xét rằng các ghi chép của Thích Kế Quang là “cửa sổ quý giá để nhìn vào võ thuật Trung Hoa thực sự”, đồng thời nhấn mạnh đặc điểm “thực dụng không cần đẹp mắt” của hệ thống này là tư duy vượt thời đại, tương đồng với MMA ngày nay.

Nhận định này phần nào giải thích vì sao võ thuật trong Kỷ hiệu tân thư khác xa hình ảnh kung fu được sân khấu hóa trong điện ảnh và tiểu thuyết. 

Ở thao trường của Thích Kế Quang, không có chỗ cho những động tác phô diễn; mọi kỹ thuật đều phải phục vụ mục tiêu sống còn trên chiến trường.

Theo ghi nhận của giới nghiên cứu kung fu Trung Quốc,Thich Kế Quang đã dung hợp chiêu pháp của nhiều võ phái thời đó, bao gồm bộ thoái pháp độc đáo của Lý Bán Thiên, nã pháp của Ưng Trảo Công, điệt pháp (kỹ thuật tiếp đất) của Thiên Điệt Trương, đả pháp của Trương Bá Kính, và cả đao – kiếm pháp của người Nhật…

Điều này không khỏi khiến người hâm mộ võ thuật Trung Hoa liên tưởng đến MMA ngày nay, nơi các võ sĩ không bao giờ giới hạn phạm vi học hỏi, và sẵn sàng sử dụng mọi chiêu thức – miễn là hợp lệ và thực dụng. 

Ngoài Kỷ hiệu tân thư, Thích Kế Quang còn có một tác phẩm nổi danh khác là Luyện binh thực ký, thiên về ghi chép kinh nghiệm chiến trường hơn là võ thuật. 

Đặt trong bối cảnh của 500 năm trước, tư tưởng võ thuật vượt thời đại, cộng với tinh thần học hỏi, sáng tạo của Thích Kế Quang thật sự đáng nể. 

Dù không nổi tiếng bằng những đại tướng gắn liền các bộ tiểu thuyết lừng danh như Tam Quốc diễn nghĩa hay Tùy Đường diễn nghĩa, Thích Kế Quang mới thực sự là nhà quân sự giỏi nhất, am hiểu nhất, và để lại giá trị sâu nhất về võ thuật trong lịch sử Trung Hoa.