‘Nên giảm trừ chi phí y tế, giáo dục theo thực tế, có thể hàng trăm triệu’

Mức trần giảm trừ hơn 40 triệu đồng/năm là quá thấp

Tại dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của luật Thuế thu nhập cá nhân đang lấy ý kiến, Bộ Tài chính đề xuất 2 phương án giảm trừ chi phí y tế, giáo dục – đào tạo vào thu nhập trước khi tính thuế.

Phương án 1, người nộp thuế là cá nhân cư trú được giảm trừ vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công các khoản chi cho y tế, giáo dục – đào tạo của người nộp thuế và người phụ thuộc, bao gồm: các khoản chi cho khám bệnh, chữa bệnh tại cơ sở y tế trong nước không quá 20 triệu đồng/năm; các khoản chi cho giáo dục – đào tạo tại cơ sở giáo dục – đào tạo trong nước không quá 21 triệu đồng/năm.

Phương án 2, mức trần được giảm trừ tương ứng lần lượt là không quá 23 triệu đồng/năm và không quá 24 triệu đồng/năm.

Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín, Ủy viên thường trực Hội Tư vấn thuế Việt Nam, rất ủng hộ việc Bộ Tài chính đề xuất bổ sung giảm trừ chi phí y tế, giáo dục trước khi tính thuế cho cả người nộp thuế và người phụ thuộc. Tuy nhiên, ở cả 2 phương án, mức giảm trừ đều quá thấp so với cuộc sống thực tế. 

Người lao động muốn học hành thêm để nâng cao kiến thức như học thêm ngoại ngữ, văn bằng 2, hoặc một lĩnh vực nào đó… là nhu cầu và chi phí chính đáng. Việc giảm trừ theo thực tế có thể khuyến khích nâng cao tay nghề, từ đó giúp tăng năng suất lao động.

Khi đó, chỉ chi phí giáo dục cho bản thân người nộp thuế cũng có thể cao hơn mức trần mà Bộ Tài chính đề xuất, không còn dư địa để tính giảm trừ cho người phụ thuộc.

“Giảm trừ chi phí y tế, giáo dục mà quy định mức trần áp cứng chưa phù hợp, nhất là trong bối cảnh đang khuyến khích nâng tỷ lệ sinh như ở những đô thị lớn để có lực lượng lao động thay thế trong tương lai.

Giảm trừ nên tính trên nhu cầu thực tế chính đáng, căn cứ số người phụ thuộc đi kèm người nộp thuế. Mức giảm trừ chi phí giáo dục, y tế hoàn toàn có thể lên tới hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Đương nhiên, các chi phí này phải đảm bảo có hóa đơn, chứng từ đầy đủ, tránh gian lận, trục lợi chính sách”, ông Được nhấn mạnh.

Cân nhắc nâng trần giảm trừ cho giáo dục lên 50 – 100 triệu đồng

Ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính – Ngân hàng (Trường đại học Nguyễn Trãi), phân tích, y tế và giáo dục là hai khoản chi thiết yếu, có tính bắt buộc, gắn trực tiếp với chất lượng sống cũng như năng lực lao động của mỗi cá nhân.

Hai phương án Bộ Tài chính đưa ra cho thấy cách tiếp cận thận trọng. Trong thực tiễn, chi phí y tế có sự phân hóa rất lớn giữa các nhóm bệnh. Chi phí khám, chữa bệnh thông thường khác xa so với chi phí điều trị bệnh hiểm nghèo, bệnh mãn tính hoặc các trường hợp cần can thiệp chuyên sâu.

Do đó, có thể cân nhắc thiết kế chính sách theo hướng phân nhóm. Nhóm bệnh thông thường: áp dụng mức trần cơ bản, phù hợp với chi phí khám chữa bệnh phổ biến. Nhóm còn lại sẽ áp dụng mức trần cao hơn, thậm chí có thể xem xét cơ chế linh hoạt vượt trần trong những trường hợp đặc biệt, có xác nhận của cơ quan chuyên môn.

Với chi phí giáo dục, vị chuyên gia cho rằng, mức trần 21 – 24 triệu đồng/năm có thể chưa bao quát hết chi phí thực tế, đặc biệt tại các đô thị lớn hoặc với các chương trình đào tạo chất lượng cao.

“Một hướng đi đáng cân nhắc là nâng trần giảm trừ lên 50 – 100 triệu đồng/năm, với phạm vi áp dụng rõ ràng cho các khoản học phí hợp pháp. Nâng trần gửi đi thông điệp chính sách là khuyến khích đầu tư cho giáo dục, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực – yếu tố then chốt của tăng trưởng bền vững”, ông Huy nhấn mạnh.

Để đảm bảo tính khả thi và kiểm soát tốt tác động ngân sách, theo ông Huy, triển khai thí điểm là một lựa chọn phù hợp. Chính sách có thể được áp dụng trước tại một số địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc thù hoặc nhóm đối tượng cụ thể, sau đó mở rộng trên toàn quốc.

Việc yêu cầu hóa đơn, chứng từ là cần thiết để đảm bảo minh bạch, nhưng nếu quy trình quá phức tạp có thể làm giảm động lực tham gia của người dân.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh, có thể xem xét chấp nhận rộng rãi chứng từ điện tử; kết nối, liên thông dữ liệu giữa cơ quan thuế với hệ thống y tế, giáo dục, bảo hiểm, từng bước tự động hóa quy trình xác nhận chi phí.