Khi tuyến hàng hải huyết mạch qua eo biển Hormuz sụt giảm tới 95% lưu lượng, một kịch bản dự phòng từ 45 năm trước bất ngờ được kích hoạt.
Những siêu đường ống nằm sâu trong sa mạc giờ đây trở thành “phao cứu sinh” duy nhất cho dòng chảy vàng đen của thế giới.
Đường ống Đông – Tây của Saudi Arabia (Ảnh: Global Data).
“Van xả áp” tỷ USD giữa sa mạc
Theo Bloomberg, tập đoàn dầu khí quốc doanh Saudi Aramco đã lập tức kích hoạt tuyến đường ống Đông – Tây (Petroline) dài 1.200km. Đây vốn là dự án được thai nghén từ năm 1979, chạy xuyên bán đảo Ả Rập để đưa dầu từ các mỏ khổng lồ phía đông đến cảng Yanbu trên Biển Đỏ.
Từ một “vai phụ” ít được chú ý, Yanbu bỗng chốc trở thành trung tâm giao dịch sôi động bậc nhất của giới buôn dầu toàn cầu.
Gã khổng lồ Aramco, với vốn hóa hơn 1.700 tỷ USD và doanh thu 480 tỷ USD/năm, đang chứng minh năng lực điều phối chuỗi cung ứng đáng nể. Lưu lượng bơm qua tuyến Petroline đã tăng vọt từ mức 770.000 thùng/ngày hồi đầu năm lên khoảng 2,9 triệu thùng/ngày. Lượng xuất khẩu từ cảng Yanbu hiện đã chạm mốc 3,66 triệu thùng/ngày, giải tỏa cơn khát năng lượng cho nhiều đối tác.
Hàng chục siêu tàu chở dầu đang tấp nập hội tụ về khu vực Biển Đỏ để nhận hàng. Các hãng vận tải chấp nhận mức cước đắt đỏ lên tới 450.000 USD/ngày/tàu để duy trì dòng chảy thương mại.
Chuyên gia Jim Krane nhận định trên Bloomberg: “Đường ống Đông – Tây lúc này trông như một nước cờ chiến lược xuất sắc. Toàn bộ nền kinh tế toàn cầu đều hưởng lợi khi tuyến này hoạt động”.
Không chỉ Saudi Arabia, các cường quốc khác cũng đang tận dụng tối đa hạ tầng trên bộ.
Dẫn tin từ Al Jazeera, UAE đang vắt kiệt công suất tuyến đường ống Habshan – Fujairah dài 380 km. Lượng xuất khẩu qua ngả này đã tăng vọt lên 1,62 triệu thùng/ngày trong tháng 3. Cùng lúc, Iraq cũng nỗ lực đẩy dầu qua tuyến Kirkuk – Ceyhan tới Thổ Nhĩ Kỳ, dù con số thực tế mới đạt khoảng 200.000 thùng/ngày.
Giấc mơ “kênh đào Vùng Vịnh” và thực tế phũ phàng
Khi eo biển Hormuz – nơi gánh vác 20% nguồn cung toàn cầu – bị siết chặt, giới đầu tư bắt đầu mơ về những lối thoát đột phá. Gần đây, mạng xã hội xôn xao trước ý tưởng táo bạo về một “kênh đào Vùng Vịnh” mới, rộng và sâu hơn cả kênh đào Panama. Tuy nhiên, giới chuyên gia tài chính và kỹ thuật nhanh chóng dội gáo nước lạnh vào viễn cảnh này.
Theo Arab News, ý tưởng đào kênh né Hormuz không hề mới. Năm 2008, Dubai từng phác thảo dự án kênh đào dài 180 km nối Vùng Vịnh với Ấn Độ Dương, ước tính tiêu tốn khoảng 200 tỷ USD. Một dự án khác mang tên Arabian Canal trị giá 11 tỷ USD cũng từng được khởi động.
Tuy nhiên, tất cả siêu dự án này nhanh chóng bị “cuốn trôi” bởi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và nay chỉ còn là dấu vết trên sa mạc.
Ở góc độ kỹ thuật, việc xẻ dọc dãy núi Hajar cao 3.000 mét đòi hỏi khối lượng đào đắp khổng lồ, vượt mọi công trình trong lịch sử nhân loại. Hệ thống này sẽ cần từ 240-400 âu tàu khổng lồ để vận hành.
Chưa kể, rủi ro an ninh đối với các hạ tầng là cực lớn. Chỉ cần một sự cố tương tự vụ tàu Ever Given mắc kẹt tại kênh Suez năm 2021, toàn bộ tuyến đường tỷ USD sẽ lập tức tê liệt.
Phương án vận chuyển bằng xe tải cũng bị loại bỏ ngay từ trong trứng nước. Một xe bồn chỉ chở được tối đa 100-700 thùng dầu mỗi chuyến. Để bù đắp con số hàng triệu thùng của Hormuz, thế giới sẽ cần một đội xe khổng lồ lên tới hàng chục nghìn chiếc.
Chi phí đắt đỏ và tốc độ chậm chạp khiến đây là bài toán kinh tế hoàn toàn bất khả thi đối với các doanh nghiệp logistics.
Địa hình hiểm trở, chi phí khổng lồ và rủi ro an ninh khiến bất kỳ dự án kênh đào né Hormoz đều gần như không khả thi (Minh họa: NextGen).
Rủi ro rình rập và bài toán định hình lại chuỗi cung ứng
Dù các đường ống đang gồng gánh xuất sắc vai trò “van xả áp”, giới đầu tư vẫn không khỏi lo âu về tính bền vững. Tổng công suất tối đa của cả 3 tuyến đường ống tại Saudi Arabia, UAE và Iraq chỉ đạt khoảng 9 triệu thùng/ngày. Con số này chưa bằng một nửa mức 20 triệu thùng/ngày thường xuyên đi qua eo biển Hormuz trong điều kiện bình thường.
Hơn thế nữa, những “phao cứu sinh” này không hề an toàn tuyệt đối. Các cơ sở hạ tầng trên đất liền trải dài hàng nghìn km rất dễ lọt vào tầm ngắm của các thiết bị bay không người lái.
Thực tế, nhà máy lọc dầu Samref tại Yanbu hay cảng Fujairah đều từng ghi nhận những rủi ro an ninh nghiêm trọng. Tuyến đường biển từ Yanbu đi ra cũng buộc phải đi qua eo Bab el-Mandeb, một điểm nóng đầy rủi ro khác ở phía nam Biển Đỏ.
Bài học từ cú sốc năm 2019 vẫn còn nguyên giá trị với giới chức năng lượng. Khi đó, các cơ sở trọng yếu như Abqaiq bị tấn công, làm tê liệt một nửa sản lượng của Aramco. Dù tập đoàn nhanh chóng phục hồi nhờ hệ thống dự trữ, nhưng sự kiện này minh chứng rõ nét cho sự mong manh của chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu trước các biến động địa chính trị.
Cú sốc năng lượng hiện tại đang buộc các quốc gia Trung Đông phải tính toán lại chiến lược dài hạn. Oman đang đề xuất biến cảng Duqm thành trung tâm năng lượng mới. Các dự án kho chứa dầu quy mô lớn cũng đang được gấp rút phát triển. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, chưa có bất kỳ giải pháp nào đủ sức thay thế hoàn toàn vị thế độc tôn của eo biển Hormuz.
Chuyên gia Karen Young nhận định trên Bloomberg: “Nếu tuyến đường ống Đông – Tây đạt mức 7 triệu thùng/ngày, đó sẽ là một van xả áp cực lớn. Nhưng vấn đề cốt lõi vẫn nằm ở năng lực bốc hàng và an ninh cảng biển”.
Trong bối cảnh phần lớn công suất dự phòng của thế giới vẫn đang mắc kẹt, những tuyến đường ống này sẽ tiếp tục là điểm tựa mỏng manh nhưng vô giá của nền kinh tế toàn cầu.
Cập nhật diễn biến thị trường, giá dầu thô toàn cầu đang phản ứng mạnh mẽ trước rủi ro nguồn cung. Dầu Brent tăng 4,22% (tương đương 4,56 USD) lên mức 112,6 USD/thùng. Cùng lúc đó, giá dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) cũng ghi nhận mức tăng 5,46% (tương đương 5,16 USD), neo tại mốc 99,63 USD/thùng.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/hormuz-te-liet-sieu-duong-ong-1200km-cuu-nguy-thi-truong-dau-20260329005040764.htm
