Thị trường năng lượng toàn cầu đang nín thở theo dõi từng biến động tại Vùng Vịnh. Tâm điểm hiện đổ dồn về Kharg Island – “yết hầu” xuất khẩu dầu của Iran, nơi đang trở thành mục tiêu chiến lược của Tổng thống Donald Trump giữa bối cảnh xung đột leo thang.
Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây cũng đủ sức tạo ra cú sốc lớn cho bài toán chi phí của doanh nghiệp và túi tiền của người tiêu dùng khắp thế giới.
Đảo Kharg không chỉ là một cảng dầu, mà gần như là “đường sống” của ngành năng lượng Iran (Ảnh: Money & Banking).
Kho báu 208 tỷ thùng và “đường sống” mang tên đảo Kharg
Theo News18, Iran đang ngồi trên một “kho báu” năng lượng khổng lồ với khoảng 208,6 tỷ thùng dầu, đưa Tehran lên vị trí thứ 3 toàn cầu, nắm giữ tới 12% tổng trữ lượng dầu mỏ của thế giới.
Giới chuyên gia tính toán, nếu chỉ phục vụ nhu cầu nội địa, quốc gia Trung Đông này có thể khai thác dầu liên tục trong gần 300 năm nữa.
Về mặt sản lượng, bất chấp các lệnh hạn chế khắt khe, Iran vẫn duy trì công suất khai thác từ 3 đến 4,5 triệu thùng/ngày, đóng góp khoảng 4-5% nguồn cung toàn cầu. Lượng dầu thô xuất khẩu giai đoạn 2025-2026 ổn định ở mức 1,1 đến 1,5 triệu thùng/ngày.
Đáng chú ý, dòng chảy năng lượng này mang tính tập trung cực cao khi 80-90% sản lượng được xuất sang thị trường Trung Quốc.
Tuy nhiên, điểm yếu cốt lõi của bức tranh năng lượng Iran lại nằm ở khâu phân phối. Gần như toàn bộ huyết mạch xuất khẩu đều phụ thuộc vào một “nút thắt” nhỏ bé – đảo Kharg. Nằm cách đất liền khoảng 24km trên Vịnh Ba Tư, hòn đảo này xử lý từ 90% đến 94% lượng dầu thô xuất khẩu của Tehran.
Theo Bloomberg, Kharg Island không đơn thuần là một bến cảng, mà là một siêu trạm trung chuyển khổng lồ. Dầu từ các mỏ đất liền được bơm qua hệ thống đường ống dưới đáy biển tới đảo. Tại đây, hệ thống bồn chứa có sức chứa lên tới 30 triệu thùng, tương đương một phần ba kho dự trữ chiến lược khổng lồ Cushing của Mỹ.
Với vùng nước sâu đắc địa, cảng có thể đón cùng lúc 8 siêu tàu chở dầu, đạt công suất bốc dỡ bình thường 1,5 triệu thùng/ngày và có thể ép lên mức tối đa 10 triệu thùng/ngày nếu cần thiết.
Toan tính chiến lược phía sau lời đe dọa của ông Donald Trump
Việc nắm giữ hoặc vô hiệu hóa Kharg Island đang được Washington cân nhắc như một nước cờ xoay chuyển cục diện.
Dưới góc nhìn kinh tế, kiểm soát Kharg Island mang lại cho Mỹ một đòn bẩy khổng lồ. Đầu tiên, động thái này sẽ cắt đứt nguồn thu ngoại tệ chủ lực của Iran, tạo sức ép cực lớn lên nền kinh tế vốn đã tổn thương sau nhiều năm bị áp đặt các lệnh hạn chế. Dù Tehran đã xây dựng cảng Jask từ năm 2021 nhằm giảm phụ thuộc vào Kharg, nhưng hiệu quả thực tế rất mờ nhạt khi cảng này mới chỉ bốc dỡ vỏn vẹn 5 chuyến tàu.
Thứ hai, việc nắm giữ “yết hầu” này được xem là công cụ để Washington ép Iran phải mở cửa trở lại eo biển Hormuz – tuyến hàng hải huyết mạch trung chuyển 20% lượng dầu toàn cầu.
Dù vậy, giới phân tích đánh giá đây là một bài toán đầy rủi ro. Việc tiếp cận hòn đảo không hề dễ dàng khi lực lượng Mỹ sẽ phải đối mặt với hệ thống phòng thủ dày đặc từ tên lửa, máy bay không người lái cho đến thủy lôi.
Thậm chí, giới chức Tehran đã bóng gió về kịch bản “tiêu thổ” – tự phá hủy cơ sở hạ tầng dầu khí để ngăn đối phương tiếp quản. Bản thân ông Trump cũng thừa nhận, nếu tiến hành kiểm soát, Mỹ sẽ phải tiêu tốn nguồn lực để duy trì sự hiện diện lâu dài tại đây.
Washington được cho là đang cân nhắc kiểm soát đảo Kharg – nơi xử lý gần 90% lượng dầu xuất khẩu của Tehran (Ảnh: RW).
Cú sốc chực chờ giáng xuống thị trường toàn cầu
Thị trường tài chính và năng lượng đang phản ứng vô cùng nhạy cảm trước mọi diễn biến từ Vùng Vịnh. Việc Kharg Island lọt vào “tầm ngắm” không chỉ là câu chuyện nội bộ của Trung Đông mà là rủi ro hiện hữu đối với chuỗi cung ứng toàn cầu.
Theo News18, để hạ nhiệt thị trường, Washington mới đây đã tạm thời nới lỏng các biện pháp hạn chế, cho phép bán khoảng 140 triệu thùng dầu Iran đang “mắc kẹt” trên biển đến ngày 19/4. Tuy nhiên, giải pháp này mang tính tình thế. Nếu dòng chảy dầu từ Kharg bị gián đoạn, khách hàng lớn nhất là Trung Quốc sẽ buộc phải tìm kiếm nguồn cung thay thế, tạo ra cuộc cạnh tranh khốc liệt đẩy giá năng lượng tăng vọt.
Căng thẳng càng thêm phức tạp khi các bên liên tục đưa ra các biện pháp trả đũa kinh tế. Quốc hội Iran đã bỏ phiếu thông qua việc áp phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, đồng thời cấm các tàu của Mỹ và Israel.
Ở một diễn biến khác, lực lượng Houthi tiếp tục đe dọa tuyến hàng hải qua Biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandeb – nơi gánh vác khoảng 12% thương mại toàn cầu. Những động thái này đe dọa trực tiếp đến chi phí logistics, kéo theo rủi ro lạm phát đình trệ quay trở lại các nền kinh tế lớn.
Giới chức ngoại giao quốc tế đang nỗ lực tìm kiếm giải pháp hạ nhiệt. Trong khi đó, các cuộc đàm phán vẫn đang phủ bóng hoài nghi khi các bên chưa tìm được tiếng nói chung.
Ghi nhận mới nhất trên thị trường hàng hóa, tâm lý lo ngại đứt gãy nguồn cung đã phản ánh rõ nét vào đà tăng của giá năng lượng. Hiện tại, giá dầu thô chuẩn toàn cầu Brent đã neo ở mức cao, được giao dịch quanh ngưỡng 112,8 USD/thùng. Cùng lúc đó, dầu thô ngọt nhẹ WTI của Mỹ cũng ghi nhận mức giá 106,3 USD/thùng.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/iran-co-bao-nhieu-dau-va-vi-sao-dao-kharg-lot-tam-ngam-cua-my-20260331080003639.htm
