Hà Nội 100 năm tới: Đột phá táo bạo từ bể ngầm chống ngập đến taxi bay

Trong bối cảnh quỹ đất nội đô ngày càng cạn kiệt và hạ tầng quá tải, một tư duy quy hoạch đột phá là đòi hỏi tất yếu.

Bản Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm vừa được hé lộ không chỉ định hình lại không gian sống của hàng chục triệu dân mà còn mang đến một cuộc cách mạng thực sự về tổ chức không gian đô thị theo chiều thẳng đứng.

Một góc Hà Nội từ trên cao (Ảnh: DT).

Bước ngoặt lịch sử và bài toán kiểm soát 20 triệu dân

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, Hà Nội đang đứng trước một bước ngoặt mang tính lịch sử về công tác quy hoạch. Nhìn lại nhiệm kỳ 2020-2025, thành phố đã tổ chức lập hai đồ án lớn là Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050 và Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô đến năm 2045, tầm nhìn 2065, vốn đã được Thủ tướng phê duyệt vào tháng 12/2024.

Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu sắp xếp bộ máy, điều chỉnh địa giới hành chính và thống nhất với quy hoạch quốc gia, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 258/2025 vào ngày 11/12/2025. Quyết sách chiến lược này cho phép Thủ đô tích hợp tất cả thành một Quy hoạch tổng thể duy nhất với tầm nhìn 100 năm.

Ngay sau đó, guồng quay hoàn thiện đồ án đã được đẩy lên mức cao nhất. Sáng 27/1/2026, HĐND TP Hà Nội đã thông qua Nghị quyết về các nội dung chính và đến tháng 2/2026, UBND TP Hà Nội chính thức phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch.

Theo lộ trình khắt khe, toàn bộ phần thuyết minh, hệ thống bản vẽ tỷ lệ 1/25.000, 1/10.000 và mô hình 4D thể hiện trục thời gian phải hoàn thành vào ngày 30/3/2026 và kết thúc hồ sơ trước 15/4/2026. Sự khẩn trương này nhằm đảm bảo tính đồng bộ tuyệt đối với Luật Thủ đô sửa đổi và Nghị quyết mới của Bộ Chính trị về phương hướng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Dưới góc độ phân tích không gian, tầm nhìn thế kỷ này đã giải quyết triệt để bài toán quy mô. Với tổng diện tích đất tự nhiên khoảng 3.359,84 km2 (335.984ha), Hà Nội thiết lập các mốc kiểm soát dân số cực kỳ nghiêm ngặt: dự báo đến năm 2045 đạt khoảng 15-16 triệu người, đến năm 2065 là 17 – 19 triệu người.

Đặc biệt, trong các giai đoạn tiếp theo kéo dài đến năm 2100, quy mô dân số sẽ được “khóa” lại, cơ bản đảm bảo chỉ tiêu sử dụng đất ổn định và tuyệt đối không vượt quá ngưỡng 20 triệu người. Cùng với đó, tỷ lệ đất đô thị sẽ được nâng lên mức 45-50% vào năm 2045, với bộ máy hành chính tinh gọn gồm 126 đơn vị cấp xã, trong đó có 51 phường và 75 xã.

Cấu trúc “chùm đô thị hướng tâm” và sự cộng hưởng liên vùng

Để gánh vác vị thế là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là đầu tàu kinh tế, khoa học công nghệ của cả nước và khu vực châu Á – Thái Bình Dương, Hà Nội không thể phát triển đơn độc. Đồ án quy hoạch đã tái cấu trúc toàn bộ Vùng Thủ đô theo mô hình “chùm đô thị hướng tâm”.

Trong đó, Hà Nội đóng vai trò là đô thị trung tâm hạt nhân, đầu não kết nối quốc tế. Bao quanh Thủ đô là một hệ thống đô thị vệ tinh và đối trọng thuộc các tỉnh lân cận, được phân vai chức năng vô cùng sắc bén nhằm chia sẻ áp lực và cộng hưởng động lực kinh tế.

Cụ thể, ở dải phía Bắc và Đông Bắc, các đô thị Thái Nguyên, Sông Công, Phổ Yên kết hợp cùng Bắc Ninh, Từ Sơn, Thuận Thành sẽ hình thành chuỗi đô thị – công nghiệp – dịch vụ công nghệ cao. Khu vực này sẽ tập trung vào lĩnh vực điện tử, bán dẫn, bám sát hành lang kinh tế Bắc – Nam và Quốc lộ 18.

Ở dải phía Nam và Đông Nam, từ Duy Tiên, Phủ Lý, Ninh Bình, Tam Điệp kéo sang Văn Giang, Mỹ Hào, Phố Nối và Hưng Yên sẽ vươn lên thành hành lang công nghiệp hỗ trợ, du lịch văn hóa tâm linh và y tế chất lượng cao. Nơi đây cũng sẽ là cứ điểm của chuỗi đô thị sinh thái, thương mại dịch vụ cao cấp như Ecopark hay Ocean Park.

Về phía Tây, các đô thị Vĩnh Yên, Phúc Yên, Việt Trì, Hòa Bình và Lương Sơn sẽ kết nối trực tiếp với đô thị vệ tinh Xuân Mai của Hà Nội để phát triển mạnh mẽ du lịch sinh thái và công nghiệp cơ khí. Trong khi đó, ở dải phía Đông, Hải Dương và Chí Linh sẽ cùng Hải Phòng, Quảng Ninh tạo thành trục động lực phát triển kinh tế biển và logistics thông qua cao tốc 5B.

Để bảo vệ lõi trung tâm, quy hoạch cũng thiết lập một không gian vành đai bảo vệ môi trường khổng lồ lên tới 130.000-140.000ha, bao trùm các vùng đệm từ Phú Thọ, Hòa Bình, Hà Nam, Ninh Bình đến Bắc Ninh, Hưng Yên.

Cấu trúc Vùng đô thị Hà Nội theo mô hình “chùm đô thị hướng tâm” (Ảnh: DT).

Tái thiết lõi di sản và đánh thức trục thần đạo Sông Hồng

Điểm nhấn quan trọng nhất trong cấu trúc nội tại của Hà Nội chính là Đô thị trung tâm nằm bên hữu ngạn sông Hồng. Được giới hạn từ vành đai xanh sông Đáy ở phía Tây đến Khu đô thị Thể thao Olympic ở phía Nam, khu vực lõi di sản và trung tâm chính trị, tài chính này sẽ trải qua một cuộc đại phẫu tái thiết đô thị theo mô hình nén và đa tầng.

Trọng tâm của sự chuyển dịch là phát triển không gian ngầm tại các điểm nút giao thông công cộng (TOD), kiểm soát gắt gao dân số cơ học và di dời các chức năng gây quá tải để nhường chỗ cho tiện ích xã hội.

Quá trình tái thiết sẽ ưu tiên thực hiện từ vành đai 3 trở vào, đặc biệt là khu vực vành đai 1 và 2. Sẽ có sự phân định rõ ràng giữa bảo tồn và tái thiết toàn diện.

Các khu vực mang giá trị lịch sử vô giá như Trung tâm Chính trị – Hành chính Ba Đình (134,5 ha), không gian Hồ Gươm, Khu Phố Cổ (81 ha), Khu Phố Cũ với kiến trúc Pháp (200 ha) và khu vực cảnh quan Hồ Tây (462 ha, không bao gồm 530 ha mặt nước) sẽ được tôn tạo, giữ gìn “hồn cốt” Thăng Long.

Các khu vực còn lại không đảm bảo hạ tầng sẽ được tái thiết toàn diện, áp dụng các mô hình mang đậm bản sắc như “làng trong phố, phố trong làng” hay “rừng trong Thành phố”, đưa thiên nhiên vào sâu trong lõi đô thị.

Đáng chú ý nhất, sông Hồng sẽ chính thức trở thành trục phát triển mới của Hà Nội. Không gian hai bên sông với diện tích khoảng 6.500ha (cùng 11.000 ha trục cảnh quan mở rộng) sẽ là trục không gian xanh trung tâm gắn với văn hóa sáng tạo. Dân số tại khu vực này sẽ được duy trì ở mức rất thấp, chỉ khoảng 269.000 người vào năm 2045 và 369.000 người vào năm 2065, biến nơi đây thành biểu tượng mới của một Thủ đô văn minh, hiện đại.

Cùng với đó, khu vực hai bên vành đai 4 sẽ trở thành vùng đệm giảm tải với các trung tâm thương mại, logistics quy mô lớn. Phía Nam sẽ vươn mình với Khu đô thị thể thao Olympic gắn với Trục di sản Mỹ Đình – Ba Sao – Bái Đính, sẵn sàng cho các kỳ thế vận hội quốc tế.

Phối cảnh siêu dự án ven sông Hồng (Ảnh: CĐT).

9 cực tăng trưởng định hình tương lai Thủ đô

Để tránh tình trạng phát triển dàn trải, Quy hoạch 100 năm đã định hình rõ 9 cực phát triển với những sứ mệnh chuyên biệt.

Đô thị phía Bắc (Mê Linh – Đông Anh – Sóc Sơn) với quy mô hơn 37.205 héc-ta sẽ là cửa ngõ quốc tế, trung tâm dịch vụ và hội nhập kinh tế. Nơi đây tận dụng tối đa lợi thế của sân bay Nội Bài để phát triển công nghiệp công nghệ cao, logistics hàng không, tài chính quốc tế và các khu tự do thương mại, dự kiến thu hút 3,5 triệu dân vào năm 2065.

Đô thị phía Đông (Gia Lâm – Long Biên) rộng 12.178 héc-ta mang định hướng là đô thị cửa ngõ, dịch vụ trung chuyển và đô thị thông minh, sinh thái. Khai thác cảnh quan sông Hồng và sông Đuống, khu vực này sẽ phát triển các khu đô thị sinh thái thấp tầng gắn với nông nghiệp đô thị, quy mô dân số đạt 1,5 triệu người vào năm 2065.

Trong khi đó, Đô thị phía Tây (Hòa Lạc) rộng 9.762 héc-ta mang sứ mệnh là đô thị khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục. Sự hiện diện của Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và Đại học Quốc gia Hà Nội sẽ biến nơi đây thành trung tâm kinh tế tri thức quy mô lớn với khoảng 900.000 dân.

Các khu vực phía Nam và Tây Nam lại tập trung vào giá trị sinh thái và văn hóa. Đô thị phía Nam (Vân Đình – Đại Nghĩa) rộng 3.500 héc-ta sẽ khai thác thắng cảnh Hương Sơn, sông Đáy, sông Nhuệ để hình thành các khu du lịch nghỉ dưỡng cao cấp, tạo dựng thương hiệu “Cửa ngõ du lịch phía Nam”.

Đô thị Tây Nam (Xuân Mai – Chương Mỹ) rộng 4.558 héc-ta sẽ phát triển giáo dục, y tế và thương mại theo mô hình TOD quanh các ga đường sắt đô thị. Khu vực Tây Bắc (Sơn Tây – Tây Đằng – Tản Viên Sơn) rộng 8.500 héc-ta lấy Thành cổ Sơn Tây làm hạt nhân để phát triển đô thị văn hóa lịch sử, du lịch nghỉ dưỡng gắn với an ninh quốc phòng, hạn chế nén vào khu vực lõi di sản.

Bên cạnh đó, các chuỗi đô thị dọc tuyến đường huyết mạch cũng được quy hoạch bài bản. Đô thị dọc Quốc lộ 32 và Trục Tây Thăng Long (4.500 ha) sẽ là trục dịch vụ du lịch kết nối vùng thượng lưu sông Hồng. Đô thị theo tuyến Đại lộ Thăng Long (3.089 ha) vừa là trục động lực kinh tế tri thức, vừa là trục không gian văn hóa kết nối Thăng Long – xứ Đoài. Đô thị theo tuyến Quốc lộ 6 (6.500 ha) sẽ phát triển chuỗi sinh thái kết nối đô thị trung tâm với cửa ngõ Tây Bắc.

Đô thị thẳng đứng: Từ “bể ngầm chống ngập” đến “kinh tế taxi bay”

Điểm đột phá táo bạo và mang tính thời đại nhất của Quy hoạch Hà Nội 100 năm chính là việc chuyển đổi từ tư duy phát triển mặt phẳng sang cấu trúc đô thị đa tầng theo chiều thẳng đứng. Cấu trúc này được chia thành 3 tầng không gian chuyên biệt, liên kết liên hoàn với nhau để tối ưu hóa quỹ đất.

Tầng thứ nhất là Không gian ngầm, được chia làm 3 lớp tinh vi. Lớp nông (0-10m) sẽ là mạng lưới hầm đi bộ liên thông các tòa nhà, trung tâm thương mại và quảng trường ngầm. Lớp trung (10-30m) là nơi giải quyết các vấn đề nan giải của đô thị hiện tại với hệ thống bãi đỗ xe ngầm, đường hầm xe cơ giới, đường sắt đô thị.

Đặc biệt, lớp này sẽ bố trí các “bể ngầm khổng lồ” chứa nước, một giải pháp kỹ thuật mang tính cách mạng để chống ngập úng triệt để cho Thủ đô. Lớp sâu (trên 30m) được dành riêng cho hạ tầng kỹ thuật chiến lược về an ninh quốc phòng và hệ thống đường sắt đô thị sâu.

Tầng thứ hai là Không gian tầm thấp (dưới 1.000m). Ở mặt đất, không gian sẽ được ưu tiên tối đa cho con người, văn hóa và thiên nhiên với vỉa hè rộng rãi, công viên, mặt nước và các khu bảo tồn di sản. Tuy nhiên, trên cao sẽ là nơi phát triển các tổ hợp cao ốc nén tại các điểm TOD và hệ thống cầu đi bộ trên không.

Đột phá hơn cả là việc khai thác “kinh tế tầm thấp”, quy hoạch các hành lang bay cho phương tiện thế hệ mới như taxi bay, thiết bị giao hàng không người lái (drone) và các hoạt động du lịch, giám sát đô thị thông minh. Tầng thứ ba là Không gian tầm cao (trên 1.000m), phục vụ kiểm soát an ninh hàng không, khí hậu, hành lang bay quốc tế và quan trắc khí tượng.

Kinh tế tầm thấp dưới 1.000m được đưa vào trong bản quy hoạch thủ đô tầm nhìn 100 năm (Ảnh: DT).

Không chỉ đa tầng về mặt vật lý, không gian Hà Nội còn được cấu trúc “đa lớp” về mặt giá trị trên cùng một tọa độ quy hoạch. Lớp Di sản – Văn hóa làm nền tảng bản sắc với cấu trúc thành cổ, phố cũ; Lớp Sinh thái – Tự nhiên bao phủ bề mặt với hệ thống kiến trúc xanh, “rừng trong phố” tạo hệ sinh thái tuần hoàn; và Lớp Kinh tế – Số hóa với sự can thiệp của AI, Big Data, IoT, Digital Twin (Bản sao số) để điều khiển, giám sát toàn bộ hoạt động kinh tế đô thị.

Cấu trúc đa tầng – đa lớp này chính là lời giải hoàn hảo cho bài toán khan hiếm quỹ đất của Hà Nội. Cùng một diện tích đất nhưng tạo ra gấp nhiều lần giá trị sử dụng. Mặt đất được giải phóng để trả lại cây xanh và không gian thở cho con người, trong khi ùn tắc và ngập lụt bị triệt tiêu nhờ hệ thống ngầm và trên không.

Với tầm nhìn thế kỷ và triết lý lấy con người làm trung tâm, sự phát triển của Hà Nội không chỉ dừng lại ở việc định hình một cảnh quan mới. Đó là một bản cam kết vĩ đại về việc kiến tạo một hệ sinh thái đô thị xanh, sạch, đẹp, thông minh, tạo bệ phóng vững chắc để Hà Nội duy trì động lực tăng trưởng, vươn lên trở thành đô thị đáng sống nhất cả nước và tự tin ghi tên mình vào top 10 thành phố hàng đầu thế giới.