Bức “Khỏa thân” và loạt kiệt tác triệu USD của danh họa Lê Phổ

Loạt tranh triệu USD của danh họa Lê Phổ

Trong phiên đấu giá ngày 29/3 của Sotheby’s tại Hong Kong (Trung Quốc), tác phẩm The Three Bathers (Ba thiếu nữ tắm) của Lê Phổ được chốt ở mức 5,12 triệu HKD (hơn 17 tỷ đồng). Bức tranh được sáng tác vào khoảng năm 1938, thể hiện kỹ thuật vẽ lụa tinh tế.

Theo Sotheby’s, tranh khỏa thân của Lê Phổ rất hiếm, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi ông chủ yếu sáng tác trên lụa, trước khi chuyển sang sơn dầu ở giai đoạn sau.

Tác phẩm “The Three Bathers” (Ba thiếu nữ tắm) của Lê Phổ (Ảnh: Sotheby’s).

Tác phẩm lấy cảm hứng từ nghệ thuật phương Tây về đề tài khỏa thân và người tắm, nhưng được Việt hóa qua hình ảnh thiếu nữ bên bờ sông thanh bình, tạo nên không gian giàu chất thơ.

Mức giá này không chỉ cho thấy sự cạnh tranh giữa các nhà sưu tầm mà còn khẳng định vị thế ngày càng cao của hội họa Đông Dương trên thị trường quốc tế.

Trước đó, Canard et Lotus (Uyên ương hý liên) của Lê Phổ cũng từng đạt khoảng 1,28 triệu USD tại phiên đấu giá của Sotheby’s ở Paris (Pháp). Tác phẩm thuộc bộ sưu tập của Hoàng thân Nguyễn Phúc Bửu Lộc, được vẽ vào cuối thập niên 1930 với kích thước 64x96cm. Tranh khắc họa đôi uyên ương giữa hoa sen – biểu tượng của Phật giáo.

Tác phẩm “Canard et Lotus” (Uyên ương hý liên) của Lê Phổ (Ảnh: Sotheby’s).

Bức Family Life (Đời sống gia đình) cũng được gõ búa 1,1 triệu USD tại Sotheby’s Hong Kong vào năm 2017. Tác phẩm sáng tác giai đoạn 1937-1939, mô tả khoảnh khắc đời thường giữa hai mẹ con, với bố cục hài hòa và gam màu thanh bình.

Bức “Family Life” (Đời sống gia đình) của Lê Phổ (Ảnh: Sotheby’s).

Trong khi đó, Jeune femme attachant son foulard (Thiếu nữ choàng khăn) đạt 1,11 triệu USD tại buổi đấu giá của Christie’s Hong Kong vào năm 2021. Tác phẩm tiêu biểu cho hình tượng thiếu nữ – nguồn cảm hứng xuyên suốt trong sáng tác của Lê Phổ.

Bức “Jeune femme attachant son foulard” (Thiếu nữ choàng khăn) (Ảnh: Sotheby’s).

Bức Thiếu nữ bên hoa mẫu đơn từng được bán với giá 1,36 triệu USD tại nhà đấu giá Aguttes năm 2020, cho thấy sự kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật phương Tây và truyền thống Việt Nam. “Kích thước lớn, các chi tiết được khắc họa tỉ mỉ, bối cảnh và bố cục tạo chiều sâu cho bức tranh, quả là một kiệt tác hiếm có trong sự nghiệp nghệ thuật đồ sộ của Lê Phổ”, nhà đấu giá viết về tác phẩm.

Bức “Thiếu nữ bên hoa mẫu đơn” của Lê Phổ (Ảnh: Sotheby’s).

Ở mảng sơn dầu, bức The et Sympathie (Trà và sự đồng điệu) đạt 1,36 triệu USD tại buổi đấu giá của Sotheby’s vào năm 2022. Tác phẩm thuộc giai đoạn Findlay – thời kỳ đỉnh cao của họa sĩ – với bố cục phức tạp gồm 11 nhân vật trong không gian khu vườn.

Bức “The et Sympathie” (Trà và sự đồng điệu) của Lê Phổ (Ảnh: Sotheby’s).

Bức Nude (Khỏa thân) cũng gây chú ý khi đạt 1,4 triệu USD tại buổi đấu giá của Christie’s Hong Kong trong năm 2019. Nhà đấu giá Christie’s phân tích tác phẩm thu hút người xem ở kỹ thuật điêu luyện của họa sĩ. Tác phẩm cũng thể hiện bước đột phá khi Lê Phổ vượt qua những rào cản tư tưởng truyền thống để theo đuổi đề tài khỏa thân.

Bức “Nude” (Khỏa thân) của Lê Phổ (Ảnh: Christie’s).

Đáng chú ý, Figures in a Garden (Dáng hình trong vườn) đạt 2,28 triệu USD tại buổi đấu giá của Sotheby’s vào tháng 4/2022, trở thành một trong những tác phẩm đắt giá nhất của hội họa Việt thời điểm đó.

Trong năm 2023, bức La famille dans le jardin (Gia đình trong vườn) của Lê Phổ được bán với giá 2,37 triệu USD. Nhà đấu giá cho biết tranh như một tác phẩm nhiếp ảnh, thể hiện kỹ thuật và trí tưởng tượng của Lê Phổ. Tác phẩm gây ấn tượng với bố cục nhiều lớp, tái hiện sinh hoạt đời thường trong không gian gia đình Việt, giàu tính tạo hình và chiều sâu.

Lý do khiến tranh của Lê Phổ đạt mức triệu USD

Danh họa Lê Phổ (1907-2001) được xem là một trong tứ kiệt của hội họa Việt Nam, cùng Mai Trung Thứ, Lê Thị Lựu, Vũ Cao Đàm. Ông là một trong những gương mặt tiêu biểu của mỹ thuật Việt Nam thế kỷ XX, thuộc thế hệ đầu tiên của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Ông được xưng tụng là “danh họa Việt Nam trên đất Pháp”.

Lê Phổ sinh ra tại Hà Nội trong một gia đình trí thức, từ sớm đã bộc lộ năng khiếu hội họa và được đào tạo bài bản trong môi trường kết hợp giữa mỹ thuật phương Tây và truyền thống Á Đông.

Sau khi tốt nghiệp, Lê Phổ sang Pháp sinh sống và làm việc, từng bước xây dựng sự nghiệp tại Paris (Pháp) – trung tâm nghệ thuật lớn của thế giới thời bấy giờ. Tại đây, ông chuyển từ chất liệu lụa đặc trưng sang sơn dầu, đồng thời định hình phong cách riêng với những hình ảnh quen thuộc như thiếu nữ, hoa và khung cảnh gia đình Việt Nam.

Bức “Figures in a Garden” (Dáng hình trong vườn) của Lê Phổ (Ảnh: Sotheby’s).

Sự nghiệp của Lê Phổ thường được chia thành các giai đoạn, nổi bật là thời kỳ đầu với tranh lụa mang đậm bản sắc Á Đông và giai đoạn Findlay (khi ông hợp tác với Galerie Findlay) đánh dấu bước phát triển rực rỡ về màu sắc, bố cục và quy mô tác phẩm.

Theo nhà đấu giá Sotheby’s, các tác phẩm của Lê Phổ là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống Việt Nam và kỹ thuật hội họa phương Tây, tạo nên một phong cách độc đáo, giàu chất thơ và có sức hấp dẫn bền bỉ với giới sưu tầm quốc tế.

Nhận định từ Christie’s cũng nhấn mạnh: “Lê Phổ nổi bật với khả năng diễn tả vẻ đẹp thanh tao của người phụ nữ, cùng bảng màu mềm mại và bố cục tinh tế, mang lại cảm giác vừa thân thuộc vừa lý tưởng hóa”.

Trong khi đó, các chuyên gia mỹ thuật Đông Dương cho rằng tranh của ông không chỉ là sự giao thoa Đông – Tây, mà còn là sự “Việt hóa” tinh tế những ảnh hưởng ngoại lai, qua đó định hình một ngôn ngữ hội họa riêng biệt.

Bức “La famille dans le jardin” (Gia đình trong vườn) của Lê Phổ (Ảnh: Sotheby’s).

Nhà nghiên cứu nghệ thuật Nora A. Taylor đánh giá Lê Phổ là một trong những nghệ sĩ thành công trong việc đưa hình ảnh và bản sắc Việt Nam ra không gian nghệ thuật toàn cầu, đặc biệt thông qua hình tượng phụ nữ và đời sống gia đình.

Tranh của danh họa Lê Phổ đạt mức giá cao trên thị trường quốc tế nhờ sự hội tụ của nhiều yếu tố về nghệ thuật, lịch sử và thị trường. Trước hết, các tác phẩm của ông mang giá trị thẩm mỹ độc đáo khi kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật hội họa phương Tây và tinh thần Á Đông, thể hiện qua những đề tài giàu bản sắc Việt như thiếu nữ, hoa hay đời sống gia đình.

Bên cạnh đó, độ hiếm, đặc biệt là các tác phẩm lụa giai đoạn đầu, cũng góp phần đẩy giá tranh lên cao, nhất là khi xuất hiện tại các nhà đấu giá lớn như Christie’s. Vị thế của Lê Phổ trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam và quốc tế, cùng với xu hướng gia tăng giá trị của dòng tranh Đông Dương trong những năm gần đây, càng củng cố sức hút của ông trên thị trường.

Ngoài ra, phong cách hội họa nhẹ nhàng, giàu chất thơ và dễ tiếp cận giúp tranh của Lê Phổ phù hợp với thị hiếu đa dạng của người mua quốc tế. Danh họa đã thành công trong việc đưa hình ảnh và bản sắc Việt Nam vào một ngôn ngữ nghệ thuật mang tính toàn cầu, qua đó tạo nên giá trị bền vững cho các tác phẩm của mình.