Một tổ hợp tên lửa S-400 Nga được cho là bị phá hủy ở căn cứ không quân Dzhankhoi, phía bắc Crinea (Ảnh: X).
Trọng tâm trong chiến dịch này là việc “phá hủy có hệ thống” loạt hệ thống phòng không Nga, mở đường cho các cuộc tấn công tầm xa vào các mục tiêu chiến lược.
Những hình ảnh nhà máy lọc dầu bốc cháy, sân bay và nhà máy vũ khí chìm trong khói đen dày đặc sâu hàng trăm km bên trong lãnh thổ Nga đã trở nên quen thuộc trong các video do quân đội Ukraine công bố.
Đây là kết quả trực tiếp của một chiến lược tấn công hai mũi nhọn: một mặt, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) tầm trung nhằm làm suy yếu hệ thống phòng không Nga; mặt khác, các cuộc tấn công tầm xa nhắm vào các mục tiêu công nghiệp và quân sự quan trọng.
Chỉ huy “Schultz” thuộc Trung đoàn 413 trong biên chế Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine mô tả quá trình này là một “bài toán toàn cầu”.
Ông giải thích với Kyiv Independent: “Chúng tôi sẽ dần dần phá vỡ toàn bộ hệ thống phòng không đối phương và cố gắng làm suy yếu khả năng phòng không của họ để mở rộng vùng tiêu diệt này nhằm vào các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp, thiết bị, trụ sở chính,…”.
Quy mô và trọng tâm chiến dịch
Tổ chức tình báo nguồn mở quốc tế Tochnyi đã làm rõ quy mô và trọng tâm của các cuộc tấn công này.
Dựa trên cơ sở dữ liệu hơn 1.530 cuộc tấn công đã được xác minh trên khắp Nga và các vùng lãnh thổ Ukraine do Moscow kiểm soát từ tháng 6/2025 đến đầu tháng 3 năm nay, Tochnyi ghi nhận hơn 492 cuộc tấn công vào hệ thống phòng không. Hàng trăm cuộc tấn công khác nhắm vào các vũ khí – trang bị A2AD (Chống tiếp cận/Chống xâm nhập khu vực) rộng hơn, bao gồm tác chiến điện tử, hệ thống chỉ huy và các đơn vị tên lửa.
Dữ liệu này cho thấy Ukraine đang nhắm mục tiêu một cách có hệ thống vào các hệ thống phòng không Nga để tạo ra những lỗ hổng trong phạm vi phủ sóng, cho phép tiếp cận các cơ sở hạ tầng quan trọng như nhà máy vũ khí, sâu hơn bên trong lãnh thổ Nga.
Tổ hợp phòng không S-400 Nga ở Crimea (Ảnh: Sputnik).
Phá vỡ lá chắn phòng không Nga
Hệ thống phòng không của Nga, được vận hành bởi Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga (VKS), là một mạng lưới tích hợp và phân lớp, trải dài hàng nghìn km. Nó liên kết các radar, trung tâm chỉ huy và các đơn vị tên lửa thành một cấu trúc phối hợp. Các hệ thống tên lửa tầm xa như S-300 và S-400, tầm trung như Buk và tầm ngắn như Tor tạo thành các lớp bảo vệ khác nhau.
Tuy nhiên, phạm vi bảo vệ của hệ thống này không đồng đều, tạo ra những lỗ hổng mà Ukraine đang khai thác. Lực lượng Kiev nhắm mục tiêu vào “chuỗi cảm biến – tác chiến” của hệ thống phòng không Nga – quy trình liên kết việc phát hiện, theo dõi và tiêu diệt các mối đe dọa đang đến. Mục đích là phá hủy radar, hệ thống chỉ huy và hệ thống đánh chặn, làm “mù mắt”, “ngắt kết nối não bộ” và “còng tay” mạng lưới này.
Ông Schultz giải thích: “Để hoạt động hiệu quả, trước tiên chúng ta cần vô hiệu hóa các radar đặt gần biên giới nhất, trấn áp các kíp lái FPV phòng không, sau đó vô hiệu hóa các hệ thống Tor và Buk ở cấp độ thứ hai, tiếp theo là trấn áp các radar lớn hơn nằm phía sau chúng. Chỉ khi đó chúng ta mới có thể nói rằng mình đã tạo ra được một hành lang an toàn”.
Các radar là mục tiêu quan trọng đầu tiên. Việc làm suy yếu lớp này có tác động ngay lập tức: không có khả năng phát hiện đáng tin cậy, các hệ thống tên lửa sẽ phản ứng chậm hơn và kém hiệu quả hơn. Các hệ thống tầm trung như Buk, với tầm bắn lên đến 70km, là xương sống của phòng không Nga ở các vùng lãnh thổ do Moscow kiểm soát và miền Nam Nga.
Mỗi hệ thống Buk bị phá hủy tạo ra một khoảng trống mà các đơn vị liền kề không thể bao phủ hoàn toàn, dần dần làm phân mảnh mạng lưới phòng thủ của Nga. Ông Schultz cho biết, ở một số khu vực, Nga đang thay thế các hệ thống Buk hiện đại bằng các hệ thống Kub cũ hơn, cho thấy sự quá tải đối với nguồn lực phòng không của họ.
Các hệ thống tên lửa tầm ngắn như Tor, Pantsir, Tunguska, Strela và tên lửa vác vai (MANPADS) cung cấp phòng thủ điểm và bảo vệ tầm gần cho các tài sản có giá trị cao. Việc loại bỏ các hệ thống này trực tiếp làm lộ các mục tiêu có giá trị cao.
Tác động tích lũy của việc phá hủy các hệ thống này được thể hiện rõ trên dữ liệu của Tochnyi. Ukraine đã tấn công mọi lớp thuộc cấu trúc phòng không Nga, trong đó hệ thống radar chiếm phần lớn các mục tiêu bị tấn công, tiếp theo là những tổ hợp phòng không tầm trung và tầm xa.
Điều này tạo ra các hành lang, cho phép UAV và tên lửa tầm xa của Ukraine thâm nhập sâu hơn vào lãnh thổ Nga và tiếp cận các mục tiêu quan trọng như trung tâm hậu cần quân sự, nhà máy lọc dầu và nhà máy sản xuất vũ khí.
Tổng cục Tình báo quốc phòng Ukraine (GUR) cho biết các đơn vị của họ đã phá hủy một hệ thống phòng không S-400 Nga tại Mũi Tarkhankut, phía tây bán đảo Crimea (Video: Telegram).
Thách thức và triển vọng
Mặc dù đã có những tiến bộ đáng kể, lực lượng Ukraine vẫn phải đối mặt với những thách thức quan trọng.
Chỉ huy Schultz thừa nhận: “Để thực sự tạo ra một “con đường tự do” vào hậu phương của đối phương, chúng ta vẫn còn một chặng đường dài phía trước. Các hệ thống như Pantsir và Tor vẫn còn hiện diện với số lượng đủ lớn”.
Ông cũng lưu ý rằng Nga vẫn bắn hạ một số lượng đáng kể mục tiêu bằng cả các nhóm hỏa lực cơ động và các hệ thống tiêu chuẩn.
Việc mở rộng các hoạt động này phụ thuộc vào sự kết hợp các khả năng tấn công, bao gồm tên lửa và UAV thuộc nhiều loại, tải trọng và tầm bắn khác nhau. Yếu tố con người cũng rất quan trọng, đòi hỏi các kíp chiến đấu phải tích lũy kinh nghiệm. Ông Schultz ước tính cần ít nhất 20 lần tấn công thành công để họ trở thành “thợ săn hiệu quả”.
Một thách thức quan trọng khác là sự kém phát triển của khả năng tấn công tầm trung. Ông Schultz lập luận rằng phân khúc này vẫn chưa được nhà nước đầu tư đủ kinh phí, hạn chế khả năng của Ukraine trong việc mở rộng những lợi thế đã đạt được.
Ông nhấn mạnh sự cần thiết của việc đầu tư vào các hệ thống tấn công có giá khoảng 30-40.000 USD mỗi đơn vị, vì chúng có thể phá hủy các mục tiêu đắt tiền hơn nhiều lần (một hệ thống Tor có giá từ 25 đến 30 triệu USD, Buk khoảng 25 đến 45 triệu USD).
Chỉ huy Schultz kết luận: “Để phá vỡ hệ thống và tăng hiệu quả, lĩnh vực này phải tiếp tục được công chúng và nhà nước quan tâm hàng đầu, với nguồn tài trợ và sản xuất thích hợp”.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/ukraine-tien-hanh-chien-dich-khoa-mang-luoi-phong-khong-nga-20260401115532819.htm

