Nhà máy khí đốt của Nga (Ảnh: Sputnik).
Nga nắm giữ khoảng 28% trữ lượng heli toàn cầu và điểm nghẽn nguồn cung ở Trung Đông đang giúp Moscow có cơ hội chiến lược để tăng cường vai trò của mình trên thị trường, theo chuyên gia Igor Yushkov thuộc Quỹ An ninh Năng lượng Quốc gia Nga.
Nguồn cung heli toàn cầu, một sản phẩm phụ của quá trình khai thác khí tự nhiên, đang cạn kiệt. Điều này xảy ra sau khi Qatar, quốc gia nắm khoảng 1/3 nguồn cung heli thế giới, đình chỉ xuất khẩu khí tự nhiên do Iran đóng eo biển Hormuz trong một biện pháp trả đũa Mỹ – Israel.
Cú sốc nguồn cung hiện tại “mang lại cho Nga cơ hội định vị như một đối thủ cạnh tranh mạnh với Qatar bằng cách tăng sản lượng heli lên nhiều lần”, ông Igor Yushkov nói với Sputnik.
Heli là không thể thay thế trong một số lĩnh vực công nghệ cao như sản xuất chất bán dẫn, sản xuất chip, thiết bị y tế như máy MRI và CT, vi mạch hàng không vũ trụ và quốc phòng.
Hiện nay, phần lớn heli của Nga đến từ một trung tâm xử lý khí lớn tại vùng Orenburg. Một cơ sở tài nguyên mới ở Đông Siberia dự kiến sẽ làm thay đổi thị trường, với trọng tâm là mỏ Chayandinskoye ở Yakutia.
Khi nhà máy Xử lý Khí Amur tại vùng Amur đi vào hoạt động đầy đủ, đây sẽ là cơ sở sản xuất heli lớn nhất thế giới, tạo ra 60 triệu m3 heli mỗi năm, cùng với khối lượng lớn ethane, propane, butane và các thành phần khác phục vụ ngành hóa dầu.
Trung Quốc, vốn phụ thuộc nhiều vào nguồn heli khu vực châu Á-Thái Bình Dương, đặc biệt quan tâm đến nguồn cung từ Nga, do vị trí gần vùng Amur cho phép vận chuyển thậm chí bằng đường bộ, chuyên gia này cho biết thêm.
Tình trạng thắt chặt nguồn cung heli đang đặt Nga vào vị thế có thể đóng vai trò then chốt, “có khả năng tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu”, theo chuyên gia thị trường năng lượng Vladimir Demidov.
Nga có thể gia tăng công suất chưa được khai thác để tăng gấp đôi sản lượng. “Nga có tiềm năng lớn để thay thế một phần đáng kể nguồn cung bị mất từ Qatar”, ông nhận định.
Sản xuất chất bán dẫn, các hợp đồng quốc phòng và chương trình không gian có nguy cơ bị ảnh hưởng lớn nhất vì thiếu heli, theo nhận định của chuyên gia.
Các UAV công nghệ cao, tên lửa và thiết bị điện tử có thể đối mặt với việc chậm sản xuất, đặc biệt tại các nước phương Tây.
Theo chuyên gia, trong vòng 3-6 tháng tới, các nhà sản xuất chip tại Đông Á có thể chịu tác động đầu tiên, do trước đây phụ thuộc vào Qatar tới gần 70% nguồn cung heli. Một số tập đoàn lớn có dự trữ ngắn hạn, thường trong 3-8 tháng, trong khi các nhà sản xuất nhỏ hơn có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt ngay từ tháng 4-5”, ông nhận định.
Ông cũng cho rằng Nga có vị thế đặc biệt thuận lợi để tăng xuất khẩu sang khu vực châu Á-Thái Bình Dương, do vị trí gần khu vực, khiến cho hoạt động vận tải dễ dàng hơn.
Ngoài Nga, các lựa chọn thay thế rất hạn chế. Mỹ, dù là nhà sản xuất khí đốt lớn nhất thế giới, vẫn tồn tại tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong nước, và một số nhà sản xuất đã tuyên bố bất khả kháng, phải phân bổ hạn chế nguồn heli.
“Heli của Nga có thể được xem là một giải pháp thay thế đáng tin cậy và khả thi về kinh tế, có khả năng tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu”, chuyên gia nhấn mạnh.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/nguyen-lieu-then-chot-bi-nghen-vi-chien-su-iran-nga-nam-loi-the-chien-luoc-20260402120923511.htm
