Tầm nhìn để chuẩn bị cho tương lai

Trả lời Báo Điện tử VTC News , các chuyên gia quy hoạch đô thị cho rằng, điều quan trọng nhất của một tầm nhìn trăm năm không nằm ở việc dự báo chi tiết tương lai, mà ở khả năng xác lập những trục phát triển đủ bền vững để thích ứng với mọi biến động.

Quy hoạch 100 năm không phải “vẽ tương lai”

TS Võ Kim Cương – Nguyên phó Kiến trúc sư trưởng TP.HCM nhận định, quy hoạch 100 năm không phải “vẽ tương lai”, mà là giữ đúng hướng đi. Cách tiếp cận quy hoạch dài hạn cần thay đổi căn bản, không phải càng chi tiết càng tốt, mà càng dài hạn càng phải đơn giản, dễ nhận diện.

Ông ví von, quy hoạch trăm năm giống như việc chọn “sao Bắc Đẩu” để định hướng. Khi đã xác định đúng trục, các bước đi cụ thể có thể điều chỉnh theo từng giai đoạn, nhưng hướng đi tổng thể không được thay đổi.

“Các định hướng cần được chọn đúng giá trị cốt lõi, và ít chịu tác động từ các yếu tố của hoàn cảnh nhất”, TS Võ Kim Cương nói.

Ông dẫn chứng, trong thực tế, nhiều đô thị thất bại không phải vì thiếu quy hoạch , mà vì mỗi giai đoạn lại điều chỉnh theo một hướng khác nhau, dẫn đến phát triển chắp vá, thiếu nhất quán. Với TP.HCM, nơi tốc độ đô thị hóa thuộc nhóm cao nhất cả nước, nguy cơ này càng rõ rệt nếu thiếu một “la bàn” đủ mạnh.

TS Võ Kim Cương nhấn mạnh, một định hướng dài hạn cần hội tụ ba yếu tố: Đơn giản, thích ứng và dựa trên phân tích nguồn lực thực tế. Đặc biệt, định hướng đó phải được “neo giữ” bằng hệ thống chính sách và pháp luật xuyên suốt, tránh tình trạng quy hoạch chỉ nằm trên giấy.

Ở góc độ mục tiêu phát triển, ông cho rằng việc đặt tham vọng trở thành “đại đô thị hàng đầu châu Á” là cần thiết. Nhưng nếu chỉ dừng ở các chỉ số quy mô như dân số hay GRDP thì rất dễ rơi vào hình thức.

“Cốt lõi vẫn là chất lượng sống của người dân”, ông nhấn mạnh.

Theo đó, quy hoạch cần hướng tới mô hình đô thị đáng sống, với các tiêu chí cụ thể: Thu nhập ổn định, môi trường tốt, dịch vụ xã hội đầy đủ và hệ thống quản trị hiệu quả. Đây mới là thước đo thực chất cho một đô thị phát triển bền vững.

Một điểm đáng chú ý khác là cách tiếp cận mô hình đa trung tâm. TP.HCM đang định hướng giãn dân, giảm tải khu vực lõi, nhưng các trung tâm mới không thể được “vẽ ra” bằng ý chí hành chính.

Một trung tâm đô thị chỉ hình thành khi hội tụ đủ các yếu tố: Hạ tầng, dân cư và dòng chảy kinh tế. Nếu thiếu lực hút thực, các “đô thị vệ tinh” rất dễ rơi vào tình trạng phát triển nửa vời.

Bài toán liên kết vùng cũng được TS Võ Kim Cương nhấn mạnh. Theo ông, TP.HCM không thể phát triển đơn lẻ. Khi các địa phương cùng đảm bảo ba chức năng cốt lõi: phát triển hạ tầng, hỗ trợ thị trường và bảo vệ môi trường, thì liên kết sẽ hình thành một cách tự nhiên. Ngược lại, nếu mỗi nơi chạy theo lợi ích riêng, sự phối hợp sẽ khó bền vững.

Một điểm quan trọng khác là vai trò của người dân trong quy hoạch. Người dân không chỉ là đối tượng chịu tác động, mà còn là người tham gia và hưởng lợi. Chính sách phải đảm bảo nguyên tắc công bằng: Thiệt hại phải được bù đắp, hưởng lợi phải có trách nhiệm đóng góp.

Cơ hội đưa TP.HCM bước vào “bản đồ siêu đô thị thế hệ mới”

TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn nhìn tầm nhìn 100 năm như một cơ hội để TP.HCM “đi trước một bước” trong xu thế phát triển đô thị toàn cầu.

Theo ông, thế giới đang chuyển sang giai đoạn của các “siêu đô thị thế hệ mới”, nơi không còn phát triển theo mô hình tập trung đơn lõi, mà chuyển sang đa trung tâm, xanh, thông minh và có khả năng thích ứng cao với biến đổi khí hậu.

Việc TP.HCM mở rộng không gian phát triển và đặt ra tầm nhìn dài hạn, là điều kiện thuận lợi để tái cấu trúc toàn bộ mô hình đô thị.

“Tầm nhìn 100 năm không phải để dự đoán tương lai, mà để chuẩn bị cho tương lai”, ông nói.

Theo TS Ngô Viết Nam Sơn, quy hoạch dài hạn cần đóng vai trò như một “khung không gian” cho các thế hệ sau. Trong đó quan trọng nhất là dự trữ quỹ đất và định hình cấu trúc đô thị.

Một trong những yếu tố mang tính nền tảng của đô thị thế hệ mới là hạ tầng số. Bên cạnh đường sá, cầu cống, đô thị hiện đại cần hệ thống dữ liệu lớn, kết nối thông minh và khả năng quản lý theo thời gian thực.

Đây chính là “hạ tầng vô hình” giúp tối ưu hóa vận hành đô thị, từ giao thông đến năng lượng và môi trường.

Ông cũng nhấn mạnh vai trò của dữ liệu trong việc nâng cao tính minh bạch và sự tham gia của người dân.

Khi thông tin được công khai, người dân có thể tham gia vào quá trình ra quyết định, từ đó tạo ra sự đồng thuận xã hội – yếu tố then chốt cho phát triển bền vững.

Ở góc độ tổ chức không gian, mô hình “đô thị 15 phút” được TS Ngô Viết Nam Sơn đề cập như một giải pháp để giảm áp lực giao thông và nâng cao chất lượng sống.

Người dân có thể tiếp cận các dịch vụ thiết yếu trong phạm vi gần, thay vì phải di chuyển xa như hiện nay. Tuy nhiên, để làm được điều này, cần tổ chức lại hệ thống dịch vụ đô thị một cách hợp lý, thay vì di dời cơ học các bệnh viện, trường học ra khỏi trung tâm.

TS Ngô Viết Nam Sơn lưu ý phát triển đô thị phải đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cộng đồng dân cư. Nếu thiếu sự cân bằng này, các dự án dễ vấp phải phản ứng xã hội, làm chậm quá trình triển khai.

Bên cạnh đó, bản sắc đô thị cũng được xem là yếu tố quan trọng không kém. TP.HCM không chỉ cần hiện đại, mà còn phải giữ được “chất riêng” – yếu tố tạo nên sức hút lâu dài.

Cuối cùng, TP.HCM cần được đặt trong mối liên kết vùng và tầm nhìn quốc gia. Một siêu đô thị không thể phát triển đơn lẻ, mà phải trở thành hạt nhân trong mạng lưới các đô thị lớn.

UBND TP.HCM đã giao Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM (HIDS) lập quy hoạch tổng thể giai đoạn 2025 – 2045, tầm nhìn đến năm 2125 theo hướng tích hợp, hợp nhất quy hoạch đô thị và quy hoạch tỉnh. Quy hoạch đặt mục tiêu xây dựng TP.HCM trở thành đại đô thị bền vững, sáng tạo và đáng sống hàng đầu châu Á – Thái Bình Dương.

Việc trình, phê duyệt quy hoạch cần hoàn thành trước ngày 30/11. Hiện HIDS đã soạn thảo Đề cương lập Quy hoạch tổng thể.