Đáp chuyến bay sớm từ TPHCM về Hà Nội, chị Mai Trang (35 tuổi), tìm về làng Bát Tràng để thưởng thức lại mâm cỗ truyền thống, hương vị mà chị đã lâu chưa có dịp trải nghiệm.
Mâm cỗ vẫn là những món quen thuộc như gà luộc, xu hào, xôi, chè…, nhưng dưới bàn tay chế biến khéo léo và cách bày biện trên nền gốm sứ Bát Tràng, tất cả trở nên hài hòa, bắt mắt.
Chỉ cần nhìn đã gợi cảm giác hấp dẫn, còn khi thưởng thức, vị ngọt tự nhiên, đậm đà của từng nguyên liệu như được nâng lên rõ rệt.
“Không phải lần đầu tôi ăn cỗ Bát Tràng, nhưng lần nào cũng để lại ấn tượng khó quên. Hương vị lúc nào cũng trọn vẹn, tinh tế, khiến tôi có cảm giác như đang trong bữa cơm truyền thống ngày Tết. Có lẽ vì vậy mà mỗi lần về Hà Nội, tôi đều cố gắng ghé qua đây để thưởng thức lại”, chị Mai Trang chia sẻ.
Mâm cỗ Bát Tràng nổi tiếng không chỉ bởi hương vị mà còn ở cách trình bày (Ảnh: Nhân Hà).
Không chỉ là làng nghề gốm hơn 700 năm tuổi, Bát Tràng còn nổi tiếng với một “di sản” ẩm thực. Tháng 6/2025, cỗ Bát Tràng chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể, ghi nhận giá trị đặc biệt của một bữa ăn truyền thống đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Ẩm thực nơi đây không chỉ là câu chuyện của món ăn, mà là câu chuyện của sự truyền nối.
Cụ Nguyễn Thị An – cho biết, việc nấu cỗ gần như đã “ngấm” vào đời sống người Bát Tràng từ khi còn nhỏ.
Theo cụ, trẻ con trong làng lớn lên trong tiếng dao thớt, trong những lần phụ giúp gia đình, làng xóm chuẩn bị cỗ bàn, để rồi tình yêu bếp núc trở thành một phần tự nhiên của cuộc sống.
Mâm cỗ truyền thống xưa thường theo chuẩn “6 bát, 8 đĩa” hoặc giản lược thành “4 bát, 4 đĩa”, thể hiện vị thế gia chủ. Ngày nay, mâm cỗ phổ biến khoảng 8-9 món, linh hoạt theo từng dịp như cỗ gia đình, cỗ giỗ hay cỗ hội làng. Dù thay đổi về số lượng, tinh thần chung vẫn được giữ nguyên: Đủ vị, đủ sắc, hài hòa giữa các nguồn nguyên liệu.
Đó là sự kết hợp tinh tế giữa sản vật đồng bằng, miền núi và biển cả – như chính vị trí của Bát Tràng bên sông Hồng, nơi giao thương thuận lợi với nhiều vùng. Gà, măng, su hào hòa quyện cùng mực biển, tạo nên những món ăn tưởng quen mà lạ, dân dã nhưng không kém phần cầu kỳ.
Trong mâm cỗ, canh măng mực, su hào xào mực hay chè kho là những món tiêu biểu, thể hiện rõ sự công phu của người nấu.
Món chè kho cầu kỳ trong mâm cỗ Bát Tràng (Ảnh: Nhân Hà).
“Chè kho là món không thể thiếu trong cỗ Tết, cỗ làng. Để miếng chè mịn tan, thơm, béo và ngọt thanh là cả quá trình tuyển chọn nguyên liệu kỹ lưỡng, từ đậu xanh, đường, mứt bí đến mỡ lợn, rồi quấy đậu liên tục ít nhất 6 tiếng. Một đĩa chè có thể để 10 ngày không hỏng”, cụ An chia sẻ.
Bên cạnh đó, su hào xào mực gây ấn tượng bởi độ giòn và vị ngọt thanh. Nhiều thực khách lần đầu thưởng thức khó nhận ra nguyên liệu chính là su hào bởi hương vị khác biệt so với cách chế biến thông thường.
Cầu kỳ hơn cả là canh măng mực – món ăn có vị ngọt mát, hài hòa, nơi hai nguyên liệu vốn nặng mùi khi tách riêng lại được xử lý khéo léo để bổ trợ, tôn vinh lẫn nhau.
Sự sáng tạo trong việc kết hợp sản vật miền núi và miền biển đã tạo nên tổng hòa hương vị “đất” (măng, gà, su hào) và “nước” (mực).
Để làm nên những món ăn này, người nấu không chỉ cần kinh nghiệm mà còn phải tỉ mỉ, kiên trì trong từng công đoạn, từ thái nguyên liệu thành sợi đến xử lý mực sao cho thơm ngon. Chính kỹ thuật ấy đã biến su hào xào mực, canh măng mực trở thành những đặc sản mang dấu ấn riêng của làng Bát Tràng.
Ban giám khảo chấm điểm các mâm cỗ tại Hội thi ẩm thực Bát Tràng 2026 (Ảnh: Văn Giang).
Theo ông Nguyễn Thường Quân, Chuyên gia ẩm thực, Chủ tịch Hiệp hội Dạy nghề và Việc làm Đầu bếp Việt Nam, làng Bát Tràng là một trong những cái nôi ẩm thực của Vùng đồng bằng sông Hồng, mang đậm dấu ấn truyền thống và sự tinh tế, cầu kỳ, tỷ mỉ trong từng công đoạn, tương đồng với sự khéo léo của các nghệ nhân làm gốm.
Từ cách chọn nguyên liệu, sơ chế đến trình bày, tất cả đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên trì và tình yêu với bếp núc. Chính sự kỳ công ấy đã làm nên giá trị của mâm cỗ Bát Tràng – không chỉ là một bữa ăn, mà là một di sản sống động, nơi mỗi món ăn đều mang theo câu chuyện của đất, của người và của một làng nghề đã tồn tại hàng trăm năm.
Trước đó, chiều ngày 30/3, 10 đội dự thi tại làng Bát Tràng đã trổ tài thi nấu cỗ, mang đến những món ăn đặc trưng trong gia đình, dòng họ. Cuộc thi nằm trong khuôn khổ Hội làng Bát Tràng 2026. Sự kiện nhằm góp phần khẳng định, tôn vinh các món ăn trong Tri thức nấu cỗ Bát Tràng là Di sản văn hoá phi vật thể cấp Quốc gia.
Nhân Hà
Nguồn: https://dantri.com.vn/du-lich/bay-hang-nghin-cay-so-tu-tphcm-ra-ha-noi-de-thuong-thuc-co-bat-trang-20260403230339460.htm
