Hát nhép và những cú “lộ tẩy”: Ca sĩ ngày càng lười, thiếu tự trọng?

Siết nạn hát nhép và những khoảnh khắc “lộ tẩy” xấu hổ

Gần đây, Sở Văn hóa và Thể thao (VH&TT) TPHCM ban hành văn bản chấn chỉnh việc biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, ứng xử văn hóa của cá nhân, tổ chức trên môi trường số. Đáng chú ý, cơ quan chức năng yêu cầu các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp hoạt động biểu diễn nghệ thuật trên địa bàn TPHCM không được lạm dụng phương tiện kỹ thuật, sử dụng bản ghi âm thay cho biểu diễn trực tiếp (hát nhép).

“Điều này xâm phạm quyền thụ hưởng giá trị văn hóa tốt đẹp của công chúng, tác động tiêu cực đến đạo đức cộng đồng và tâm lý xã hội đối với hoạt động biểu diễn nghệ thuật”, phía Sở VH&TT TPHCM nêu quan điểm.

Động thái này nhanh chóng nhận được sự quan tâm của dư luận. Thực tế, hát nhép đã tồn tại từ lâu trong đời sống biểu diễn, song liên tục gây tranh cãi. Trên các diễn đàn, khán giả nhắc lại không ít trường hợp ca sĩ bị phát hiện hát nhép “đáng xấu hổ”. Những khoảnh khắc “lệch pha” giữa âm thanh và biểu cảm, hay việc micro rời xa nhưng giọng hát vẫn vang rõ, đã khiến dư luận đặt dấu hỏi.

Hồi tháng 1, màn trình diễn Viết tiếp câu chuyện hòa bình của ca sĩ Duyên Quỳnh tại lễ trao giải Làn sóng xanh thu hút nhiều ý kiến trái chiều. Khi thể hiện xong đoạn điệp khúc, Duyên Quỳnh buông micro, “phiêu” theo đoạn nhạc nghỉ. Tuy nhiên, dù cầm micro đưa ra xa, giọng hát của cô vẫn vang lên. Phần đông khán giả cho rằng việc hát nhép một ca khúc gắn liền với tên tuổi của mình là điều khó chấp nhận.

Sau ồn ào, Duyên Quỳnh gửi lời xin lỗi khán giả, thừa nhận thiếu sót của bản thân. Nữ ca sĩ mong được rút kinh nghiệm sâu sắc và không ngại nắn nót lại chính mình, sửa đổi để tốt hơn, chỉn chu hơn”.

Năm 2019, ồn ào hát nhép của ca sĩ Bích Phương cũng từng gây xôn xao dư luận. Khi đang biểu diễn trong một sự kiện âm nhạc ở Quảng Ninh, Bích Phương bất ngờ bị một vị khán giả nhảy lên sân khấu cướp micro để tìm con bị lạc. Điều đáng nói, dù vị khán giả đang cầm micro nhưng giọng hát của Bích Phương vẫn vang lên rất to.

Hay gần đây nhất, ca sĩ Hùng Huỳnh cũng trở thành tâm điểm tranh cãi của cộng đồng mạng khi lộ khoảnh khắc hát nhép. Mỹ nam Anh trai say hi bị soi những tình huống micro chưa chạm môi nhưng âm thanh đã vang lên, từ đó vấn đề tài năng, giọng hát cũng bị đặt dấu hỏi ngờ vực. 

Nhiều chương trình ca nhạc hiện nay chú trọng hình ảnh, vũ đạo thay vì giọng hát của ca sĩ (Ảnh: Ban tổ chức).

Người hâm mộ cho rằng, khi khán giả bỏ tiền để thưởng thức biểu diễn trực tiếp, họ có quyền nhận lại giá trị tương xứng là giọng hát thật, cảm xúc thật từ nghệ sĩ. Tuy nhiên, tình trạng hát nhép, hát đè đang ngày càng trở nên bình thường, trở thành thông lệ xấu với giới ca sĩ. Khán giả nhận xét đa số ca sĩ trẻ ngày nay đang “lười biếng” trong việc trau dồi giọng hát, bỏ quên đi giá trị thật của một tiết mục âm nhạc.

Việc ca sĩ Việt Nam chú trọng vũ đạo, biểu diễn mà không trau dồi giọng hát, lạm dụng kỹ thuật hát nhép, hát đè cũng tạo nên nhiều luồng quan điểm trái chiều. Một số cho rằng đây là giải pháp kỹ thuật cần thiết cho những sân khấu dàn dựng phức tạp, nhưng một số khác lại nhận định đây là biểu hiện của sự thiếu chuyên nghiệp và không tôn trọng người xem, đặc biệt trong những chương trình bán vé.

“Đã là ca sĩ thì phải biết hát live”

Trao đổi với phóng viên Dân trí, nhạc sĩ Lưu Thiên Hương cho rằng, hát nhép tại Việt Nam không phải hiện tượng mới, mà là hệ quả của nhiều áp lực trong sản xuất biểu diễn. Theo nữ nhạc sĩ, có 3 nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nói trên. Đó là áp lực biểu diễn phức hợp (vừa hát vừa vũ đạo), chất lượng âm thanh sân khấu chưa ổn định và tư duy ưu tiên một “show hoàn hảo” hơn là trải nghiệm biểu diễn thật.

“Vấn đề không nằm ở việc có nhép hay không, mà là khán giả đang tin rằng mình đang nghe hát live, trong khi thực tế lại không phải. Đó mới là điều đáng bàn”, nhạc sĩ Lưu Thiên Hương nói.

Nhạc sĩ Lưu Thiên Hương cũng lưu ý, cần phân biệt những khái niệm về hát nhép, hát đè. Theo đó, hát live (hát trực tiếp) là ca sĩ thể hiện hoàn toàn bằng giọng thật tại chỗ. Hát đè là hình thức ca sĩ hát bằng giọng thật, nhưng có thêm một lớp âm thanh thu sẵn (khoảng 30-50%) để hỗ trợ giọng hát dày hơn, ổn định hơn.

Hát nhép là khái niệm về âm thanh được thu âm, xử lý sẵn từ trước. Khi hát, ca sĩ chỉ mấp máy môi theo lời bài hát, không phát ra giọng thật hoặc giọng thật không đáng kể. Một cách nhận diện đơn giản là nếu tắt micro mà khán giả vẫn nghe rõ giọng thì đó là hát nhép.

Nhạc sĩ Lưu Thiên Hương phân tích những nguyên nhân dẫn đến tình trạng hát nhép ngày càng phổ biến (Ảnh: Chụp màn hình).

Về văn bản siết tình trạng hát nhép đang gây chú ý của Sở VH&TT TPHCM, nhiều chuyên gia trong nghề bày tỏ sự đồng tình.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung đưa ra quan điểm, đã là ca sĩ thì khi hát live phải hát thật. Việc hát hay hay dở có thể bàn, nhưng hát thật là yêu cầu chuyên môn tối thiểu và cũng là đạo đức nghề nghiệp của người làm nghề.

“Trong các chương trình, đặc biệt là chương trình bán vé, ca sĩ cần ưu tiên hát live, có khả năng hát live và xứng đáng với danh xưng ca sĩ. Điều này không chỉ đúng ở thời điểm hiện tại mà từ trước đến nay, biểu diễn live luôn là tiêu chuẩn cần có, dù là sân khấu trong nhà hay ngoài trời. Đây vừa là cách phục vụ khán giả, vừa thể hiện năng lực thực sự của nghệ sĩ”, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung nhận xét.

Tác giả bản hit Viết tiếp câu chuyện hòa bình cũng cho rằng, ca sĩ có thể có những hình thức kỹ thuật hỗ trợ để giọng hay hơn, dày hơn, nhưng không nên lạm dụng. Việc sử dụng các hình thức hỗ trợ kỹ thuật trong biểu diễn không phải là điều riêng của Việt Nam mà cũng phổ biến ở các sân khấu quốc tế. Tuy nhiên, điều quan trọng là ca sĩ vẫn phải có năng lực hát live thực sự.

“Hát đúng cao độ là yêu cầu tối thiểu của một ca sĩ. Việc hát đè, hát chồng trên nền nhạc chỉ chấp nhận được ở một số mức độ và trường hợp, nhưng cũng không nên. Trong một màn trình diễn âm nhạc, giọng hát vẫn là yếu tố chính. Bản thân ca sĩ phải thể hiện được điều đó”, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung nói với phóng viên.

Ca sĩ Thảo Trang cho rằng cô nhiều lần từ chối hát nhép dù được yêu cầu (Ảnh: Facebook nhân vật).

Trên trang cá nhân, ca sĩ Thảo Trang cũng có bài đăng gây chú ý khi khẳng định không thể hát nhép vì lòng tự trọng của người cầm mic. Theo ca sĩ, hát nhép là cực hình đối với những người đi hát chuyên nghiệp và mong muốn bảo vệ những giá trị chân thật của nghệ thuật.

“Tất nhiên, vẫn có những chương trình quan trọng, vì yêu cầu kỹ thuật và để đảm bảo chất lượng âm thanh qua truyền hình, nên đôi khi phải chấp nhận hát nhép, nhưng đó là lựa chọn bất đắc dĩ. Nhiều chương trình truyền hình trực tiếp yêu cầu, tôi cũng từ chối hát nhép, cơ bản là vì mỗi lần hát sẽ phiêu khác nhau, không thể nào khớp với bản thu âm được. Hát mà không thoải mái, mặt mũi căng thẳng, cảm xúc bị đóng khung thì ở nhà đi ngủ khoẻ hơn”, ca sĩ Thảo Trang bày tỏ.

Chuyên gia văn hóa Hoài Hương đưa ra quan điểm, việc sử dụng hát nhép trong các chương trình bán vé, nơi khán giả trả tiền để thưởng thức nghệ thuật, ở một mức độ nào đó có thể xem là sự “lừa dối công chúng để hưởng lợi”.

Ở góc nhìn sâu hơn về đạo đức nghề nghiệp, bà cho rằng hát nhép phản ánh sự thiếu nghiêm túc trong lao động nghệ thuật. “Một nghệ sĩ đúng nghĩa cần không ngừng rèn luyện kỹ năng, nâng cao chuyên môn để mỗi lần đứng trên sân khấu là một lần cống hiến thực sự, mang đến cho khán giả giá trị thưởng thức xứng đáng”, bà nói.

Theo bà Hoài Hương, nếu tình trạng này kéo dài, hát nhép có thể tạo ra thói quen biểu diễn hời hợt, thiếu cảm xúc, đồng thời làm suy giảm sự tôn trọng dành cho khán giả. Về lâu dài, điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín cá nhân nghệ sĩ mà còn khiến công chúng mất niềm tin, thậm chí quay lưng với tác phẩm và thị trường âm nhạc.

Khi lỗi không chỉ thuộc về người cầm mic

Bên cạnh những quan điểm ủng hộ việc cơ quan quản lý văn hóa siết tình trạng ca sĩ hát nhép, giới trong nghề cũng bổ sung góc nhìn về thực tế tổ chức biểu diễn.

Diva Thanh Lam cho rằng, việc tăng cường kỷ cương, đảm bảo tính trung thực trong hoạt động nghệ thuật là tín hiệu tích cực, góp phần bảo vệ những người làm nghề nghiêm túc và thúc đẩy một môi trường nghệ thuật lành mạnh, chuyên nghiệp hơn.

Tuy nhiên, nữ nghệ sĩ cũng cho biết, trong một số chương trình truyền hình, do điều kiện âm thanh trực tiếp không đảm bảo, ca sĩ thường phải thu âm trước phần hát tại phòng thu. Điều này không phải để “hát nhép” theo nghĩa tiêu cực, mà nhằm đảm bảo tiết mục đạt chất lượng tốt nhất theo yêu cầu của chương trình.

Nữ nghệ sĩ cũng cho rằng, trong những trường hợp bất khả kháng như vấn đề sức khỏe hoặc sân khấu không đủ điều kiện âm thanh, việc sử dụng bản thu sẵn là khó tránh khỏi. “Có những nơi âm thanh chỉ phù hợp cho phát biểu, nếu hát trực tiếp thì còn kém hơn cả hát karaoke. Khi đó, việc đảm bảo chất lượng tiết mục là quan trọng nhất”, ca sĩ Thanh Lam nói với phóng viên.

Theo nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung, cần bổ sung chế tài rõ ràng hơn, không chỉ với ca sĩ mà cả những đơn vị tổ chức sự kiện âm nhạc. Trong thực tế, một số chương trình truyền hình hoặc sân khấu ghi hình lựa chọn phương án hát nhép nhằm đảm bảo chất lượng hình ảnh và âm thanh, tránh sự cố phải quay lại. Khi đó, quyết định không hoàn toàn nằm ở nghệ sĩ.

“Một số vụ việc ca sĩ bị phát hiện hát nhép gần đây, tôi thấy có những trường hợp hát nhép không hoàn toàn xuất phát từ ý muốn của ca sĩ mà do yêu cầu từ ban tổ chức. Thậm chí, có chương trình gần như tất cả ca sĩ đều hát nhép nhưng không bị phát hiện hoặc bị bỏ qua. Đó là điều bất khả kháng. Không thể phạt ca sĩ vì ban tổ chức yêu cầu hát nhép. Người chịu trách nhiệm ở đây là đơn vị tổ chức chứ không phải người nghệ sĩ”, nhạc sĩ cho hay.

Từ đó, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung cho rằng, khi phát hiện vi phạm, cần làm rõ nguyên nhân do yêu cầu từ ban tổ chức hay do năng lực nghệ sĩ, để có hướng xử lý công bằng cho các bên.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung nhắc đến những trường hợp bất khả kháng của ca sĩ vì điều kiện kỹ thuật, đơn vị tổ chức (Ảnh: Facebook nhân vật).

Giới trong nghề nhận định thêm, động thái chấn chỉnh hoạt động biểu diễn nghệ thuật của cơ quan chức năng là hướng đi đúng, giúp đưa thị trường về giá trị thật, tạo áp lực tích cực để nghệ sĩ nâng cao năng lực và bảo vệ quyền lợi khán giả. Tuy nhiên, cần có những quy định, tiêu chí cụ thể để cá nhân, tổ chức áp dụng vào thực tế một cách rõ ràng hơn.

Nhạc sĩ Lưu Thiên Hương cho rằng, động thái chấn chỉnh của cơ quan quản lý sẽ đưa thị trường về giá trị thật, tạo áp lực tích cực, buộc nghệ sĩ phải đầu tư kỹ năng, đồng thời bảo vệ quyền lợi thưởng thức của khán giả. Tuy nhiên, nếu áp dụng quy định một cứng nhắc, có thể gây ra những hệ lụy như hạn chế các hình thức biểu diễn nặng về giải trí hoặc tạo áp lực quá lớn trong điều kiện kỹ thuật chưa đồng bộ.

“Cách làm phù hợp không phải là cấm tuyệt đối, mà là minh bạch hóa và phân loại rõ ràng các hình thức biểu diễn”, Lưu Thiên Hương đề xuất.