COPD – ‘Bom hẹn giờ’ gây biến chứng tim mạch và tử vong cao

Tại Hội nghị khoa học “Kỷ nguyên mới trong điều trị Hen và Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính” diễn ra ngày 5/4 ở TP HCM, Hội Hô hấp Việt Nam và AstraZeneca công bố những con số báo động. Trên toàn cầu, cứ 10 giây lại có một người tử vong vì căn bệnh này. Tại Việt Nam, khoảng 4,2% người trên 40 tuổi mắc bệnh; riêng nam giới chiếm tỷ lệ 7,1%, đồng nghĩa cứ 100 đàn ông trung niên thì 7 người mang bệnh. Hiện COPD ảnh hưởng đến hơn 390 triệu người, đứng thứ ba trong các nguyên nhân gây tử vong cao nhất toàn cầu và tại nước ta.

Đợt cấp COPD kích hoạt trực tiếp các biến cố tim mạch nghiêm trọng. Khi đợt cấp bùng phát, tình trạng viêm toàn thân đẩy nguy cơ biến chứng tim mạch tăng 280% trong 30 ngày đầu và duy trì mức tăng 90% suốt một năm sau đó. Thống kê chỉ ra 39% người bệnh COPD tử vong do nguyên nhân tim mạch và khoảng một phần tư tử vong ngay trong năm đầu tiên xuất viện. Chỉ 50% người bệnh sống sót sau 3,6 năm kể từ đợt cấp nặng đầu tiên, cho thấy bệnh lý này mang tiên lượng xấu tương đương hoặc thậm chí hơn một số loại ung thư phổ biến. Căn bệnh còn bào mòn năng suất lao động khi ép 40% người bệnh phải giảm hoặc ngừng làm việc, đánh mất sự độc lập và phụ thuộc vào gia đình trong sinh hoạt cơ bản.

Dù nguy hiểm, cộng đồng vẫn bỏ sót từ 65% đến 80% ca bệnh do chẩn đoán muộn. PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc, Phó chủ tịch Hội Phổi Việt Nam, nhận định phần lớn người bệnh chỉ đi khám khi bệnh đã bước sang giai đoạn 3, 4 hoặc rơi vào đợt cấp nguy kịch. Ở giai đoạn đầu, các triệu chứng như ho kéo dài, khạc đờm diễn ra âm thầm, chưa gây khó thở khiến nhiều người chủ quan và tiếp tục hút thuốc. Sự chậm trễ này làm mất “thời điểm vàng” để ngăn chặn tổn thương phổi vĩnh viễn.

Trước thực trạng trên, ngành y tế đang chuyển dịch chiến lược từ can thiệp thụ động sang chủ động ổn định bệnh và phòng ngừa từ sớm. PGS.TS.BS Lê Khắc Bảo, Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, cho biết y học không thể chữa khỏi hoàn toàn COPD nhưng bác sĩ hoàn toàn có thể kiểm soát bệnh qua phác đồ phù hợp. Mục tiêu hiện nay không chỉ dừng ở việc giảm triệu chứng, mà hướng tới giúp người bệnh tránh các đợt cấp trung bình hoặc nặng, giữ chức năng phổi ổn định để duy trì chất lượng sống. Hướng dẫn toàn cầu GOLD 2025-2026 đánh giá liệu pháp bộ ba tích hợp trong một dụng cụ hít duy nhất mang lại bước đột phá. Phương pháp này cung cấp bằng chứng vững chắc giúp giảm tỷ lệ tử vong và giải quyết bài toán tuân thủ điều trị cho người bệnh mạn tính ở tuyến cơ sở.

Nhà nước đã chính thức đưa COPD và hen phế quản vào Chương trình Mục tiêu Quốc gia 2026-2035 nhằm đối phó với gánh nặng y tế to lớn này. Ông Atul Tandon, Tổng giám đốc AstraZeneca Việt Nam, cam kết đồng hành cùng hệ thống y tế kiến tạo hệ sinh thái quản lý bệnh hiệu quả, bảo vệ chức năng tim phổi dài hạn cho hàng triệu người.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo người trên 40 tuổi, có tiền sử hút thuốc, ho khạc đờm kéo dài hoặc khó thở khi gắng sức cần khám chuyên khoa hô hấp và đo chức năng phổi ngay. Người bệnh cần tuân thủ điều trị lâu dài, kết hợp ngưng hút thuốc lá sớm và tập phục hồi chức năng. Các chuyên khoa tim mạch, nội tiết cũng cần chủ động tầm soát nhằm phát hiện sớm ca bệnh, tránh tình trạng rủi ro tử vong cao hoặc bùng phát biến chứng khi phẫu thuật do bỏ lọt bệnh nhân COPD.

Mỹ Ý