Căng thẳng khu vực đang có dấu hiệu lan rộng sang một tuyến đường biển quan trọng khác. Theo Forbes, ông Ali Akbar Velayati, cố vấn cấp cao của Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei, vừa đưa ra thông điệp đáng chú ý trên mạng xã hội X.
Ông Velayati nhấn mạnh rằng bộ chỉ huy thống nhất của các lực lượng đồng minh đang nhìn nhận eo biển Bab al-Mandeb với tầm quan trọng tương đương eo biển Hormuz. Đây được xem là động thái đáp trả sau khi Washington đưa ra những tuyên bố cứng rắn về việc nhắm vào hạ tầng năng lượng của Tehran.
“Nếu những sai lầm lặp lại, dòng chảy năng lượng và thương mại toàn cầu có thể bị gián đoạn chỉ với một động thái duy nhất”, ông Velayati chia sẻ. Dù không trực tiếp giáp ranh eo biển này, Tehran lại có mối liên hệ mật thiết với lực lượng Houthi tại Yemen – quốc gia nắm giữ bờ đông của Bab al-Mandeb.
Theo Al Jazeera, cựu nhà ngoại giao Mỹ Nabeel Khoury đánh giá rủi ro hiện hữu là rất rõ ràng. Ông nhận định chỉ cần một vài sự cố xảy ra với các tàu thương mại, toàn bộ hoạt động vận tải qua Biển Đỏ có thể phải tạm ngưng, kéo theo những phản ứng dây chuyền trên thị trường.
Nếu Bab al-Mandeb bị phong tỏa cùng với eo biển Hormuz, 1/4 năng lượng toàn cầu và phần lớn hàng hóa xuất khẩu từ châu Á sang châu Âu có thể bị chặn đứng (Ảnh: Forbes).
Bài toán chi phí logistics và chuỗi cung ứng
Bab al-Mandeb không chỉ là một eo biển nhỏ trên bản đồ. Theo dữ liệu từ Financial Express, tuyến đường này gánh vác khoảng 10-12% tổng lượng thương mại toàn cầu. Đây là cửa ngõ phía nam của Biển Đỏ, kết nối Địa Trung Hải với Ấn Độ Dương, giúp hàng hóa lưu thông mượt mà giữa châu Âu và châu Á.
Đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng, vai trò của “cổng nước mắt” càng trở nên thiết yếu. Khi eo biển Hormuz bị siết chặt, Bab al-Mandeb trở thành lối thoát hiểm cho các nhà xuất khẩu. Theo Nikkei Asia, lượng dầu thô đi qua đây trong tháng 3 đã vượt mốc 4 triệu thùng/ngày, mức cao nhất kể từ cuối năm 2023.
Đáng chú ý, hơn 90% lượng vàng đen này đang hướng về các nền kinh tế châu Á. Trung Quốc và Ấn Độ là hai khách hàng lớn nhất, bên cạnh Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan và cả Việt Nam. Sự gia tăng đột biến này có sự đóng góp lớn từ hệ thống đường ống Đông – Tây của Saudi Arabia.
Được xây dựng từ năm 1980 để né tránh rủi ro tại Hormuz, hệ thống đường ống dài 1.200 km này đang phải gồng mình hoạt động hết công suất 7 triệu thùng/ngày. Lượng dầu được bơm đến cảng Yanbu trên Biển Đỏ, sau đó buộc phải đi qua Bab al-Mandeb để vươn ra thị trường thế giới.
Nếu điểm nghẽn này bị phong tỏa, các hãng tàu sẽ phải đối mặt với một lựa chọn đắt đỏ.
Theo chuyên gia Muyu Xu từ công ty dữ liệu Kpler, việc chuyển hướng vòng qua mũi Hảo Vọng sẽ kéo dài hành trình tới châu Á lên khoảng 50 ngày. Thời gian vận chuyển tăng gấp đôi đồng nghĩa với cước phí vận tải biển và chi phí nhiên liệu sẽ đội lên một con số khổng lồ.
Áp lực dự trữ và rủi ro chi phí đầu vào
Sự xáo trộn trong dòng chảy năng lượng sẽ tạo ra những tác động không đồng đều lên bức tranh kinh tế châu Á.
Theo phân tích của BMI Research được Nikkei Asia trích dẫn, trong khi các quốc gia như Nhật Bản, Trung Quốc có nguồn dự trữ đủ dùng trong nhiều tháng, một số nền kinh tế đang phát triển lại đối diện với áp lực lớn hơn.
Các nước như Indonesia và Malaysia hiện có mức dự trữ dưới 30 ngày. Thậm chí, Philippines với mức dự trữ 60 ngày đã phải ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia để chủ động ứng phó.
Khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cũng chung số phận khi các chuyến hàng qua eo biển này gần như đã biến mất, buộc phải chọn những tuyến đường vòng tốn kém hơn.
Ông Darren Tay, Trưởng bộ phận rủi ro quốc gia châu Á tại BMI, cho rằng ngay cả khi châu Á có thể xoay xở bằng cách phân bổ lại nguồn lực năng lượng, các nền kinh tế vẫn phải đối mặt với bài toán suy giảm nhu cầu. Việc thắt chặt tiêu dùng để ứng phó với khủng hoảng có thể khiến tốc độ tăng trưởng chậm lại so với kỳ vọng.
Thị trường tài chính đã bắt đầu phản ứng. Giá dầu Brent tiêu chuẩn quốc tế hiện đang duy trì mốc trên 100 USD/thùng, một bước nhảy vọt so với vùng giá 70-80 USD/thùng trước đó. Theo Forbes, các chuyên gia phân tích từ JPMorgan dự báo trong ngắn hạn, giá dầu có thể kiểm tra lại mốc 120-130 USD/thùng.
Chuyên gia Trung Đông Elisabeth Kendall nhận định trên Financial Express rằng, kịch bản cả Hormuz và Bab al-Mandeb cùng bị hạn chế sẽ là một thách thức cực đại cho thương mại hướng tới châu Âu. Dù vậy, bà cũng lưu ý rằng các lực lượng tại Yemen có thể sẽ tính toán kỹ lưỡng để tránh những phản ứng vượt tầm kiểm soát từ các cường quốc trong khu vực.
Thị trường dường như vẫn đang trong trạng thái quan sát và chờ đợi. “Giới đầu tư dường như chưa phản ánh đầy đủ nguy cơ thiếu hụt khoảng 10 triệu thùng dầu mỗi ngày có thể đi qua Bab al-Mandeb”, ông Ajay Parmar, Giám đốc thị trường dầu tại hãng tư vấn ICIS chia sẻ với Nikkei Asia.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/iran-doa-siet-eo-bien-huyet-mach-khac-thuong-mai-chau-a-nin-tho-20260407044204631.htm
