Quan điểm về báo chí, xuất bản trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng

Cùng với đó, báo chí, xuất bản, truyền thông phải “chuyên nghiệp” trong xây dựng và phát huy tốt vai trò cung cấp thông tin, nâng cao đời sống tinh thần cho xã hội, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước. Đội ngũ báo chí, xuất bản, truyền thông phải thực sự là những chiến sĩ tinh nhuệ trên mặt trận văn hóa, vững vàng bản lĩnh chính trị, tinh thông nghiệp vụ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của công chúng. Các cơ quan báo chí, xuất bản, truyền thông phải là những cơ quan văn hóa có thương hiệu mạnh, đủ sức cạnh tranh với các nền tảng xuyên biên giới, giữ vững chủ quyền thông tin quốc gia và định hướng dòng chảy thông tin chủ lưu, tích cực trong đời sống xã hội.

Yêu cầu “chuyên nghiệp” cần phải được thể hiện trong thực hiện nhiệm vụ tăng cường công tác tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; giáo dục truyền thống cách mạng gắn với việc học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, toàn diện; đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, cơ hội chính trị.

Văn kiện Đại hội XIV đề cao yếu tố con người và văn hóa, xác định “phát triển văn hóa, con người là nền tảng”. Yêu cầu “nhân văn” đối với hoạt động báo chí, xuất bản, truyền thông càng trở nên quan trọng, cấp thiết để các lĩnh vực này góp phần tích cực, hiệu quả xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, văn minh gắn với xây dựng, hoàn thiện con người mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Khi nền báo chí, xuất bản, truyền thông quán triệt và thực hiện tốt yêu cầu “nhân văn”, sẽ góp phần nhanh chóng hiện thực hóa chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển văn hóa.

Đó là: “Phát triển, lan tỏa các giá trị văn hóa và chuẩn mực đạo đức; tăng cường ‘sức đề kháng’ của văn hóa, chống lại mọi sự ‘xâm lăng’ về văn hóa; bài trừ các hình thức văn hóa lai căng, hủ lậu ảnh hưởng đến thuần phong mỹ tục; đấu tranh, phản bác những luận điệu xuyên tạc lịch sử, văn hóa và truyền thống cách mạng”.

Nền báo chí, xuất bản, truyền thông đậm tính “nhân văn” phải lấy con người làm trung tâm, là nền tảng. Điều này đòi hỏi mọi sản phẩm báo chí, xuất bản không chỉ cung cấp thông tin mà còn phải góp phần bồi đắp giá trị, nâng cao nhận thức, nuôi dưỡng niềm tin và định hướng hành vi xã hội theo những chuẩn mực tích cực. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy đang tồn tại những biểu hiện đáng lo ngại, làm suy giảm niềm tin của công chúng. Một số tờ báo, một số người làm báo, đôi khi để thu hút công chúng đã sử dụng những thủ thuật giật tít bài hoặc đưa tin những nội dung câu khách “rẻ tiền”, tạo ra bức tranh sai lệch về thực tế cuộc sống. Do đó, yêu cầu đặt ra là phải rà soát, định hướng, sàng lọc nghiêm túc để chấm dứt tình trạng suy giảm lòng tin của công chúng vào báo chí, xuất bản, truyền thông; dứt khoát loại bỏ những thông tin thiếu trung thực, phiến diện, thậm chí là xuyên tạc, sai sự thật.

Các cơ quan báo chí, xuất bản, truyền thông cần nghiêm khắc chấn chỉnh tình trạng yếu kém về chuyên môn, nghiệp vụ, thiếu trách nhiệm xã hội và vi phạm đạo đức nghề nghiệp của một bộ phận cán bộ, nhân viên, làm ảnh hưởng đến niềm tin của xã hội đối với báo chí, xuất bản, truyền thông. Quyết liệt loại bỏ tình trạng quá tập trung khai thác thông tin các mặt tiêu cực mà chưa chú ý đúng mức việc phát hiện, cổ vũ, lan tỏa những nhân tố mới, điển hình tiên tiến, những mặt tích cực của đời sống xã hội; chấm dứt các biểu hiện thương mại hóa, xa rời tôn chỉ, mục đích, chưa làm tốt chức năng định hướng tư tưởng và dư luận xã hội.

Báo chí, xuất bản, truyền không chỉ phản ánh đời sống hiện thực mà phải hướng thiện, bảo vệ công lý, lan tỏa những giá trị tốt đẹp và chạm đến cảm xúc tích cực của xã hội. Các sản phẩm báo chí, xuất bản, truyền thông giàu tính “nhân văn” phải là công cụ để “xây dựng hệ giá trị gia đình, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam”. Tính “nhân văn” giúp báo chí, xuất bản, truyền thông thực sự là những “binh chủng” tiên phong trên mặt trận văn hóa, có nhiệm vụ khơi thông nguồn lực văn hóa, phát huy có hiệu quả giá trị văn hóa và tinh thần cống hiến của con người Việt Nam, để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết phát triển đất nước.

Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, nắm bắt và tận dụng thời cơ, báo chí, xuất bản, truyền thông Việt Nam cần phải bắt kịp xu thế hiện đại, liên tục đổi mới sáng tạo về cách thức truyển tải thông tin và thu hút công chúng, nhưng điều quan trọng là để phục vụ hiệu quả việc tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, dẫn dắt, định hướng được dư luận và tiếp tục là diễn đàn phản biện quan trọng của nhân dân, không để các nền tảng không chính thống chiếm lĩnh vai trò này.

Trong kỷ nguyên mới – kỷ nguyên được định hình bởi chuyển đổi số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, yêu cầu xây dựng một nền báo chí, xuất bản “hiện đại” trở thành một đòi hỏi mang tính tất yếu. Yêu cầu “hiện đại” đối với báo chí, xuất bản và truyền thông trong Văn kiện Đại hội XIV không đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ mới mà là một quá trình chuyển đổi toàn diện về tư duy, phương thức vận hành và mô hình phát triển. Khi Đảng ta xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những đột phá chiến lược, thì báo chí, xuất bản với vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa càng phải đi đầu trong tiến trình này.

Trước hết, “hiện đại” cần được hiểu là khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi mạnh mẽ của môi trường truyền thông. Sự phát triển của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã làm thay đổi căn bản cách con người tiếp nhận thông tin. Nếu trước đây, độc giả chủ yếu tiếp cận thông tin qua báo in, phát thanh, truyền hình với tính chất một chiều, thì nay họ chuyển sang môi trường số với sự đa dạng, linh hoạt và tương tác cao. Thói quen đọc tin cũng thay đổi rõ rệt: ngắn hơn, nhanh hơn, cá nhân hóa hơn và có xu hướng ưu tiên các nền tảng truyền thông xã hội.

Trong mô hình truyền thống, báo chí và xuất bản vận hành như những thiết chế tương đối khép kín, kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất-phát hành-tiếp nhận thông tin. Nhưng hiện nay, khi các nền tảng số phá vỡ mọi ranh giới về không gian và thời gian, thông tin không còn vận động theo một chiều mà tồn tại trong một mạng lưới đa chiều, đa trung tâm. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với báo chí phải chuyển dịch từ phân phối một nội dung cho muôn người sang sản xuất nội dung phù hợp từng đối tượng người dùng.