Bé gái 5 tuổi dậy thì sớm nghi do phì đại nang buồng trứng

Ngoài ngực phát triển, bé Huyền chưa xuất hiện dấu hiệu dậy thì khác. ThS.BS Đỗ Tiến Sơn, khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, ghi nhận tuyến vú của trẻ đã phát triển ở giai đoạn Tanner B3 – giai đoạn bắt đầu xuất hiện mô tuyến vú nhanh và rõ. Buồng trứng trái có nang lớn kích thước khoảng 43x37x29 mm, thành mỏng, chứa dịch trong, bên trong có nang nhỏ. Tổn thương được xếp loại ORADS 2, nguy cơ ác tính thấp. Chụp MRI xác định nang buồng trứng trái lành tính. Kết quả X-quang đánh giá tuổi xương chưa tăng, hiện phù hợp với tuổi thực của bé.

Nồng độ hormone sinh dục nữ estradiol tăng rất cao, trong khi hormone LH do tuyến yên tiết ra ở mức thấp. Bác sĩ Sơn nghi ngờ bé dậy thì sớm ngoại biên do nang buồng trứng chức năng tiết estrogen, không phải do trục điều hòa thần kinh trung ương kích hoạt quá trình dậy thì như trong dậy thì sớm trung ương. Nang buồng trứng chức năng là các túi chứa dịch hình thành trong buồng trứng, có liên quan đến hoạt động nội tiết. Phần lớn trường hợp là lành tính, có thể tự thoái triển theo thời gian, theo bác sĩ Sơn.

Hầu hết trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể. Tuy nhiên, bác sĩ loại trừ những nguyên nhân ít gặp như u tế bào hạt buồng trứng (khối u có thể tiết hormone) hoặc hội chứng McCune-Albright – dạng rối loạn di truyền gây dậy thì sớm kèm bất thường sắc tố da và tổn thương xương. Hiện, bé Huyền chưa có biểu hiện điển hình của bệnh lý này nhưng vẫn cần theo dõi định kỳ.

Bác sĩ Sơn giải thích nang buồng trứng tiết estrogen, trẻ có thể xuất hiện biểu hiện dậy thì như phát triển tuyến vú hoặc ra máu âm đạo. Một tỷ lệ nhỏ trẻ có thể chuyển sang dậy thì sớm trung ương nếu trục dậy thì bị kích hoạt sau thời gian phơi nhiễm hormone sinh dục kéo dài, tuổi xương có thể tăng nhanh, ảnh hưởng chiều cao sau này. Sự thay đổi cơ thể sớm cũng tác động đến tâm lý trẻ. Ngoài ra, trẻ có nang buồng trứng phì đại còn đối mặt nguy cơ biến chứng cấp tính như xoắn buồng trứng hoặc vỡ nang, cần điều trị cấp cứu.

Bác sĩ chỉ định bé Huyền khám lại sau 2 tuần để đánh giá xu hướng kích thước nang. Sau đó, bé được theo dõi định kỳ mỗi 3 tháng nhằm xem xét biến đổi kích thước nang, mức độ phát triển tuyến vú, chiều cao, tuổi xương và tốc độ tăng trưởng.

Khi tái khám, dấu hiệu dậy thì sớm của bé Huyền giảm rõ, nồng độ hormone giảm, nang buồng trứng chức năng đang thoái triển, kích thước giảm khoảng 20%. Bác sĩ sẽ tiếp tục theo dõi sát ảnh hưởng của tình trạng này đến tăng trưởng và tuổi xương.

Bác sĩ giải thích kỹ để gia đình các khả năng có thể xảy ra như trẻ ra máu âm đạo sớm, nguy cơ tiến triển dậy thì trung ương hay yếu tố di truyền – nội tiết tiềm ẩn. Trẻ cần đến bệnh viện khám ngay nếu đau bụng dữ dội, nôn, sốt, bụng chướng, quấy khóc bất thường hoặc ra máu âm đạo, vì đây có thể là dấu hiệu của xoắn buồng trứng, vỡ nang…

Bác sĩ Sơn khuyến cáo trẻ có dấu hiệu dậy thì sớm (phát triển ngực, mọc lông mu, tăng nhanh chiều cao trước 8 tuổi ở bé gái và 9 tuổi ở bé trai) cần được khám chuyên khóa để xác định nguyên nhân. Phụ huynh không nên tự ý dùng thuốc nội tiết, cần theo dõi sát sự phát triển của trẻ và khuyến khích con duy trì lối sống lành mạnh.

Trịnh Mai