Nhiều hàng hóa lại âm thầm tăng giá

Vì sao cắt tóc, giữ xe cũng tăng giá?

Vừa rảnh tay nghỉ ngơi sau giờ bán hàng cao điểm buổi trưa, chị Trần Thị Bé, 50 tuổi, chủ quán bánh cuốn Hồng Hạnh (P.Sài Gòn, TP.HCM) giải thích với PV Thanh Niên lý do chị phải tăng giá: “Các quán ăn dọc đường Nguyễn Thị Minh Khai đều đã tăng giá. Cơm tấm, bún chả… đều tăng vài nghìn/phần rồi. Vài hôm trước tôi mới mua một bình gas 45 kg là 2.350.000 đồng, còn 1 tháng trước mua 2 bình có 2.280.000 đồng, tức là giá gas đã tăng gấp đôi nên tôi phải tăng thôi”.

Từ giữa tháng 3 đến nay, không khó để bắt gặp những tờ thông báo viết tay đơn sơ tại các xe hàng vỉa hè với nội dung “xin phép tăng giá”, mức tăng phổ biến từ 2.000 – 5.000 đồng mỗi phần. Một số món ăn vặt quen thuộc như bánh tráng trộn tăng khoảng 2.000 đồng mỗi phần; các món như chả lụi, xiên nướng, bò lá lốt hiện phổ biến ở mức khoảng 35.000 đồng/phần. Tiệm bánh mì Tăng lâu đời ở khu chợ Phùng Hưng (còn gọi chợ Thủ Đô, P.Chợ Lớn, TP.HCM) cũng thông báo tăng giá 1 ổ bánh mì từ 30.000 đồng lên 33.000 đồng.

Anh T.K.H (P.Khánh Hội, TP.HCM) kể quán cà phê ở P.Bến Thành mà anh là khách quen mấy năm nay cũng vừa nhắn tin “xin phép” tăng 5.000 đồng/ly cà phê đen, từ 45.000 thành 50.000 đồng. Chủ quán phân trần từ lúc chuyển sang tính thuế theo doanh thu, mức đóng một quý hiện nay bằng cả năm thuế khoán trước đây; cộng với vật giá đầu vào leo thang nên buộc phải tăng giá.

Anh Đ.S (P.Xuân Hòa, TP.HCM) thì không khỏi sửng sốt khi quán hủ tiếu quen mà anh hay ăn cùng phường đã tăng từ 90.000 đồng lên 100.000 đồng/phần (mang về). “Mới hồi nào mua 80.000, rồi lên 84.000, rồi lên 90.000 và bây giờ lên 100.000 đồng, khiếp thật”, anh S. nói.

Nếu hàng ăn còn có lý do như gas tăng, phí tăng thì nhiều loại hình dịch vụ không liên quan gì đến giá xăng, giá cước… cũng tăng giá.

Anh Phong Vũ (25 tuổi, TP.HCM) ngỡ ngàng khi tiệm gội đầu gần nhà anh tăng từ 50.000 đồng lên 60.000 – 70.000 đồng; cắt tóc nam tăng từ 100.000 đồng lên 120.000 đồng. “Xăng tăng thì liên quan gì đến cắt tóc, gội đầu mà cũng tăng? Thật không hiểu nổi?”, anh nói.

Tương tự, từ đầu tháng 4, khi gửi xe ở sân cầu lông T12 (P.Khánh Hội), nhiều người không khỏi bất ngờ khi nhân viên báo tăng phí giữ xe từ 5.000 đồng lên 6.000 đồng. “Tăng 1.000 đồng không phải vấn đề nhưng tôi thấy vô lý, ngồi giữ xe thì liên quan gì xăng dầu mà phải tăng giá? Tăng thêm 1.000 đồng làm người gửi bị phiền, mất thời gian kiếm tiền lẻ hoặc chờ thối tiền”, anh Tấn Thành (35 tuổi, ngụ P.Bình Thạnh) phản ánh.

TS Dương Đức Minh, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế và du lịch, cho rằng việc nhiều dịch vụ không liên quan trực tiếp đến xăng dầu cũng tăng giá xuất phát từ hiệu ứng lan tỏa và tín hiệu thị trường. Khi mặt bằng giá chung nâng lên, các đơn vị cung cấp dịch vụ coi đây là chi phí cơ hội để điều chỉnh giá, nhằm bù đắp chi phí sinh hoạt và thu nhập lao động. Tuy nhiên, với những dịch vụ không chịu tác động trực tiếp từ xăng dầu, nếu mức tăng tương đương các ngành như vận tải hay du lịch thì cần xem xét lại tính hợp lý và cơ sở hình thành giá.

Còn theo TS Huỳnh Thanh Điền (Trường ĐH Nguyễn Tất Thành), tác động từ biến động năng lượng do xung đột Trung Đông chủ yếu mang tính ngắn hạn, không phải dài hạn. Dù giá xăng dầu thế giới tăng do gián đoạn nguồn cung nhưng trong nước đã được điều hành khá tốt nhờ các công cụ như giảm thuế, phí và quỹ bình ổn nên mức tăng không quá cao. Bên cạnh đó, chi phí vận tải, logistics chỉ ảnh hưởng rõ đến một số ngành như xuất khẩu, FDI hay các lĩnh vực sử dụng nguyên liệu từ dầu mỏ, còn đa số ngành khác trong nước không chịu tác động đáng kể. Thế nên, thực tế có hiện tượng lợi dụng yếu tố xăng dầu để tăng giá. “Nhiều đơn vị đang tận dụng “cơ hội thị trường” để điều chỉnh giá nhưng chưa tính đến mức độ hợp lý và sự đồng thuận của khách hàng”, ông Điền nhận định.

Tăng cường kiểm soát

Trước câu hỏi làm sao kiểm soát tình trạng tăng giá bất hợp lý, TS Dương Đức Minh cho biết trong kinh tế học có khái niệm “bàn tay vô hình”, tức là thị trường sẽ tự điều tiết thông qua quan hệ cung cầu. Khi giá tăng quá cao không hợp lý, nhu cầu tiêu dùng sẽ giảm, từ đó tạo áp lực buộc người cung cấp phải điều chỉnh lại giá. “Khi giá tăng, thu nhập của người lao động có tăng tương ứng hay không sẽ quyết định sức chịu đựng của thị trường. Nếu thu nhập không theo kịp giá cả, áp lực lên tiêu dùng sẽ ngày càng lớn”, ông Minh cho hay.

TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, ĐH Kinh tế quốc dân, phân tích: Khi đã tăng giá, người bán có xu hướng giữ mức giá đó để tối đa hóa lợi nhuận, nhất là trong bối cảnh mặt bằng giá chung vẫn cao. Việc giảm giá thường chỉ xảy ra khi có áp lực đủ lớn từ thị trường hoặc từ chính sách. Hệ quả của tình trạng này là tạo ra áp lực lạm phát trong đời sống, đặc biệt với các mặt hàng tiêu dùng hằng ngày. Nếu không kiểm soát tốt, có thể hình thành vòng xoáy “giá, lương và tiền”, tức là giá tăng kéo theo yêu cầu tăng lương, sau đó lại tạo áp lực tăng giá tiếp. Đây là vòng xoáy rất nguy hiểm, từng xảy ra trong quá khứ.

TS Huỳnh Thanh Điền nhìn nhận với các hàng quán hay dịch vụ ăn theo như gửi xe, cắt tóc, gội đầu, phòng gym… câu chuyện phức tạp hơn vì đây là khu vực không thiết yếu, nhà nước rất khó can thiệp trực tiếp vào giá. Có thể quản lý trước hết là nhóm dịch vụ mang tính công tư như bãi giữ xe ở bệnh viện, trung tâm công cộng. “Còn với khu vực tư nhân thuần túy, có thể tăng cường quản lý thị trường, kiểm tra thuế, hóa đơn, yêu cầu giải trình khi có dấu hiệu tăng giá bất hợp lý. Không nhất thiết lúc nào cũng xử phạt ngay, nhưng chỉ cần có kiểm tra, giám sát thì bản thân các cơ sở kinh doanh cũng sẽ e dè hơn”, ông Điền lưu ý.