Dù lương tối thiểu (LTT) liên tục được điều chỉnh, đời sống nhiều người lao động (NLĐ) vẫn chưa cải thiện như kỳ vọng. Phần thu nhập tăng thêm nhanh chóng bị chi phí sinh hoạt leo thang “bào mòn”, từ tiền trọ, thực phẩm đến các khoản thiết yếu, khiến không ít người chỉ đủ trang trải hằng ngày.
Chật vật xoay xở
Cùng làm việc tại Công ty CP Giải pháp Thiết bị Sao Mai (xã Bình Hưng, TP HCM), vợ chồng bà Tiết Thị Tuyết Nhung (ngụ phường Tân Tạo) – một người làm tạp vụ, một người làm bảo vệ – chắt chiu từng đồng từ mức thu nhập 13-15 triệu đồng/tháng. Dù lương đã tăng qua các đợt điều chỉnh, khoản thu nhập này thực tế chỉ đủ chi trả những chi phí cần thiết như tiền trọ, điện nước, xăng xe, thực phẩm…, nên gần như họ không còn dư để tích lũy.
Để cải thiện thu nhập, bà Nhung nhận làm thêm buổi tối, dọn dẹp nhà cửa cho người quen, kiếm 1-2 triệu đồng/tháng. Tuy vậy, phần thu nhập tăng thêm nhanh chóng bị chi phí sinh hoạt “cuốn trôi”. Ở tuổi ngoài 50, công việc hiện tại dù vất vả song vẫn là chỗ dựa cần thiết, mang lại thu nhập cố định cho vợ chồng bà.
Bà Nhung cho biết năm 2017, khi chồng mắc u hạch ác tính, khoản tích lũy ít ỏi của gia đình lại cạn kiệt, buộc 2 vợ chồng phải rút BHXH một lần để ông chi trả tiền điều trị. “Giờ nghĩ lại khoản BHXH vẫn tiếc nhưng lúc đó, chúng tôi không còn cách nào khác. Vợ chồng tôi có thể ăn uống dè sẻn, chứ tiền học của con thì không thể cắt giảm” – bà bày tỏ.
Tình cảnh khó khăn cũng xảy ra với gia đình anh Nguyễn Văn Hà – công nhân một công ty nhựa tại phường Phú Định, TP HCM. Lương cơ bản tăng đều qua các năm nhưng gần đây, doanh nghiệp (DN) gặp khó khăn, ca làm bị chia nhỏ, tăng ca gần như không còn khiến thu nhập thực nhận của anh chỉ còn 5-6 triệu đồng/tháng. “Trước đây tôi còn có thể tăng ca để bù thêm, giờ ít việc, thu nhập giảm rõ rệt, chi tiêu trong gia đình lúc nào cũng thiếu trước hụt sau” – anh băn khoăn.
Trong việc chi tiêu hằng tháng, phần lớn thu nhập của gia đình anh Hà vẫn dành cho các khoản cố định như tiền trọ, điện nước, xăng xe, thực phẩm. Với con nhỏ, chi phí học hành, ăn uống, thuốc men gần như không thể cắt giảm. Trong khi chi phí sinh hoạt ngày càng tăng thì thu nhập của anh – vốn phụ thuộc nhiều vào việc tăng ca – lại giảm mạnh.
Với nhiều gia đình NLĐ khác cũng vậy. Dù lương cơ bản được điều chỉnh, tổng thu nhập thực nhận không tăng tương ứng, thậm chí giảm, đẩy nhiều người vào tình trạng chật vật kéo dài.
Vợ chồng bà Tiết Thị Tuyết Nhung phải cân nhắc từng khoản chi tiêu để bảo đảm cuộc sống hằng ngày. Ảnh: HUỲNH NHƯ
Ổn định giá cả là yếu tố then chốt
Báo cáo “Tác động của LTT tại Việt Nam” do Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) công bố mới đây cho thấy việc điều chỉnh LTT nhìn chung không gây xáo trộn lớn đến việc làm, song tác động trực tiếp đến chi phí lao động, năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia BHXH của NLĐ.
Sự khác biệt giữa các khu vực cũng được báo cáo của ILO chỉ ra. Lao động trong hộ gia đình có tỉ lệ hưởng lương dưới mức tối thiểu cao nhất, tập trung ở các ngành nông, lâm, thủy sản; dịch vụ lưu trú, ăn uống; sản xuất thực phẩm, đồ uống. Trong khi đó, khu vực DN, nhất là DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), có mức tuân thủ LTT cao hơn.
Tại đô thị – nơi áp dụng mức LTT cao nhất, nhiều NLĐ cho rằng thu nhập chưa đáp ứng chi phí sinh hoạt cơ bản, nhất là NLĐ di cư phải gánh thêm tiền thuê nhà, điện nước. Ngay cả khi tăng ca, nhiều người cũng chỉ đủ trang trải nhu cầu tối thiểu, khó tích lũy. Ngược lại, ở nông thôn, chi phí thấp hơn nên LTT phần nào đáp ứng nhu cầu cơ bản.
Một vấn đề đáng chú ý là tốc độ tăng LTT chưa theo kịp đà tăng của chi phí sinh hoạt. Giá nhà trọ, điện nước, xăng dầu, thực phẩm, y tế, giáo dục… liên tục leo thang, khiến phần thu nhập tăng thêm nhanh chóng bị triệt tiêu.
Theo luật sư Phan Thị Lan (Đoàn Luật sư TP HCM), dù lương cơ sở, LTT vùng và lương hưu đã được điều chỉnh nhiều lần, mức tăng vẫn chưa theo kịp giá cả. “Tiền lương vẫn đang chạy theo chi phí sinh hoạt. Lương tăng nhưng sức mua không tăng tương ứng, NLĐ khó tích lũy, thường chỉ đủ sống” – bà nhận định.
Bà Lan cho rằng cần triển khai cải cách chính sách tiền lương đồng bộ với các giải pháp kiểm soát lạm phát, bình ổn giá. Nếu chỉ tăng lương mà không kìm được đà tăng chi phí sinh hoạt, phần thu nhập tăng thêm sẽ bị bào mòn, đời sống NLĐ khó cải thiện thực chất. Ổn định giá cả là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng sống bền vững cho NLĐ.
Theo khảo sát mới đây của Tổng LĐLĐ Việt Nam tại 10 tỉnh, thành với gần 3.000 NLĐ, 54,9% NLĐ cho biết lương chỉ đủ chi tiêu cơ bản; 26,3% phải tằn tiện; 7,9% không đủ sống, buộc phải làm thêm. Khoảng 12,5% NLĐ phải vay mượn hằng tháng, gần 30% vay định kỳ để trang trải; chỉ 55,5% bảo đảm dinh dưỡng bữa ăn.
Áp lực tài chính khiến 72,6% NLĐ chưa lập gia đình trì hoãn kết hôn, 72,5% người đã lập gia đình chần chừ sinh thêm con. Chi phí giáo dục, y tế tiếp tục là gánh nặng khi hơn một nửa NLĐ cho biết lương chỉ đáp ứng một phần, 6,9% hoàn toàn không đủ chi trả…
Bảo đảm tăng lương thực chất
Luật gia Trần Văn Triều, nguyên Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật – LĐLĐ TP HCM, cho rằng để cải thiện đời sống NLĐ, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Ngoài việc kiểm soát lạm phát và bình ổn giá nhà trọ, điện nước, thực phẩm…, cơ quan chức năng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế xác định LTT dựa trên mức sống tối thiểu và năng suất lao động, bảo đảm lương tăng thực chất. Bên cạnh đó, cần mở rộng các chính sách an sinh như nhà ở xã hội, hỗ trợ thuê trọ, trợ cấp nuôi con nhỏ.
Ngoài ra, DN cần nâng cao năng suất, ổn định việc làm, hạn chế cắt giảm giờ làm để duy trì thu nhập cho NLĐ. Về lâu dài, DN cần tăng cường đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng để giúp NLĐ cải thiện thu nhập bền vững.Bảo đảm tăng lương thực chất
Nguồn: https://nld.com.vn/thu-nhap-tang-ap-luc-chi-tieu-lon-196260409214924308.htm
