Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng nhìn từ kinh tế quý I

Quý I, kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì đà phục hồi trên nhiều lĩnh vực, từ sản xuất công nghiệp, thương mại hàng hóa quốc tế đến đầu tư và hoạt động doanh nghiệp. Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu tích cực đó, áp lực lạm phát, chi phí đầu vào tăng cao, sự phụ thuộc vào khu vực FDI và tổng cầu trong nước còn yếu đang đặt ra những thách thức không nhỏ đối với mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững trong thời gian tới.

Sản xuất phục hồi nhưng chi phí tăng nhanh

Một trong những điểm sáng nổi bật của quý I là sản xuất công nghiệp tiếp tục tăng trưởng tích cực. Chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp tăng 9,0% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng của năm 2025. Trong đó, ngành chế biến, chế tạo – trụ cột của nền kinh tế – tăng 9,7%, phản ánh khu vực sản xuất vẫn đang duy trì vai trò dẫn dắt tăng trưởng.

Tuy nhiên, bức tranh sản xuất không hoàn toàn “màu sáng”. Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) – giúp đo lường sức khỏe ngành sản xuất và dịch vụ – tháng 3 giảm xuống 51,2 điểm, thấp hơn 3,1 điểm so với chỉ số PMI tháng 2, phản ánh tốc độ mở rộng sản xuất đang chậm lại. Nguyên nhân chủ yếu đến từ chi phí đầu vào tăng mạnh, đặc biệt giá nguyên vật liệu và chi phí vận chuyển trong bối cảnh xung đột Trung Đông làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Công nhân một nhà máy đang lắp ráp xe ô tô (Ảnh: VF).

Chi phí đầu vào tăng buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh giá bán, kéo theo nhu cầu thị trường suy giảm. Điều này cho thấy sản xuất dù vẫn tăng về quy mô nhưng đang chịu sức ép lớn về hiệu quả.

Doanh nghiệp gia nhập thị trường tăng mạnh nhưng chưa bền vững

Trong quý I, cả nước có hơn 57.000 doanh nghiệp thành lập mới và gần 39.000 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy niềm tin kinh doanh đang được cải thiện.

Tuy nhiên, chất lượng của dòng chảy doanh nghiệp vẫn là vấn đề đáng lưu ý. Vốn đăng ký bình quân của một doanh nghiệp giảm so với cùng kỳ năm trước, trong khi tỷ lệ doanh nghiệp mới thành lập thuộc khu vực dịch vụ chiếm gần 75%. Điều này phản ánh doanh nghiệp thành lập mới thuộc khu vực sản xuất hàng hóa chiếm tỷ lệ thấp, năng lực sản xuất mới của nền kinh tế chưa được cải thiện.

Ở chiều ngược lại, số doanh nghiệp rút khỏi thị trường vẫn ở mức cao, với hơn 90.000 doanh nghiệp tạm ngừng, chờ giải thể hoặc đã giải thể; sức chống chịu của khu vực doanh nghiệp còn hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh chi phí gia tăng.

Thương mại hàng hóa quốc tế tăng mạnh nhưng nhập siêu quay trở lại

Tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa quý I đạt gần 250 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu tăng 19,1%, nhập khẩu tăng 27%. Nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu khiến cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu 3,64 tỷ USD, ngược với xu hướng xuất siêu 3,16 tỷ USD của quý I/2025. Đây là diễn biến cần lưu ý, đặc biệt trong bối cảnh giá năng lượng và chi phí vận tải toàn cầu tăng cao.

Nhập khẩu tăng không chỉ phản ánh nhu cầu sản xuất mà còn là hệ quả của chi phí đầu vào tăng, từ đó tạo áp lực lên lạm phát trong nước.

Bức tranh xuất, nhập khẩu hàng hóa phản ánh mô hình thương mại hàng hóa quốc tế phụ thuộc ngày càng lớn vào khu vực FDI. Trong quý I, khu vực này chiếm tới 80,1% tổng kim ngạch xuất khẩu, tăng tới 33,3%, trong khi xuất khẩu của khu vực trong nước giảm 16,6%.

Khi khu vực FDI chi phối cả nhập khẩu và xuất khẩu, tăng trưởng thương mại hàng hóa quốc tế có thể cao nhưng giá trị giữ lại trong nền kinh tế và đóng góp vào tăng trưởng lại hạn chế. Đây là vấn đề cần lưu ý để tăng cường các giải pháp đẩy mạnh tính tự chủ của nền kinh tế trong dài hạn.

Tiêu dùng phục hồi chậm

Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng quý I tăng 7% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn 0,5 điểm phần trăm so với quý I/2025. Điều này cho thấy sức cầu nội địa phục hồi nhưng chưa thực sự mạnh.

Mặc dù lượng khách quốc tế tăng cao góp phần hỗ trợ tiêu dùng, nhưng áp lực giá cả gia tăng đang ảnh hưởng đến khả năng chi tiêu của người dân. Khi chi phí sinh hoạt tăng, người tiêu dùng có xu hướng thắt chặt chi tiêu, làm giảm động lực tăng trưởng từ phía cầu.

Diễn biến giá cả trong quý I cho thấy áp lực lạm phát đang gia tăng. Chỉ số CPI tháng 3/2026 tăng 4,65% so với cùng kỳ năm trước, kéo CPI bình quân quý I tăng 3,51%.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ giá xăng dầu tăng theo giá thế giới, cùng với giá vật liệu xây dựng tăng do chi phí đầu vào và vận chuyển gia tăng. Những yếu tố này đã lan tỏa sang nhiều lĩnh vực khác, tạo áp lực lạm phát chi phí đẩy. Đây là vấn đề cần lưu ý trong thời gian tới.

Đầu tư tăng nhưng cần nâng cao hiệu quả

Tổng vốn đầu tư toàn xã hội quý I tăng 10,7%, cao hơn cùng kỳ năm trước. Đầu tư công tiếp tục được đẩy mạnh và đóng vai trò dẫn dắt trong bối cảnh nền kinh tế cần kích thích tăng trưởng. Tuy nhiên, hiệu ứng lan tỏa của đầu tư công đang có xu hướng suy giảm.

Cụ thể, 1 đồng vốn đầu tư công năm 2024 kéo theo 3,12 đồng vốn đầu tư của khu vực ngoài nhà nước và 0,92 đồng vốn đầu tư của khu vực FDI; những con số này của năm 2025 giảm xuống còn 2,63 và 0,80. Điều này cho thấy cần nâng cao chất lượng và hiệu quả của đầu tư, thay vì chỉ tập trung vào quy mô.

Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng bền vững

Trước những cơ hội và thách thức đan xen, theo tôi, việc điều hành chính sách trong thời gian tới cần tập trung vào một số trọng tâm:

Trước hết là tiếp tục giữ vững ổn định vĩ mô và kiểm soát lạm phát, đặc biệt trong bối cảnh giá năng lượng và chi phí đầu vào tăng cao.

Thứ hai, giảm chi phí cho doanh nghiệp thông qua các biện pháp như giảm thuế, phí, chi phí logistics và chi phí vốn, nhằm hỗ trợ sản xuất và kinh doanh.

Thứ ba, nâng cao hiệu quả đầu tư công, tăng khả năng lan tỏa sang khu vực tư nhân và thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới.

Thứ tư, phát triển mạnh khu vực doanh nghiệp trong nước, giảm sự phụ thuộc vào khu vực FDI và nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế.

Cuối cùng, cần thúc đẩy tiêu dùng trong nước, tạo động lực tăng trưởng từ tổng cầu.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động khó lường, kinh tế Việt Nam vẫn giữ được đà phục hồi và duy trì các động lực tăng trưởng quan trọng là điểm sáng mang tính nền tảng tích cực, đáng ghi nhận.

Với sự điều hành linh hoạt của Chính phủ, sự đồng hành của Quốc hội và nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp, các khó khăn hiện nay hoàn toàn có thể được tháo gỡ. Nắm bắt cơ hội, kiểm soát tốt lạm phát và rủi ro, giảm chi phí sản xuất và củng cố nội lực sẽ là chìa khóa để kinh tế Việt Nam duy trì đà phục hồi và bứt phá trong thời gian tới.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!