Liên kết hợp tác xã và doanh nghiệp, “bắt tay” rồi vẫn lo bẻ kèo

Sáng ngày 10-4, tại Hà Nội, Liên minh Hợp tác xã (HTX) Việt Nam chủ trì giao Tạp chí Kinh Doanh phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn HTX Quốc gia lần thứ 3 năm 2026 với chủ đề “Kết nối kinh tế hợp tác với hệ sinh thái kinh tế tư nhân”.

Diễn đàn năm nay được tổ chức trong bối cảnh Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW năm 2025, xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Trong hệ sinh thái đó, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân, chia sẻ câu hỏi đặt ra không còn là HTX có vai trò hay không, mà là HTX sẽ đứng ở đâu, làm gì và liên kết như thế nào để cùng phát triển với khu vực kinh tế tư nhân.

Theo Liên minh HTX Việt Nam, tính đến tháng 3-2026, cả nước có khoảng 35.197 HTX với gần 7 triệu thành viên (bao gồm thành viên chính thức và thành viên liên kết). Khoảng 78% HTX hoạt động hiệu quả, gần 4.700 HTX tham gia liên kết chuỗi giá trị và khoảng 2.600 HTX ứng dụng công nghệ cao.

Thực tiễn cho thấy nhiều mô hình hợp tác hiệu quả, từ HTX nông nghiệp liên kết với doanh nghiệp chế biến để nâng cao giá trị nông sản và mở rộng xuất khẩu, đến HTX du lịch cộng đồng kết nối với các nền tảng công nghệ để đưa hình ảnh địa phương ra thế giới, hay các HTX sản xuất thủ công tham gia thương mại điện tử để tiếp cận những thị trường hoàn toàn mới.

Liên kết đừng chỉ dừng ở bao tiêu sản phẩm

Tuy nhiên, mối liên kết giữa HTX và DN đâu đó còn lỏng lẻo. Ông Lưu Văn Diễn, Chủ tịch HĐQT HTX cơ giới, xây dựng Vĩnh Thái (Khánh Hòa), bày tỏ lo ngại rủi ro “bẻ kèo” trong liên kết chuỗi. Trong một số trường hợp, khi giá thị trường thay đổi, cả HTX và doanh nghiệp đều có thể gặp áp lực điều chỉnh cam kết ban đầu. Nếu không có cơ chế ràng buộc và chia sẻ rủi ro rõ ràng, liên kết dễ bị đứt gãy.

Theo bà Vũ Thị Lệ Thủy, Giám đốc HTX 3T nông sản Cao Phong (Phú Thọ), khi nói đến liên kết giữa HTX và doanh nghiệp, mọi người thường nhắc đến “bao tiêu sản phẩm”. Nhưng theo kinh nghiệm thực tiễn của HTX, bao tiêu chỉ là điểm khởi đầu. Nếu dừng lại ở đó, mối liên kết rất dễ đứt gãy khi thị trường biến động.

Bà Thủy nhấn mạnh liên kết dài hạn không thể dựa trên sự ngắn hạn trong tư duy. HTX mong muốn chuyển mối quan hệ từ “mua – bán” sang “đồng hành”; từ “bao tiêu” sang “đồng đầu tư”; từ hợp tác theo mùa vụ sang hợp tác theo chiến lược.

Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn ThaiBinh Seed cũng cho rằng chuỗi giá trị bền vững không thể chỉ dựa trên giao dịch mua, bán ngắn hạn. Vấn đề đặt ra không chỉ là bao tiêu, mà là “đồng đầu tư và đồng phát triển”.

Để HTX đáp ứng được yêu cầu của thị trường, doanh nghiệp có thể hỗ trợ chuyển giao quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, hệ thống truy xuất nguồn gốc và quản lý dữ liệu. Điều này không chỉ giúp HTX nâng chuẩn mà còn giúp doanh nghiệp bảo đảm chất lượng đầu vào một cách bền vững.