Bán điện cho hàng xóm vẫn khó

Điều chỉnh khung giờ, giảm áp lực phụ tải

Bộ Công thương vừa xây dựng dự thảo khung giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường của hệ thống điện quốc gia. Theo đó, tại khung giờ cao điểm sẽ điều chỉnh tập trung từ 14 – 19 giờ (từ tháng 1 – 4 và từ tháng 9 – 12); từ 14 giờ 30 – 16 giờ 30 và từ 19 giờ 30 – 22 giờ 30 (từ tháng 5 – 8) trong các ngày từ thứ hai đến thứ bảy. Trong khi theo Thông tư 16/2014 của Bộ Công thương quy định khung giờ cao điểm hiện hành có cả buổi sáng lẫn buổi chiều, từ 9 giờ 30 – 11 giờ 30 và từ 17 – 20 giờ.

Bộ Công thương lý giải từ năm 2019, với sự thâm nhập mạnh mẽ và gia tăng tỷ trọng của nguồn điện mặt trời, biểu đồ công suất các loại hình nguồn điện, thành phần phụ tải đã có sự thay đổi lớn. Đặc biệt, phụ tải điện phục vụ công nghiệp tăng từ 30 – 50% tổng phụ tải trong khi phụ tải điện dân dụng – sinh hoạt lại giảm từ 50% xuống xấp xỉ 33%.

Theo Bộ Công thương, việc xây dựng khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường của hệ thống điện quốc gia dựa trên các dữ liệu về công suất phụ tải và có xét đến sự ảnh hưởng của điện mặt trời. Trong đó, nhóm điện công nghiệp chiếm khoảng 51%, điện sinh hoạt chiếm khoảng 33% ảnh hưởng lớn đến biểu đồ phụ tải chung của hệ thống điện. Tuy nhiên, cơ chế giá theo khung giờ cao điểm, thấp điểm, giờ bình thường của hệ thống hiện chỉ áp dụng cho các thành phần dùng điện sản xuất và kinh doanh (công nghiệp, thương mại – dịch vụ, nhà hàng – khách sạn…), còn thành phần dùng điện sinh hoạt vẫn được tính giá theo bậc thang tăng dần.

Bộ Công thương nhận định việc điều chỉnh khung giờ sẽ tạo động cơ điều chỉnh hành vi tiêu thụ điện của khách hàng nhằm giảm chi phí mua điện; giảm sử dụng vào giờ cao điểm và chuyển dịch sang khung giờ thấp điểm, giờ bình thường; giảm chênh lệch giữa công suất cực đại và công suất trung bình, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác các nguồn điện và tất nhiên giảm áp lực cho hệ thống điện trong thời gian cao điểm. “Đặc biệt, với các hệ thống điện có tỷ lệ năng lượng tái tạo đáng kể như VN, việc thiết kế khung giờ cao điểm ngược với giờ phát cao của các nguồn năng lượng tái tạo (lệch khỏi khung giờ có nguồn năng lượng tái tạo đang phát cao và/hoặc trùng vào thời điểm các nguồn năng lượng tái tạo đang giảm) sẽ tạo động lực để các khách hàng phát triển thiết bị lưu trữ công suất nhằm tự cân đối lại nguồn phát năng lượng tái tạo vào những thời điểm hệ thống cần bổ sung nguồn”, Bộ Công thương nhấn mạnh.

Dẫn dòng điện mặt trời “chảy” vào thị trường

Trong khi thực hiện nhiều giải pháp để giảm áp lực lên phụ tải thì nguồn điện mặt trời nếu được tháo gỡ vướng mắc hỗ trợ rất lớn cho việc này.

Trong email gửi về Báo Thanh Niên, một số bạn đọc cho rằng chính sách khuyến khích lắp điện mặt trời tự sản, tự tiêu được coi như giải pháp để tăng nguồn cho ngành điện trong bối cảnh giá năng lượng tăng cao, nguy cơ thiếu điện vào mùa nắng nóng. Tuy nhiên, bao năm qua, việc người lắp điện mặt trời mái nhà muốn bán nguồn dư cho nhà hàng xóm vẫn giậm chân tại chỗ vì các vấn đề về kỹ thuật, pháp lý. Ngoài ra, việc tăng tỷ lệ điện được bán lên lưới đến 50% vẫn chưa được hướng dẫn… “Về mặt kỹ thuật, hai nhà lắp đặt chung một hệ thống điện mặt trời hoặc một nhà lắp rồi chia sẻ cho nhà khác dùng hoàn toàn có thể làm được. Chúng tôi mong ngành điện hướng dẫn về mặt kỹ thuật để tiết kiệm điện và tăng thu nhập, sớm hòa vốn khi đầu tư làm điện mặt trời mái nhà”, bạn đọc Văn Nam Phương (Khánh Hòa) băn khoăn.

Với doanh nghiệp, việc bán điện cho nhà xưởng bên cạnh, đầu tư làm điện mặt trời trên mái nhà, bán cho doanh nghiệp sản xuất bên dưới… cũng khó khăn. Bà Nguyễn Thái Vân, chủ hộ sản xuất kinh doanh may mặc, cho biết lắp điện mặt trời để sử dụng nhà xưởng nhưng không bán được cho các nhà khác trong khu vực vì… “không được phép” và hiện tại không rõ sẽ được bán bao nhiêu % nguồn điện dư lên lưới…

Ông Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia năng lượng, cho rằng trong thực tế, nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp đã lắp đặt hệ thống điện mặt trời nhằm tiết kiệm chi phí và bảo vệ môi trường, với kỳ vọng nguồn điện sản xuất dư thừa có thể bán cho hàng xóm như một giải pháp kinh tế hiệu quả, giúp tối ưu nguồn năng lượng sạch. Lợi ích của mô hình này là thay vì bán điện lên lưới với giá thấp, người làm điện mặt trời để dùng có thể bán cho hàng xóm với giá tốt hơn, tạo nguồn thu ổn định hằng tháng, tăng độ an toàn sử dụng năng lượng sạch tốt hơn, giảm phụ thuộc vào hệ thống lưới điện quốc gia. “Việc mua bán điện trực tiếp khá đơn giản, có thể gắn công tơ 2 chiều để đo lượng điện xuất và nhập. Giá bán thì thỏa thuận giữa 2 bên và thường sẽ thấp hơn giá mua điện từ EVN. Tuy nhiên, đã có hoạt động mua bán, phải có trách nhiệm khai báo cộng với các thủ tục pháp lý về bán điện tư nhân. Vấn đề này đến nay chưa được hướng dẫn. Hơn nữa, việc cho bán 50% công suất lắp đặt lên lưới và được trả tiền đến nay còn trong dự thảo, chưa được thông qua. Thế nên, lắp điện mặt trời mái nhà tự dùng, muốn bán cho hàng xóm, người dân chịu trách nhiệm về an toàn, rủi ro nếu có”, ông Việt cho hay.

Chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình cho rằng vấn đề này được đề cập rất lâu và qua nhiều sửa đổi, vẫn thấy vòng luẩn quẩn khó giải thích. Bởi hộ gia đình muốn đấu nối bán điện cho hàng xóm phải có giấy phép hoạt động điện lực theo luật Điện lực; rồi tiền bán điện đó phải kê khai đóng thuế… Ngành điện không thể hỗ trợ người dân tất cả các yếu tố pháp lý để bán điện sang cho hàng xóm, ngoại trừ hỗ trợ tư vấn yếu tố kỹ thuật. Ông nói: “Để tăng tốc với nguồn điện sạch, với doanh nghiệp, cần sớm có giá điện 2 thành phần để các bên tham gia mua bán, đàm phán có cơ sở, minh bạch hơn. Thứ 2, nên mở rộng bán điện mặt trời cho hàng xóm như hình thức từ trên mái, bán xuống cho các xưởng bên dưới, từ nhà này, bán ra nhà kia… Nếu tháo được các nút thắt đơn giản này trước, sẽ có hàng ngàn kWh điện tái tạo được đưa vào sử dụng hằng ngày ngay và luôn”.