TP.HCM xây dựng ‘bản đồ rủi ro’ để ngăn chặn sớm tham nhũng, lãng phí

Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh công tác kiểm tra giám sát, kiểm soát quyền lực và đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí (PCTNTCLP) giai đoạn tới cần đặt trong tổng thể yêu cầu phát triển nhanh, bền vững.

Trong bối cảnh nhiều chính sách được xây dựng thông thoáng để khơi thông nguồn lực, nguy cơ phát sinh tham nhũng cũng gia tăng. TP.HCM sau sáp nhập là địa bàn hơn 14 triệu dân, mở ra cơ hội lớn thu hút đầu tư nhưng cũng đòi hỏi sự quan tâm cao trong đấu tranh PCTNTCLP.

Bà Nguyễn Thị Kim Hằng, Trưởng phòng Phòng Thanh tra PCTNTCLP (Thanh tra TP.HCM), đã chia sẻ về định hướng công tác này dưới góc độ cơ quan tham mưu.

Kẽ hở từ sự thiếu minh bạch trong đầu tư

. Phóng viên: Tổng Bí thư nhận định khi đất nước phát triển nhanh với các dự án quy mô lớn, nguy cơ tham nhũng sẽ gia tăng tinh vi hơn. Từ thực tiễn địa bàn, bà nhận thấy giải pháp phòng ngừa ra sao?

+ Bà Nguyễn Thị Kim Hằng: Thực tế, dù lãnh đạo TP.HCM đã ban hành nhiều chính sách ngăn chặn nhưng mặt trái vẫn lộ rõ ở lĩnh vực hạ tầng giao thông, đô thị hóa và đầu tư công. Rủi ro thường xuất phát từ sự thiếu minh bạch trong đấu thầu, giám sát sau đầu tư và cấp giấy chứng nhận đầu tư.

Để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, chúng tôi triển khai một số giải pháp trọng tâm. Trước hết phải đổi mới phương pháp xây dựng kế hoạch thanh tra dựa trên phân tích rủi ro. Tập trung vào các lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, xây dựng, đấu thầu; ưu tiên thanh tra các dự án quy mô lớn có dấu hiệu bất thường về tiến độ hoặc chi phí.

Bên cạnh đó, cần nâng cao chất lượng thanh tra chuyên đề diện rộng đối với việc quản lý đất công, hạ tầng. Qua đó phát hiện sơ hở trong cơ chế để kiến nghị hoàn thiện, xử lý đồng bộ các sai phạm có tính hệ thống. Chúng tôi cũng đẩy mạnh thanh tra đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm hoặc thông tin tố cáo để ngăn chặn sớm hành vi tiêu cực.

Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ thông tin là bắt buộc. Xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung giúp sử dụng công cụ phân tích dữ liệu để phát hiện bất thường, phục vụ giám sát sau thanh tra. Các giải pháp này cần gắn với trách nhiệm người đứng đầu và cơ chế kiểm soát quyền lực.

Sàng lọc sớm nhờ ‘bản đồ rủi ro’

. Các lĩnh vực có nhiều “ưu đãi” thường là điểm nóng rủi ro. Làm sao để sàng lọc trước các nguy cơ này, thưa bà?

+ Thực tiễn cho thấy lĩnh vực bất động sản, công nghệ cao, đầu tư nước ngoài tiềm ẩn nhiều nguy cơ do lợi ích lớn và chính sách mở. Đã xuất hiện tình trạng lợi dụng cơ chế thí điểm để trục lợi, gây thất thoát tài sản nhà nước.

Để sàng lọc sớm, chúng tôi xác định cần xây dựng bộ tiêu chí và ‘bản đồ rủi ro’ theo từng lĩnh vực. Đồng thời, ứng dụng công nghệ số để thiết lập chỉ số cảnh báo sớm như: thay đổi quy hoạch nhiều lần, tỷ lệ chỉ định thầu cao, giải ngân chậm kéo dài hoặc doanh nghiệp có dấu hiệu liên hệ lợi ích chéo. Đây sẽ là căn cứ quan trọng để sàng lọc, lựa chọn đối tượng cần giám sát trọng điểm.

Bên cạnh đó, đối với các dự án được hưởng cơ chế đặc thù, cần bổ sung bước thẩm định rủi ro bắt buộc trước khi phê duyệt; trong đó yêu cầu đánh giá đầy đủ tác động về tham nhũng, lãng phí, đồng thời làm rõ cơ sở áp dụng ưu đãi, hiệu quả kinh tế – xã hội và các biện pháp kiểm soát đi kèm.

Chúng tôi cũng đặc biệt nhấn mạnh việc tăng cường công khai, minh bạch ngay từ giai đoạn đầu. Các thông tin về quy hoạch, quỹ đất, tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư, cơ chế ưu đãi cần được công bố đầy đủ trên cổng thông tin điện tử để tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp và các tổ chức độc lập tham gia giám sát, qua đó kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường.

Ngoài ra, cần thiết lập và vận hành hiệu quả cơ chế tiếp nhận, bảo vệ người tố cáo; khuyến khích phản ánh từ nhiều kênh như doanh nghiệp, người dân, báo chí. Đây là nguồn thông tin rất quan trọng, góp phần hỗ trợ cơ quan chức năng trong việc nhận diện, sàng lọc và xử lý rủi ro từ sớm, từ xa.

Có thể nói, việc chủ động nhận diện và kiểm soát rủi ro ngay từ khâu đầu sẽ góp phần quan trọng trong việc hạn chế phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong các lĩnh vực nhạy cảm hiện nay.

Phân định rạch ròi giữa sai phạm vụ lợi và sai sót đổi mới

. Tổng Bí thư cho rằng cần phân định rõ ranh giới giữa sai phạm vụ lợi với sai sót trong quá trình đổi mới. Việc vận dụng yêu cầu này tại TP.HCM như thế nào?

+ Việc Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu phải phân định rõ ranh giới giữa sai phạm do động cơ vụ lợi với sai sót phát sinh trong quá trình thử nghiệm, đổi mới là một định hướng rất đúng đắn, có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, phải nhìn nhận thẳng thắn rằng đây là vấn đề hết sức phức tạp, không dễ triển khai trong thực tiễn.

Hiện nay, hệ thống tiêu chí nhận diện và cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Do đó, ở một số nơi vẫn còn tình trạng cán bộ, công chức có tâm lý e ngại, thận trọng quá mức, thậm chí né tránh trách nhiệm, không dám đề xuất sáng kiến hoặc triển khai các mô hình mới vì lo ngại rủi ro pháp lý, sợ bị quy kết trách nhiệm nếu xảy ra sai sót ngoài ý muốn.

Thực tế này phần nào dẫn đến tình trạng trì trệ, làm giảm hiệu quả quản lý và kìm hãm động lực đổi mới, sáng tạo trong khu vực công. Vì vậy, theo chúng tôi, yêu cầu đặt ra là cần sớm cụ thể hóa các tiêu chí phân định một cách rõ ràng, minh bạch, có thể áp dụng thống nhất; đồng thời thiết lập cơ chế bảo vệ đủ mạnh, đủ tin cậy để cán bộ yên tâm thực thi nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, cũng cần tăng cường công tác hướng dẫn, kiểm tra, giám sát theo hướng đồng hành, hỗ trợ, kịp thời tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực hiện. Việc đánh giá cán bộ cần dựa trên toàn diện động cơ, bối cảnh và kết quả thực hiện nhiệm vụ, tránh cách tiếp cận máy móc, cứng nhắc.

Có thể nói, nếu làm tốt việc phân định rạch ròi giữa sai phạm vụ lợi và sai sót trong đổi mới, đồng thời có cơ chế bảo vệ phù hợp, sẽ tạo được môi trường thuận lợi để khuyến khích cán bộ năng động, sáng tạo, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Xin cảm ơn bà!