Phạt tới 13 triệu, vì sao tài xế vẫn vi phạm?

TÂM LÝ “DỪNG CHÚT KHÔNG SAO”

Trong nhiều ca tuần tra trên các tuyến cao tốc như Vĩnh Hảo – Phan Thiết, Phan Thiết – Dầu Giây hay TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây, điều CSGT thường xuyên nghe không phải là những lời chống chế gay gắt, mà là những câu rất quen thuộc: “Tôi dừng chút rồi đi”, “Tôi mới tấp vào vài phút”, “Tôi tưởng vậy không sao”…

Một đêm tuần tra, tổ công tác phát hiện một xe tải dừng trên dải khẩn cấp, cửa đóng kín. Khi CSGT gõ cửa, tài xế mới mở hé kính. “Tôi chạy mệt quá nên tấp vào nghỉ chút cho tỉnh”, người này nói, giọng còn ngái ngủ.

Nhưng phía sau xe không có bất kỳ cảnh báo nào, trong khi dòng xe vẫn di chuyển với tốc độ cao. “Anh dừng thế này, xe phía sau làm sao biết để giảm tốc?”, CSGT hỏi. “Tôi nghĩ tấp sát vô đây rồi, chắc không sao”, tài xế đáp.

CSGT nhấn mạnh cao tốc không phải nơi dừng xe nghỉ ngơi. Nếu buồn ngủ, tài xế phải rẽ vào trạm dừng hoặc ra khỏi cao tốc; nếu buộc phải dừng vì sự cố thì phải bật đèn và đặt cảnh báo từ xa. “Anh nằm trong xe thế này là tự đặt mình vào nguy hiểm cho chính anh và các xe lưu thông phía sau”, một cán bộ nói.

Không chỉ trường hợp này, lực lượng chức năng liên tục phát hiện phương tiện dừng sai quy định. Ngày thường, vi phạm chủ yếu là xe tải; dịp lễ, tết có thêm nhiều xe con gia đình.

Trên các kênh trực tuyến, những tranh luận về việc “thế nào là tình huống cấp thiết” cũng diễn ra khá phổ biến. Trên fanpage của Cục CSGT (C08) Bộ Công an, dưới các bài viết tuyên truyền về dừng, đỗ xe trên cao tốc, nhiều tài xế liên tục đặt câu hỏi: “Buồn ngủ quá không chịu nổi thì có được dừng không?”, “Mắc đi vệ sinh gấp thì xử lý thế nào?”, hay “Xe vẫn chạy được nhưng thấy bất ổn có được tấp vào làn khẩn cấp không?”.

Điểm chung trong các câu hỏi này là người lái đều cho rằng tình huống của mình là “cấp thiết”, đủ lý do để dừng xe ngay trên cao tốc. Tuy nhiên, theo lực lượng chức năng, phần lớn những trường hợp này chưa phải là tình huống cấp thiết theo quy định.

Ông Nguyễn Công Hùng, Phó chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô VN, cho rằng bên cạnh yếu tố hạ tầng, nhiều hành vi dừng xe trên cao tốc xuất phát từ thói quen và tâm lý của người lái. Theo ông, không ít trường hợp dừng xe không phải do sự cố bất khả kháng, mà đến từ nhu cầu cá nhân như mệt mỏi, buồn ngủ hoặc muốn xử lý nhanh một việc nào đó. “Có tài xế chạy liên tục trong thời gian dài, đến khi mệt thì tấp ngay vào làn khẩn cấp để nghỉ, hút thuốc hoặc vận động cho tỉnh táo. Đây là cách xử lý rất nguy hiểm”, ông Hùng nói.

Không chỉ nhà xe, mà cả hành khách cũng tiếp tay khi trèo qua hàng rào để lên xuống cho tiện. “Những hành vi tưởng như nhỏ, xuất phát từ sự tiện lợi, lại chính là nguyên nhân tiềm ẩn gây mất an toàn trên cao tốc”, ông Hùng nhận định.

HIỂU SAI VÀ THÓI QUEN

Theo phân tích của C08, nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng trên cao tốc là hệ quả của một chuỗi vi phạm. Phương tiện dừng sai quy định, không đặt cảnh báo hoặc đặt không đúng cách; trong khi xe phía sau không giữ khoảng cách, thiếu quan sát, không kịp xử lý tình huống bất ngờ.

Một vấn đề khác là nhiều tài xế chưa hiểu rõ dải dừng khẩn cấp và làn dừng khẩn cấp, cứ thấy có khoảng trống là tấp vào, nghĩ rằng như vậy là an toàn. Thực tế, không ít trường hợp tài xế dừng xe rồi ngủ trong cabin, không bật đèn cảnh báo; hoặc đỗ xéo, bánh xe lấn ra làn chạy.

“Nhiều người đã được cảnh báo rất nhiều nhưng không đọc, không nhớ, hoặc nhớ mà không làm. Trong khi trên cao tốc, chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể trả giá rất lớn”, lãnh đạo đội CSGT phụ trách cao tốc nói.

Theo lực lượng chức năng, không ít tài xế có kinh nghiệm lái xe nhưng lại thiếu kỹ năng xử lý trên cao tốc. Họ vẫn giữ thói quen đi quốc lộ, thấy có khoảng trống là dừng, trong khi môi trường cao tốc hoàn toàn khác: tốc độ cao, thời gian phản ứng rất ngắn và không có chỗ cho sai lầm. Thực tế, nhiều người lên cao tốc lần đầu, hoặc thuê, mượn xe, có người chạy đường dài mệt quá…; nhưng dù lý do gì, cách xử lý sai vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn.

Ngoài yếu tố chủ quan, một số tài xế cho rằng hạ tầng cũng là nguyên nhân. Anh L.V.L (tài xế đường dài) thở dài: “Có lúc vào trạm dừng nghỉ không được, nên phải tấp tạm”. Tuy nhiên, theo lực lượng chức năng, trong nhiều trường hợp, chỉ cần đi thêm vài trăm mét là có thể ra nút giao an toàn. Việc dừng ngay trên cao tốc thường xuất phát từ tâm lý tiện đâu làm đó.

PHẠT NẶNG VẪN VI PHẠM, VÌ SAO?

Đại diện C08 cho biết hành vi dừng, đỗ xe sai quy định trên cao tốc bị phạt từ 12 – 14 triệu đồng và trừ 6 điểm giấy phép lái xe; trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị xử lý hình sự. CSGT đã tăng cường tuần tra, xử lý trực tiếp và qua hệ thống camera, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền. Nhưng thực tế cho thấy, không ít người vẫn “liều”, không phải vì không biết luật, mà vì chủ quan. Có trường hợp tài xế nói xe hư khi bị kiểm tra, nhưng khi đề nghị gọi cứu hộ thì… xe lại không hư nữa.

Theo luật sư (LS) Lê Trung Phát (Đoàn LS TP.HCM), trong bối cảnh phạt nguội ngày càng phổ biến, người lái phải có bằng chứng nếu rơi vào tình huống cấp thiết. “Nếu không chứng minh được, cơ quan chức năng hoàn toàn có thể xử phạt dựa trên hình ảnh ghi nhận”, LS Phát nói.

Một cán bộ C08 lưu ý nếu quá mệt mỏi, buồn ngủ tới mức không thể tiếp tục điều khiển phương tiện, mà trạm dừng nghỉ hoặc lối ra cách quá xa, người lái xe vẫn có thể dừng xe tại làn khẩn cấp và phải thực hiện đầy đủ các bước về cảnh báo, gọi điện cho CSGT để được hỗ trợ. “Tài xế cần nhanh chóng ra khu vực lề đường ngoài dải phân cách thực hiện các biện pháp: rửa mặt cho tỉnh táo; tập nhanh một vài tư thế thể dục để máu huyết lưu thông và giúp não sản sinh endorphin. Tiếp theo, người lái xe phải khẩn trương điều khiển xe tới trạm dừng nghỉ hoặc ra khỏi đường cao tốc, vì thông thường khoảng 15 – 20 phút chạy xe là có một lối ra”, cán bộ này cho hay.

Cục CSGT cảnh báo tài xế tuyệt đối không được phép ngủ trên cabin xe hoặc mắc võng ngủ ven đường, ngủ sau xe. CSGT sẽ xử lý những trường hợp cố tình hoặc lợi dụng lý do không thuyết phục để dừng, đỗ trên cao tốc.

Ranh giới giữa “cấp thiết” và “tiện lợi” đôi khi bị đánh đồng. Khi cảm giác mệt mỏi, buồn ngủ hoặc khó chịu xuất hiện, thay vì cố gắng đưa xe ra khỏi cao tốc dù chỉ còn vài trăm mét, nhiều người lại chọn cách tấp ngay vào làn dừng khẩn cấp. Chính lựa chọn tưởng như hợp lý trong vài phút đó lại có thể đẩy họ vào tình huống nguy hiểm hơn rất nhiều.

Đại diện C08 khuyến cáo người lái xe trước khi vào cao tốc cần chú ý bảo đảm sức khỏe, tỉnh táo, nghiên cứu kỹ lộ trình di chuyển, kiểm tra an toàn xe. (còn tiếp)