Tờ giấy khai sinh và câu chuyện nhân văn đằng sau một bản án hình sự

(PLO)- Phía sau bản án của người mẹ là hành trình của các kiểm sát viên làm giấy khai sinh cho đứa trẻ 2 tuổi tưởng như đã bị lãng quên.

Ngày 12-4, đại diện VKSND Khu vực 9 – Lâm Đồng xác nhận trong quá trình thực hành quyền công tố và kiểm sát giải quyết một vụ án hình sự, kiểm sát viên của đơn vị đã phát hiện một chi tiết khiến họ không thể bỏ qua: Cháu HMK (sinh ngày 19-8-2024) vẫn chưa được đăng ký cấp giấy khai sinh.

Từ việc xác minh nhân thân của bị can YDA, câu chuyện dần hiện ra. Người mẹ trẻ, vì hoàn cảnh hôn nhân, kinh tế khó khăn và thiếu hiểu biết pháp luật, đã để con mình lớn lên mà chưa có khai sinh.

Một tờ giấy khai sinh tưởng chừng đơn giản lại là cánh cửa đầu tiên mở ra mọi quyền công dân: được học hành, được chăm sóc y tế, được bảo vệ. Nếu không có, một đứa trẻ gần như đứng ngoài hệ thống pháp lý và an sinh xã hội.

Trong dòng chảy khô cứng của những hồ sơ tố tụng, đôi khi lại bật lên những câu chuyện rất người và câu chuyện về cháu bé HMK là một lát cắt như thế, nơi pháp luật không chỉ là quy định, mà còn là sự chở che.

Nhận thấy đây là trường hợp đặc biệt, thuộc nhóm dễ bị tổn thương theo Nghị quyết 205/2025/QH15, kiểm sát viên đã không dừng lại ở việc ghi nhận.

Kiểm sát viên đã phối hợp trực tiếp gặp gỡ gia đình giải thích, tháo gỡ từng nút thắt về nhận thức. Đó chỉ là những cuộc trò chuyện đủ chân thành để người mẹ hiểu rằng con mình xứng đáng được công nhận như bất kỳ đứa trẻ nào khác.

Ngày 7-4-2026, VKSND Khu vực 9 đã ban hành văn bản kiến nghị UBND xã Cư Jút khẩn trương thực hiện thủ tục đăng ký khai sinh cho cháu bé, đồng thời rà soát trên diện rộng đối với các trường hợp tương tự đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa.

Trong hệ thống pháp luật, khai sinh là nền tảng của mọi quyền nhân thân, là căn cứ để xác lập quan hệ pháp lý với gia đình và xã hội.

Điều đáng nói, nhiều trường hợp “chậm khai sinh” không phải do cố ý, mà do rào cản vì nghèo khó, thiếu hiểu biết, hoặc mặc cảm cá nhân. Khi đó, nếu không có sự chủ động đi tới cùng của cơ quan chức năng, những đứa trẻ ấy có thể bị bỏ lại phía sau.

Sau khi hoàn tất thủ tục, người mẹ đã viết thư cảm ơn. Những dòng chữ mộc mạc, không trau chuốt, nhưng chứa đựng sự biết ơn sâu sắc, không chỉ vì một tờ giấy mà vì con của chị giờ đây đã có một danh phận.

Có những việc tưởng nhỏ, nhưng lại thay đổi cả một cuộc đời bởi thông thường, cơ quan tố tụng chỉ tập trung vào tội danh và hình phạt. Tuy nhiên, việc chủ động phát hiện và kiến nghị giải quyết hộ tịch cho người thân của bị can là một sự chuyển dịch tư duy mạnh mẽ, không chỉ “trừng trị” mà còn “bảo vệ và kiến tạo”.

Đặc biệt, tờ giấy khai sinh trao cho bé HMK không chỉ là quyền đi học hay đi khám bệnh mà là việc bé được xã hội thừa nhận, được cộng đồng bảo bọc. Sự hỗ trợ này đã ngăn chặn một vòng lặp của nghèo đói và không được đi học ngay từ khi nó chưa kịp bắt đầu.