‘Giãn dân, di dời cơ sở mới xử lý tận gốc ô nhiễm Hà Nội’

Thảo luận sáng 12/4 về dự án Luật Thủ đô sửa đổi, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa, Phó chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Đồng Tháp, cho rằng ô nhiễm môi trường là vấn đề nhức nhối của Thủ đô nhiều năm qua. Chất lượng không khí thường xuyên ở mức trung bình hoặc xấu, trong khi dân số đã lên gần 10 triệu người, chưa kể lượng lớn người từ các địa phương khác đổ về sinh sống, làm việc.

Ông nhận định nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ mật độ dân cư quá cao và sự tập trung dày đặc của nhà cao tầng, cơ sở sản xuất, bệnh viện, trường học và các cơ quan Trung ương trong nội đô. Điều này tạo áp lực lớn lên hạ tầng đô thị và môi trường sống.

Theo đại biểu, để cải thiện chất lượng không khí và môi trường sống lâu dài, cần thực hiện giãn dân khỏi khu vực lõi đô thị. Thực tế hiện nay, nhiều khu dân cư tồn tại các ngõ nhỏ hẹp, chỉ rộng khoảng một mét, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn khi xảy ra sự cố và chưa đáp ứng tiêu chí đô thị văn minh.

Bên cạnh đó, hoạt động sản xuất và sinh hoạt sử dụng nhiều nhiên liệu cũng là nguồn gây ô nhiễm lớn. Dù chủ trương di dời nhà máy ra khỏi nội đô đã được đặt ra từ lâu, nhưng tiến độ thực hiện còn chậm. Đối với các khu nhà tập thể, chung cư cũ xuống cấp, ông đề nghị không sửa chữa mà giải tỏa để tạo không gian phát triển mới.

Hạ tầng giao thông phải đi trước để tránh gây xáo trộn

Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi cho rằng ô nhiễm không khí và ô nhiễm sông tại Hà Nội là những vấn đề tồn tại cần sớm giải quyết. Dự thảo luật đã thể chế hóa chủ trương phát triển giao thông công cộng, từng bước hạn chế phương tiện cá nhân thông qua quy định vùng phát thải thấp.

Tuy nhiên, ông lưu ý việc hạn chế phương tiện cá nhân cần đi kèm với đầu tư hạ tầng thay thế, như đường sắt đô thị, xe buýt nhanh. Nếu không, các biện pháp hạn chế có thể gây xáo trộn lớn đến đời sống người dân. Hà Nội được đặt mục tiêu hoàn thành khoảng 100 km đường sắt đô thị vào năm 2030.

Dự thảo cũng cho phép thành phố hỗ trợ di dời các cơ sở sản xuất, làng nghề gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư. Theo ông Thi, vấn đề quan trọng là nguồn lực thực hiện, do đó cần bổ sung cơ chế tài chính đặc thù, như cho phép giữ lại nguồn thu từ phí bảo vệ môi trường và trích một phần ngân sách từ đất để lập quỹ phát triển xanh.

Liên kết vùng phải tính đến giá cả, việc làm và an sinh

Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ cho rằng khi phát triển liên kết vùng Thủ đô, cần đặc biệt lưu ý các yếu tố xã hội như giá cả, việc làm và an sinh. Nếu không kiểm soát tốt, Hà Nội có thể trở thành nơi thu hút dân cư quá mức, gây mất cân bằng phát triển.

Ông dẫn thực tế khi hạ tầng và liên kết vùng được đẩy mạnh, giá bất động sản có thể tăng nhanh, ảnh hưởng trực tiếp đến người thu nhập thấp, đặc biệt là công nhân. Đồng thời, mức sống cao tại Hà Nội có thể lan sang các khu vực lân cận, kéo theo giá hàng hóa, dịch vụ tăng theo.

Ngoài ra, các chính sách đặc thù có thể khiến lao động chất lượng cao tập trung về Hà Nội, khiến các địa phương khác gặp khó khăn trong thu hút nhân lực. Vì vậy, cần chuyển từ tư duy “Hà Nội là trung tâm thu hút” sang “Hà Nội là trung tâm lan tỏa”, lấy người dân làm thước đo cho chính sách.

Thảo luận tại tổ trước đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng Luật Thủ đô cần được thiết kế như một thiết chế pháp lý đặc thù, đủ năng lực tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển. Thực trạng hiện nay cho thấy quy hoạch còn thiếu đồng bộ, đặc biệt về giao thông và thoát nước, dẫn đến tình trạng “xây dựng đến đâu, tắc đường đến đó”.

Ông nhấn mạnh cần phát triển các đô thị vệ tinh và các phường mới theo hướng hiện đại, đồng bộ về nhà ở xã hội, bệnh viện, trường học, công viên và hệ thống giao thông công cộng. Đây là điều kiện quan trọng để giãn dân khỏi nội đô, giảm áp lực hạ tầng và tổ chức lại không gian đô thị.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, khi các đô thị vệ tinh có hạ tầng đầy đủ, kết nối thuận lợi, người dân sẽ có xu hướng chuyển ra sinh sống, thay vì tập trung trong các khu vực chật hẹp của nội đô.

Sơn Hà