UAV Shahed (Ảnh: AFP).
Chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm tấn công và phá hủy các cơ sở sản xuất tên lửa đạn đạo cũng như bệ phóng của Iran đã gây ra thiệt hại không nhỏ cho Tehran. Tuy nhiên, việc ngăn chặn các UAV tấn công tầm xa Shahed của Iran lại là câu chuyện khác và đây là vũ khí chủ chốt của Tehran nhằm ngăn Mỹ “đánh nhanh, thắng nhanh”.
Không giống tên lửa đạn đạo, vốn cần cơ sở hạ tầng lớn để lắp ráp và triển khai, những UAV này có thể được lắp ráp trong một gara và phóng từ phía sau một chiếc xe bán tải. Iran có thể tiếp tục sản xuất và phóng các UAV Shahed mới gần như vô thời hạn. Dù các nỗ lực nhằm ngăn chặn chúng “trước khi phóng” vẫn phải tiếp tục, lực lượng Mỹ vẫn sẽ phải đối mặt với các cuộc tấn công bằng Shahed trong tương lai gần.
Mối đe dọa: Rẻ, nhiều và chính xác
Các UAV kiểu Shahed đã nổi lên như một mối đe dọa lớn từ Iran. Một cuộc tấn công vào căn cứ của Hạm đội 5 Mỹ tại Bahrain dường như đã gây ra một vụ cháy lớn; một cuộc tấn công khác gây chết người vào trại hậu cần của quân đội Mỹ ở Kuwait; và các đòn đánh trực tiếp vào đại sứ quán Mỹ tại Ả rập Xê út và Kuwait. Căn cứ ở Bahrain dường như đã bị tấn công nhiều lần.
Quan trọng hơn, một UAV tấn công của Iran đã đánh trúng radar cảnh báo sớm AN/FPS-132 tại Qatar, hệ thống theo dõi tên lửa đạn đạo trị giá 1,1 tỷ USD. Các UAV Iran cũng bắt đầu gây cháy tại các cơ sở dầu khí dễ tổn thương trên khắp khu vực.
Điều này cho thấy khả năng của Shahed: Tầm bay xa với độ chính xác cao, đủ chính xác để đánh trúng một tòa nhà cụ thể. Phiên bản cơ bản Shahed-136 có sải cánh khoảng 2,1m, tốc độ hành trình khoảng 193km/h và mang đầu đạn khoảng 41kg.
Đó là tải trọng nhỏ so với tên lửa đạn đạo hoặc tên lửa hành trình. Tuy nhiên, độ chính xác cao giúp Shahed vẫn có thể gây thiệt hại đáng kể nếu đánh trúng đúng mục tiêu.
Về mặt lý thuyết, từng chiếc Shahed riêng lẻ khá dễ bị bắn hạ, dù người điều khiển đôi khi sử dụng các chiến thuật như bay sát mặt nước hoặc men theo các thung lũng sông để tránh radar. Vấn đề nằm ở tỷ lệ hao mòn và số lượng.
Các tên lửa phòng không trị giá hàng triệu USD như Patriot hoặc SM của Hải quân Mỹ có hiệu quả, nhưng nguồn cung lại hạn chế. Phần lớn UAV sẽ bị bắn hạ, nhưng một số vẫn lọt qua. Chừng nào các vụ phóng vẫn tiếp diễn, chúng vẫn sẽ gây thiệt hại.
Sản xuất phi tập trung và phóng phân tán
Hỏa lực lao trúng tòa nhà cao tầng ở Bahrain (Video: RT).
Sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày năm ngoái, Iran có đủ cảnh báo để phân tán hoạt động sản xuất UAV. Khác với tên lửa, việc sản xuất UAV không cần nhà máy lớn hay nhiều máy móc phức tạp. Quy trình này tương tự đóng xuồng nhỏ: Thân UAV giống thân xuồng, được làm từ vật liệu composite và đôi khi cả gỗ.
Động cơ thường dùng trên Shahed là Mado MD-550 do Iran sản xuất, động cơ piston bốn xi-lanh 2 thì. Đầu đạn cũng không phải vấn đề. Về cơ bản, bất cứ thứ gì vừa khoang chứa và không quá nặng đều có thể sử dụng.
Việc ngăn chặn tên lửa đạn đạo thường dựa vào việc tìm và phá hủy các xe bệ phóng TEL đặc trưng. Trong Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, chiến dịch săn lùng tên lửa Scud phần lớn không thành công, nhưng hiện nay khả năng giám sát bằng máy bay, UAV và vệ tinh đã được cải thiện đáng kể. Nhiều video cho thấy các TEL của Iran bị phá hủy trước khi kịp phóng.
UAV Shahed lại không cần phương tiện phóng chuyên dụng. Chúng thường được phóng lên bằng một tên lửa đẩy dùng một lần, hoặc đặt trong các bệ phóng giống container vận tải với nhiều giá phóng. Chúng cũng có thể được phóng từ phía sau một chiếc xe bán tải chạy tới tốc độ cất cánh rồi thả UAV.
Các chiến thuật tương tự do lực lượng Houthi ở Yemen áp dụng đã khiến việc ngăn chặn họ phóng UAV nhỏ trở nên cực kỳ khó khăn đối với lực lượng Mỹ năm ngoái, và không thể hoàn toàn phá hủy năng lực này. Đối đầu với Iran, quốc gia cung cấp UAV cho Houthi, thách thức sẽ còn lớn hơn nhiều.
Theo Forbes, Iran có thể đang đặt cược rằng việc tồn tại mạnh mẽ trong một cuộc chiến tiêu hao là con đường tốt nhất dẫn tới một kết cục có lợi. Đó là lý do vì sao họ mất loạt lãnh đạo chủ chốt nhưng vẫn tiếp tục chiến đấu để ngăn Mỹ “đánh nhanh, thắng nhanh”.
Các cuộc tấn công UAV liên tục sẽ tạo ra chi phí kéo dài đối với Mỹ và các đồng minh. Một dòng UAV Shahed và các UAV khác phóng đều đặn sẽ làm cạn kiệt kho tên lửa phòng không vốn đã hạn chế của Mỹ. Điều gì xảy ra sau đó vẫn là câu hỏi mở.
Các nhà phân tích đã cảnh báo về mối đe dọa của UAV tấn công tầm xa giá rẻ trong nhiều năm. Giờ đây, giới lãnh đạo quân sự Mỹ buộc phải giải quyết vấn đề này. Nhưng ở thời điểm hiện tại, Iran dường như đang nắm lợi thế trong cuộc chiến bất đối xứng bằng UAV.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/at-chu-bai-giup-iran-ngan-can-my-danh-nhanh-thang-nhanh-20260306121231763.htm
