Người dân TP.HCM đang mong chờ ngày chính sách miễn phí xe buýt được áp dụng – Ảnh: LÊ PHAN
Sở Xây dựng TP.HCM đã xây dựng và đề xuất phương án miễn giá vé dịch vụ cho hành khách đi xe buýt tại TP.HCM (miễn phí xe buýt tuyến có trợ giá) theo 3 phương án.
Tận dụng hạ tầng có sẵn
Phương án 1: Thành phố mua doanh thu đối với các tuyến xe buýt được hỗ trợ kinh phí để người dân sử dụng.
Theo phương án này, hành khách không bị yêu cầu quét thẻ hoặc định danh. Nhà nước thanh toán cho đơn vị vận tải theo doanh thu thỏa thuận với đơn vị vận tải (hoặc chi phí chuyến) trên mỗi chuyến xe thông qua hệ thống GPS, camera.
Dự kiến doanh thu chuyến khi áp dụng sẽ tăng 30% so với 8 tháng cuối năm 2025 do sản lượng hành khách tăng.
Phương án này dẫn tới câu chuyện xe cứ chạy, khách có hay không thì ngân sách vẫn phải chi trả.
Phương án 2: Thành phố thanh toán doanh thu bán vé dựa trên giá vé bình quân trên từng tuyến xe buýt.
Phương án này, đơn vị vận tải thống kê sản lượng hành khách sử dụng dịch vụ trên tuyến (không phân biệt đối tượng hành khách) thông qua hệ thống vé điện tử đã lắp đặt trên xe buýt. Nhà nước sẽ sử dụng giá vé bình quân/tuyến nhân với sản lượng hành khách để thanh toán cho đơn vị vận tải.
Phương án này khi hành khách lên xe, lái xe và nhân viên phục vụ trên xe sẽ thống kê vé miễn để phục vụ công tác thống kê. Nhược điểm lớn nhất là khó kiểm soát số lượng vé bán ra do đơn vị vận tải kê khai, bấm nhiều lần.
Phương án 3: Thành phố chi trả trực tiếp chi phí sử dụng dịch vụ vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt. Tức ngân sách trả thay tiền vé cho hành khách.
Phương pháp này, nhà nước thanh toán toàn bộ tiền vé cho đơn vị vận tải theo nguyên tắc sau: Kinh phí thanh toán được tính bằng số lượt hành khách được phân loại, nghiệm thu theo từng nhóm đối tượng nhân với giá vé cụ thể từng loại vé (vé phổ thông, vé học sinh, sinh viên). Hình thức này đang triển khai trên các tuyến xe buýt được hỗ trợ kinh phí.
Nhà nước quản lý bằng cách hành khách đi xe buýt xuất trình thẻ hoặc định danh điện tử (căn cước, VNeID, thẻ ngân hàng, ví điện tử, ứng dụng MultiGo…) thông qua máy quét đã lắp đặt trên xe buýt để hệ thống ghi nhận số lượt đi của từng cá nhân, từng đối tượng hành khách.
Đối với các tuyến không trợ giá, Sở Xây dựng đề xuất phương án nhà nước mua chuyến xe theo đơn giá được UBND TP.HCM ban hành năm 2019, có cập nhập mức lương cơ sở và giá nhiên liệu tại thời điểm tính toán và giảm trừ các chi phí theo thực tế, cụ thể: Kinh phí thanh toán bằng chi phí vận hành một chuyến nhân số chuyến nghiệm thu.
Phương án 3 tối ưu, phù hợp thực tế
Theo nhận định của Sở Xây dựng, so với hai phương án 1 và 2 còn nhiều nhược điểm như không hình thành thói quen định danh, sử dụng phương tiện giao thông công cộng, thanh toán không tiền mặt của người dân; Một số đơn vị vận tải chưa đồng thuận phương án này; Khó truy vết khi phát sinh hay thiếu dữ liệu đánh giá hiệu quả chính sách… thì phương án 3 là khả thi nhất.
Với hạ tầng số đã tương đối ổn định. Cụ thể, hệ thống vé điện tử liên thông cho giao thông công cộng trong năm 2025 với sự hỗ trợ của Mastercard, Trung tâm Quản lý giao thông công cộng đã lắp đặt các thiết bị đọc thẻ trên 120/180 tuyến xe buýt với hơn 1.900/2.432 xe.
Hành khách có thể thanh toán qua thẻ ngân hàng (Master, Visa, Napas, sắp tới sẽ thanh toán được đối với thẻ Amec, JCB): Khi hành khách quẹt thẻ hợp lệ, hệ thống xuất vé nhưng không trừ tiền (hoặc thanh toán 0 đồng); Hệ thống GoAFC xử lý dữ liệu thanh toán.
Thanh toán qua ví điện tử ZaloPay, MoMo, ShopeePay, Viettel Money, VNPT Money, GooPay: Hành khách quét QR code ví điện tử trên app của từng ví điện tử. Hệ thống ghi nhận giao dịch và xuất vé nhưng không trừ tiền (hoặc thanh toán 0 đồng).
Quét QR code trên ứng dụng MultiGo: Người dùng đăng ký tài khoản và định danh căn cước công dân trên MultiGo. Hệ thống cấp QR code cá nhân. Mỗi lượt quét tương đương một vé lượt hoặc vé học sinh, sinh viên. Hiện nay có trên 12.000 lượt sinh viên đã định danh.
Quét QR code từ căn cước công dân hoặc ứng dụng VNeID: Hệ thống quét QR code để thu thập thông tin cơ bản (số căn cước công dân, họ tên). Dữ liệu được lưu trữ phục vụ đối soát và bảo đảm yêu cầu an ninh.
Phương án này khả quan, phù hợp chủ trương chuyển đổi số quốc gia và định hướng phát triển đô thị thông minh, giao thông thông minh của thành phố; Kiểm soát chính xác sản lượng hành khách thực tế trên từng tuyến và doanh thu theo thời gian thực, việc thanh toán đúng theo dữ liệu thực tế, minh bạch, rõ ràng, hạn chế gian lận.
Tuy vậy Sở Xây dựng cũng nhận định có một số khó khăn cần sự chung tay của người dân và các đơn vị để chính sách hiệu quả hơn.
Ví dụ như sẽ có những hành khách cảm thấy khó chịu khi thực hiện thao tác quẹt thẻ, do đã được miễn vé. Việc triển khai định danh hành khách cần có sự vào cuộc của các trường học, UBND các xã, phường, đặc khu; Công đoàn…
Đòi hỏi hành khách phải phối hợp và trung thực, đặc biệt là đối tượng sinh viên, học sinh. Phải tăng cường công tác kiểm tra giám sát và truyền thông trước, trong quá trình triển khai thực hiện.
Việc cài đặt ứng dụng, nạp tiền qua ví điện tử, sử dụng thẻ tín dụng hay quét mã QR có thể gây bối rối cho những hành khách lớn tuổi hoặc người không thành thạo công nghệ.
Kinh phí miễn phí xe buýt 8 tháng cuối năm khoảng 930 tỉ đồng
Theo Sở Xây dựng hiện sắp tới sẽ miễn phí cho 135 tuyến buýt. Kinh phí thực hiện đối với các tuyến không trợ giá là khoảng 303 tỉ đồng, các tuyến có trợ giá khoảng 627 tỉ đồng.
Tổng kinh phí thực hiện chính sách hỗ trợ 100% giá vé cho hành khách sử dụng dịch vụ vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt khoảng 930 tỉ đồng.
Nhiều gửi gắm cho xe buýt miễn phí
Nguồn: https://tuoitre.vn/ba-phuong-an-mien-phi-xe-buyt-ma-so-xay-dung-tp-hcm-de-xuat-uu-tien-co-loi-cho-dan-va-minh-bach-20260410151156325.htm
