Bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu: ‘Học triết lý sống từ truyện Kim Dung’

Sau 5 năm từ khi ra mắt sách Câu chuyện từ trái tim, bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu trở lại với Thương, cuốn sách tiếp tục khắc họa những trăn trở và kinh nghiệm của người làm ngành y. Dịp này, ông nói về nền tảng đọc, viết sách thời thơ ấu, đồng thời cho thấy quan điểm về văn hóa đọc trong thời đại AI.

– Ông rèn thói quen đọc sách như thế nào?

– Tôi tiếp xúc với sách từ nhỏ. Trước đây, bố tôi (GS Nguyễn Lân Dũng) viết các tác phẩm phổ cập kiến thức, sách nào ông cũng mua nên trong nhà có rất nhiều. Hiện nay, tủ sách của ông ở nhà cũ có khoảng 20.000 đến 30.000 cuốn, nhà mới cũng đã kín chỗ để. Vì vậy, khi còn nhỏ, nhìn thấy sách là chúng tôi sợ.

Song, tôi có những quyển yêu thích riêng, thích thể loại nào là đọc đi đọc lại, thậm chí thuộc nội dung như chưởng Kim Dung, truyện về các hiệp sĩ như Ivanhoe (Walter Scott) hay tiểu thuyết của Alexandre Dumas. Lớn hơn, tôi bắt đầu đọc sách triết học.

Hiện giờ, tôi luôn có sách trong tủ nhưng đa phần chỉ đọc sách y học. Xem luận văn của nghiên cứu sinh cũng đã mất nhiều thời gian của tôi, hơn nữa, giờ mắt kém, tôi phải đeo kính nên cũng ngại. Với tiểu thuyết, tôi đọc các cuốn được nhiều tác giả tặng hoặc tác phẩm nổi tiếng trên mạng xã hội.

– Ông học được gì từ những cuốn sách?

– Từ các tác phẩm của Kim Dung, tôi học triết lý sống hiệp nghĩa, tử tế. Tôi cũng sớm tiếp xúc các tác phẩm của Aesop hay Maupassant và nhớ mãi chi tiết chàng trai Danko xé lồng ngực, mang quả tim của mình để làm ngọn đuốc soi đường cho mọi người trong truyện Trái tim Danko.

Nhờ đọc nhiều, tôi học cách viết bài bản và hình thành giọng văn riêng. Từ tiểu học, ở trường Thực Nghiệm, thầy cô không chỉ dạy tôi viết đúng chính tả mà rèn cách sử dụng phép tu từ, dẫn dắt, khơi mào câu chuyện, dùng từ đắt, đúng chỗ. Ngoài ra, học toán giúp tôi tư duy logic để viết mạch lạc hơn.

– Theo ông, cần làm gì để lan tỏa tình yêu đọc sách tới người trẻ?

– Tôi cho rằng vấn đề của văn hóa đọc hiện nay còn liên quan giáo dục. Nếu dạy văn mà cưỡng bức, văn mẫu, áp đặt thì khó tạo tình yêu với sách. Không nên ép độc giả phải đọc thể loại sách nào, không phải cứ tác phẩm văn học kinh điển mới tốt.

Tôi ví dụ, đọc truyện tranh mà từ đó nảy sinh đam mê, rồi vẽ theo, sáng tác theo thì rất tốt. So với nhiều thói quen vô bổ khác, đọc truyện tranh còn tốt hơn. Đọc không phải chỉ giết thời gian mà để khám phá, học được điều gì đó cho bản thân. Có những người đọc Tam quốc diễn nghĩa đến thuộc từng hồi, từng chương rồi sống theo tinh thần của tác phẩm. Đến nay, tôi đọc lại truyện chưởng Kim Dung, vẫn có nhiều điều học được.

Tôi khuyên độc giả trẻ nên đọc thứ mình thích và đọc thật nhiều lần. Chỉ cần thuộc một cuốn sách, trình độ văn học và tư duy đã khác nhiều. Mỗi người đều có một đam mê, mỗi thế hệ có cảm nghĩ riêng về cuộc sống, không ai bắt chước, không ai theo ai.

– Ông nghĩ AI phát triển ảnh hưởng tới việc đọc và viết như thế nào?

– Tôi cho rằng điều này có hai mặt. AI khiến con người lười đọc, lười suy nghĩ, mất khả năng sáng tạo. Tuy nhiên, những người ít đọc sách, nếu biết ứng dụng AI để có thêm tri thức thì rất tốt. Do đó, ta không nên phụ thuộc cũng không quá tẩy chay nó. Nên dùng trí tuệ nhân tạo như công cụ phục vụ, không để nó điều khiển. Trí tuệ nhân tạo ngày càng phát triển, con người phải đối phó bằng việc thay đổi cách tư duy, lập luận để vượt lên trên máy móc.

Theo tôi, về việc quản lý nhà nước và các hội chuyên ngành, cần tạo nguyên tắc để có hàng rào pháp lý trong việc sử dụng AI. Tại Đại học Y Hà Nội, chúng tôi ra những văn bản quy định luận văn phải được kiểm chứng bằng AI để không mắc lỗi đạo văn. Nhưng sinh viên vẫn lách luật bằng cách cố tình viết sai chính tả vài chữ để AI không phát hiện ra.

Quan trọng nhất là giáo dục về đạo đức, giấu ai thì giấu nhưng không thể giấu được chính mình. Nếu không chịu đầu tư suy nghĩ thì sẽ thua AI. Cần dạy các em hiểu rằng muốn trở thành người giỏi phải có nét riêng chứ không thể phụ thuộc trí tuệ nhân tạo.

Trí tuệ con người, cách thức vận hành của cuộc sống khác nhiều so với máy tính, công thức toán học thông thường. Như trong y học, chúng ta chưa khám phá hết cơ thể, tế bào con người, tôi tin sự sáng tạo của nhân loại là chưa có giới hạn.

– Vừa là bác sĩ, lãnh đạo bệnh viện và đại biểu Quốc hội, ông dành thời gian cho việc viết sách như thế nào?

– Theo lịch trình cá nhân, một tuần tôi bay đi công tác các nơi ít nhất một – hai lần. Thời gian trên máy bay không có internet, không sử dụng được điện thoại, tôi ngồi viết. Ai viết sách cũng thích có nhiều người đọc, còn tôi mong độc giả không chỉ đọc sách của tôi một lần mà coi nó như cuốn cẩm nang, giúp họ tra cứu khi mắc bệnh lý, điều này giúp cung cấp kiến thức, tăng dân trí.

Tôi từng hứa không viết nữa vì viết sách rất vất vả. Nhưng sau sự kiện ra mắt tác phẩm hôm 28/1, độc giả đề xuất tôi thực hiện một cuốn hướng dẫn điều trị các bệnh thường gặp theo cách dễ hiểu, gần gũi, giúp mọi người tránh những sai lầm phổ biến và tăng hiệu quả điều trị. Vì vậy, tôi cố gắng thực hiện kế hoạch 5 năm ra sách một lần, viết một cẩm nang y khoa, tập trung vào các bệnh không lây nhiễm như bệnh mạch vành, tăng huyết áp, đái tháo đường. Đây có thể là cuốn cuối cùng.

Châu Anh