Bác sĩ ung thư: ‘Đừng đóng khung thời gian sống bằng con số’

Ung thư gan giai đoạn muộn là một trong những thử thách ngặt nghèo nhất với tỷ lệ sống sau 5 năm chỉ 5%. Ngoài ra, bệnh nhân lớn tuổi, trên nền xơ gan, viêm B, khối u gan lớn. Tuy nhiên, thay vì đóng khung cuộc đời người bệnh bằng những con số như 3 hay 6 tháng, bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng Khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K, kiểm tra kỹ kết quả xét nghiệm và đưa phương pháp điều trị mới.

“Với y học hiện nay, nhiều loại thuốc mới có thể mang lại những con số sống thêm rất ấn tượng, thậm chí là 5 năm hoặc lâu hơn nữa”, bác sĩ Nam trấn an khi thấy bệnh nhân đang ở ngưỡng cửa buông xuôi.

Tin tưởng vào lộ trình của bác sĩ, người đàn ông bắt đầu bước vào cuộc chiến dài hơi với các dòng thuốc điều trị đích hiện đại nhất tại thời điểm năm 2013.

Sau một năm “định mệnh”, ông vẫn khỏe mạnh để tiếp tục công việc. Bệnh nhân duy trì thuốc trong 7 năm. Khi phác đồ cũ không còn đáp ứng, ông tiếp tục chuyển sang liệu pháp mới với tâm thế lạc quan.

“Cuộc hành trình ấy kéo dài tới 13 năm, gấp 13 lần lời tiên lượng ban đầu”, bác sĩ nhớ lại.

Đầu năm 2026, gia đình gọi điện cho bác sĩ, báo tin ông ra đi thanh thản, “vì đã chuẩn bị tâm lý kỹ càng, thay vì phải sống những ngày tháng cuối đời trong sự bóp nghẹt của một con số đếm ngược”. Bác sĩ Nam thấy nhẹ lòng, vì được người bệnh tin tưởng điều trị trong hơn một thập kỷ dài.

Người phụ nữ mắc ung thư giai đoạn hai cũng nhận tiên lượng thời gian sống không quá một năm. Đến khám tại Bệnh viện K, bác sĩ Nam không vội vàng đưa ra chẩn đoán, anh chỉ thông báo thời gian sống tính bằng đơn vị năm. Vượt qua “lời nguyền” con số, bà kiên trì điều trị, tăng cường miễn dịch, sống thêm 9 năm.

Theo bác sĩ Nam, việc đưa ra một con số cụ thể về thời gian còn lại thường tạo ra sự bi quan cực độ với mọi người bệnh, không chỉ bệnh nhân ung thư. Kể cả những bệnh nhân dù đã ổn định 10-15 năm, nhưng khi bệnh tái phát, họ vẫn suy sụp nặng nề hơn cả lần đầu. Họ thất vọng vì nghĩ mình đã khỏi hẳn, dẫn đến tâm lý bài trừ y học hiện đại, không muốn tiếp tục chiến đấu.

“Tuy nhiên, trong y học, không có con số nào là tuyệt đối, đặc biệt với bệnh nhân giai đoạn 4. Nếu nói với một người 50 tuổi đang khao khát sống đến lúc 80 rằng họ chỉ còn 3-6 tháng, chẳng khác nào một nhát dao chí mạng khiến họ buông xuôi, từ bỏ điều trị”, bác sĩ Nam chia sẻ.

Hậu quả không chỉ là tâm lý. Bác sĩ Nguyễn Thị Diễm Hương, Phòng khám Hỗ trợ điều trị Ung thư, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM Cơ sở 3, chỉ ra ba con đường cụ thể mà tinh thần tiêu cực làm xấu đi tiên lượng bệnh

Thứ nhất, khi bệnh nhân buồn chán kéo dài, họ ăn kém, ngủ kém, sụt cân và mệt mỏi liên tục, khiến cơ thể không còn đủ sức dung nạp hóa trị hay xạ trị ở liều điều trị cần thiết. Bác sĩ buộc phải giảm liều hoặc tạm ngưng, hiệu quả kiểm soát khối u theo đó giảm theo.

Thứ hai, stress mãn tính được chứng minh làm suy giảm hoạt động của tế bào diệt tự nhiên và tế bào lympho T, hai lực lượng miễn dịch chủ chốt chống lại tế bào ung thư. Một phân tích tổng hợp trên Brain, Behavior, and Immunity năm 2019 cho thấy bệnh nhân ung thư có trầm cảm nặng có nguy cơ tử vong cao hơn tới 26% so với nhóm không trầm cảm.

Cuối cùng, nguy hiểm nhất trong thực tế lâm sàng khi bệnh nhân trong trạng thái buông xuôi sợ đau, sợ tốn kém, ngại đến viện và dần bỏ điều trị giữa chừng. Không hoàn thành đủ chu kỳ điều trị đồng nghĩa với việc bệnh tiến triển nhanh hơn và các lựa chọn về sau bị thu hẹp đáng kể.

Để giải quyết rào cản tâm lý này, y học hiện đại ưu tiên trao quyền tự chủ cho người bệnh kết hợp phương pháp truyền đạt thông tin có kiểm soát. Thay vì đưa ra những con số tuyệt đối, bác sĩ Nam chọn cách nói giảm để duy trì hy vọng dựa trên nền tảng sự thật. Ông hướng bệnh nhân đến mục tiêu kéo dài sự sống với chất lượng cao nhất.

Còn bác sĩ Hương cho rằng bệnh nhân cần được đồng cảm, chú trọng thăm khám lâm sàng kỹ lưỡng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả máy móc, qua đó xây dựng mối quan hệ tin tưởng trước khi đề cập đến bất kỳ quyết định điều trị nào. Bệnh nhân cần được giải thích cụ thể về bản chất bệnh, về nguy cơ của việc sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc và đặc biệt là về hậu quả của việc bỏ lỡ thời điểm điều trị vàng.

Bên cạnh đó, bác sĩ cần làm rõ rằng không phải ai cũng cần điều trị tấn công mạnh, mà mục tiêu điều trị được cá thể hóa theo từng giai đoạn, bao gồm điều trị triệt căn, điều trị hỗ trợ hoặc điều trị giảm nhẹ, tùy thuộc vào thực trạng của người bệnh.

Thùy An