Bảo vệ chủ quyền quốc gia từ thực địa đến mặt trận thông tin

Từ sau vụ Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan HD 981 vào năm 2014 đến nay, Biển Đông chưa xảy ra những sự vụ căng thẳng ở mức độ như vậy. Nhưng điều đó không hề đồng nghĩa Biển Đông yên tĩnh trong hơn 10 năm qua.

“Lì lợm” đeo bám thực địa

Để thực hiện tham vọng kiểm soát vùng biển này, Trung Quốc thúc đẩy chiến lược vùng xám thông qua các lực lượng tàu dân binh, tàu hải cảnh và tàu hải quân. Trong đó, bằng sự hậu thuẫn nhiều tầng lớp của tàu hải cảnh và tàu hải quân, các tàu dân binh Trung Quốc dưới hình thức tàu cá thường xuyên triển khai đông đảo ở khu vực quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam.

Trước tình hình như vậy, phóng viên Thanh Niên lại nhiều lần ra khơi để ghi nhận thực tế. Tuy không nghiêm trọng như vụ giàn khoan HD 981 nhưng những gì diễn ra trên thực địa ở quần đảo Trường Sa cũng đầy căng thẳng.

Qua một trong những chuyến đi vừa nêu, loạt bài Nhận dạng tàu cá Trung Quốc gồm nhiều kỳ của nhà báo Mai Thanh Hải đã được đăng tải trên Thanh Niên vào tháng 8.2020 đã mô tả cặn kẽ tình hình “hàng chục ngàn tàu cá Trung Quốc tập trung sẵn ở đảo Hải Nam, tràn xuống khu vực Biển Đông, sau khi cái gọi là “Quy chế cấm đánh bắt cá trên Biển Đông” (do Trung Quốc tự ban hành thực hiện từ 1.5 – 16.8.2020) hết hiệu lực”. Loạt bài đã ghi nhận lực lượng, đặc điểm cũng như các chiêu trò mà tàu dân binh núp bóng tàu cá của Trung Quốc đã hoạt động ở Trường Sa. Qua đó, bài viết Thanh Niên không chỉ “điểm danh” lực lượng tàu sắt hùng hậu của Trung Quốc được trang bị hiện đại từ thiết bị vệ tinh đến cả vòi rồng, rồi “lì lợm” phá rối tàu ngư dân lẫn tàu của lực lượng chức năng Việt Nam. Thậm chí, lực lượng tàu dân binh Trung Quốc còn phá rối cả hoạt động thăm dò dầu khí của Việt Nam. Tất cả được phản ánh chi tiết trên các trang báo Thanh Niên.

Sự “lì lợm” của lực lượng tàu Trung Quốc kéo dài sang đến năm 2021 bất chấp các giai đoạn đại dịch Covid-19 hoành hành. Bởi thế, phóng viên Thanh Niên cũng “lì lợm” đeo bám. Qua đó, nhà báo Mai Thanh Hải đã thực hiện loạt bài Trường Sa, tháng 4.2021 về “những câu chuyện về các “điểm nóng” ở Trường Sa và những hình ảnh ghi được trong tháng 4.2021, để cung cấp đầy đủ nhất về tình hình Trường Sa” khi đó. Loạt bài đã “đeo bám” quyết liệt các hành động của lực lượng tàu Trung Quốc đang “ăn dầm nằm dề” ở Trường Sa để gây rối.

Cũng từ nhiều lần đeo bám thực địa, Thanh Niên còn có loạt bài 5 năm Trung Quốc xây đảo trái phép ở Trường Sa được đăng tải giữa năm 2019 để phản ánh thực trạng xây dựng hạ tầng đồ sộ, bao gồm cả cơ sở quân sự, ở một số thực thể mà Trung Quốc đang chiếm đóng phi pháp ở quần đảo Trường Sa. Loạt bài đã phản ánh rõ hoạt động phi pháp này của Trung Quốc kể từ năm 2014 khi Bắc Kinh tiến hành hạ đặt trái phép giàn khoan HD 981 ở vùng biển gần quần đảo Hoàng Sa thuộc chủ quyền Việt Nam.

Kết nối dư luận thế giới

Song hành đội ngũ phóng viên đeo bám thực địa, Ban Quốc tế của Báo Thanh Niên đã hoạt động mạnh mẽ trong công tác đấu tranh chủ quyền thông qua các đầu mối thông tin quốc tế, quy tụ ý kiến của giới chuyên gia nước ngoài để không chỉ phối hợp đấu tranh mạnh mẽ trên mặt trận thông tin mà còn trở thành một “cửa sổ” để kết nối vấn đề bảo vệ chủ quyền của Việt Nam với cộng đồng nghiên cứu các vấn đề quốc tế.

Từ tháng 5 – 7.2014 khi Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan này ở vùng biển Việt Nam, phóng viên Thanh Niên đã đăng tải thông tin về dư luận thế giới phản đối hành vi của Bắc Kinh. Nhiều chuyên gia quốc tế uy tín đã xuất hiện trên Báo Thanh Niên như: TS Euan Graham, TS Ei Sun Oh, chuyên gia an ninh khu vực Richard A.Bitzinger (Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore), GS Adam Fforde (Đại học Victoria, Úc), GS Zachary Abuza (chuyên gia về khoa học chính trị và đối ngoại khu vực Đông Á thuộc ĐH Simmons, Mỹ),

TS James Holmes (Trường Chiến tranh hải quân, Mỹ), GS Stein Tonnesson (Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế, Na Uy)… Điều này được thể hiện qua hàng loạt bài viết của nhà báo An Điền như: Trung Quốc đang bất chấp tất cả; Trung Quốc “âm thầm” lấn tới ở Trường Sa; Tham vọng bá quyền với tư tưởng hạ tiện; Vạch trần luận điệu theo đuôi Trung Quốc; Trung Quốc luôn rất khó lường; Cảnh báo ý đồ vô hiệu hóa COC…

Bên cạnh đó, đầu tháng 7.2014, nhà báo Ngô Minh Trí, phóng viên Thanh Niên, đã tham dự trực tiếp hội thảo thường niên về Biển Đông với chủ đề “Những xu hướng gần đây trên Biển Đông và chính sách của Mỹ” do Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ) tổ chức tại thủ đô Washington D.C. Hội thảo không chỉ có sự tham dự của giới chuyên gia và chính trị gia Mỹ mà còn thu hút chuyên gia từ Việt Nam và một số nước ở châu Âu, Đông Nam Á. Hội thảo được tổ chức bởi một tổ chức uy tín hàng đầu thế giới như CSIS giữa lúc đang xảy ra vụ giàn khoan HD 981 nên đã gây chú ý mạnh mẽ của giới nghiên cứu và giới lãnh đạo nhiều nước. Thông qua việc đưa tin sự kiện, Báo Thanh Niên đã truyền tải thực tế việc dư luận quốc tế lên án mạnh mẽ hành vi của Trung Quốc ở Biển Đông.

Không chỉ với vụ giàn khoan HD 981, hơn 10 năm qua, Thanh Niên đã có hàng trăm bài viết để chỉ rõ những hành vi xâm phạm chủ quyền Việt Nam ở Biển Đông. Báo luôn cập nhật kịp thời các diễn biến liên quan tình hình vùng biển này, từ các hành vi đáng quan ngại cho đến các chính sách, chiến lược cũng như hoạt động phi pháp. Điển hình, Thanh Niên đã có rất nhiều bài báo chỉ ra những mưu đồ Biển Đông thông qua việc triển khai khí tài như chiến đấu cơ, tên lửa, radar, các hệ thống trinh sát và thu thập thông tin tình báo…, xây dựng các cơ sở quân sự như nhà chứa máy bay, đường băng, cầu cảng, hạ tầng để lắp đặt vũ khí…

Từng diễn biến đều được Thanh Niên phản ánh thông qua việc tiếp cận các nguồn thông tin, dữ liệu và hình ảnh vệ tinh được cung cấp bởi các tổ chức nghiên cứu chính sách hàng đầu thế giới như CSIS, Viện Nghiên cứu Hudson (Mỹ), Viện Nghiên cứu chiến lược và quốc phòng (Trường Nghiên cứu quốc tế S.Rajaratnam, Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore)… Kết hợp thêm còn có sự tham gia của hàng chục chuyên gia uy tín quốc tế, quan chức các nước và cả các thành viên của Tòa trọng tài quốc tế ở The Hague (PCA) – cơ quan phán xử vụ Philippines kiện Trung Quốc về Biển Đông, thành viên hội đồng thẩm phán Tòa án Quốc tế về Luật Biển (ITLOS)… Cứ thế, hơn 1.000 ý kiến, nhận định, phân tích của giới chuyên gia quốc tế đã được đưa ra khi trả lời Thanh Niên thông qua các bài viết, mà trong đó đã chỉ rõ những ý đồ về chiến lược vùng xám, âm mưu đe dọa quân sự cũng như các ý đồ thiết lập sức mạnh quân sự mà Trung Quốc thực hiện để kiểm soát Biển Đông. Cụ thể hơn, các bài viết đã giải mã những ý đồ khi Trung Quốc tiến hành tái cấu trúc, tổ chức các lực lượng hải giám, kiểm ngư, rồi hải cảnh, vũ cảnh…, cho đến việc điều chuyển tàu chiến cho các lực lượng chấp pháp phi quân sự.

Vạch trần ngụy biện

Đặc biệt, Thanh Niên cũng là tờ báo tiên phong tại Việt Nam trong việc vạch trần các chiêu trò ngụy biện mà giới chuyên gia quốc tế thân tín với Trung Quốc và các tổ chức nghiên cứu của nước này đã tuyên truyền sai trái về vấn đề Biển Đông.

Điều này được thể hiện qua hàng loạt bài viết như: Trung Quốc với chiêu trò “chạy tội” tạo cớ gây căng thẳng trên Biển Đông; Chuyên gia thân Trung Quốc lại dọa dẫm về Biển Đông; Chuyên gia thân Trung Quốc lại đe dọa nước khác về Biển Đông; Chuyên gia thân Trung Quốc liên tục “lên gân” về Biển Đông; Lại thêm trò “bơm thổi” ngụy biện về Biển Đông… Những bài viết vừa nêu đã tập trung ý kiến của nhiều chuyên gia uy tín quốc tế đã vạch trần những chiêu trò ngụy biện, đánh tráo khái niệm về tình hình Biển Đông để đổ lỗi, “chụp mũ” các sự kiện.

Báo Thanh Niên cũng đã tập trung tài liệu, bằng chứng để chỉ ra việc Trung Quốc thâu tóm và gây ảnh hưởng báo chí, các tổ chức nghiên cứu bên ngoài đại lục, mở rộng kênh tuyên truyền ra thế giới, gây ảnh hưởng lên giới nghiên cứu… nhằm định hướng dư luận để lấp liếm các hành vi sai trái trên Biển Đông. Nổi bật là bài viết Cựu Đặc khu trưởng Hồng Kông và “trò bùa” thông tin về Biển Đông đã cho thấy ông Đổng Kiến Hoa, cựu Đặc khu trưởng Hồng Kông, đang đứng đầu các tổ chức tham gia định hướng thông tin phục vụ cho lợi ích của Trung Quốc, bao gồm vấn đề Biển Đông. Hay bài viết Âm mưu thao túng dư luận, Trung Quốc lấp liếm hành vi gây rối chỉ rõ thực trạng một số chiến dịch tuyên truyền đến từ truyền thông cả trong lẫn ngoài Trung Quốc đại lục, với nội dung chạy tội cho Bắc Kinh và “đổ lỗi” trách nhiệm về phía nước khác.

Những bài viết của Thanh Niên đã được giới chuyên gia quốc tế ghi nhận và chia sẻ rộng rãi qua nhiều diễn đàn, cộng đồng nghiên cứu chính sách giúp củng cố mạnh mẽ tính chính danh của Việt Nam trong vấn đề bảo vệ chủ quyền.

Thanh Niên nhiều lần đoạt giải xuất sắc về Biển Đông

Trước năm 2020, Quỹ Hỗ trợ nghiên cứu Biển Đông (FESS) thường xuyên tổ chức giải Báo chí về Biển Đông, giải thưởng Nghiên cứu Biển Đông. Trong những lần tổ chức giải thưởng này, phóng viên – cộng tác viên của Thanh Niên liên tục được vinh danh.

Tại giải Báo chí về Biển Đông 2015, vượt qua hơn 80 tác phẩm báo chí của các cơ quan thông tấn báo chí trong nước cũng như nước ngoài, loạt bài Biển Đông trong quan hệ nước lớn của hai tác giả Ngọc Mai – Nhật Đăng (Báo Thanh Niên) đã đoạt giải Báo chí về Biển Đông 2015.

Giải thưởng Nghiên cứu Biển Đông năm 2017 của FESS có 57 tác phẩm ở 2 thể loại nghiên cứu và báo chí của 65 tác giả (trong đó có 29 tác phẩm nghiên cứu và 28 tác phẩm báo chí) dự thi. Trong lần này, nhà báo Ngô Minh Trí, khi đó đang là Thư ký tòa soạn Báo Thanh Niên, nhận giải Báo chí xuất sắc với tác phẩm Bước tiến COC và thách thức trên Biển Đông.

Tiếp đó, giải thưởng Nghiên cứu Biển Đông năm 2018 dành cho các công trình nghiên cứu, bài nghiên cứu và tác phẩm báo chí tiêu biểu về Biển Đông, FESS đã trao 1 giải Công trình nghiên cứu xuất sắc và 8 giải Bài nghiên cứu xuất sắc cho các cá nhân và tập thể, đồng thời trao 2 giải Báo chí đặc biệt xuất sắc và 5 giải Báo chí xuất sắc. Trong đó, nhà báo Ngô Minh Trí đoạt giải Báo chí đặc biệt xuất sắc với chùm bài Ẩn họa thách thức trên Biển Đông.