Bầu cử Quốc hội và HĐND nhiệm kỳ 2026 – 2031: Nhiều điểm mới quan trọng

Tuổi Trẻ đã có cuộc trao đổi với bà TẠ THỊ YÊN – Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội, Phó chánh văn phòng thường trực Văn phòng Hội đồng Bầu cử quốc gia – xung quanh cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031.

Rút ngắn thời gian

* Bà có thể khái quát những điểm mới, đáng chú ý trong kỳ bầu cử lần này?

– Kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 có khá nhiều điểm mới so với các nhiệm kỳ trước. Trong đó, đầu tiên là ngày bầu cử sẽ diễn ra vào Chủ nhật 15-3, sớm 2 tháng so với các khóa trước. 

Dự kiến ngày 22-3 sẽ công bố kết quả bầu cử, và kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI sẽ diễn ra vào ngày 6-4 để làm công tác nhân sự cùng với nội dung về xây dựng pháp luật.

Điều này cho thấy kỳ họp Quốc hội khóa mới diễn ra ngay sau khi công bố kết quả bầu cử chỉ nửa tháng thay vì gần 2 tháng như nhiệm kỳ trước. 

Qua đó rút ngắn khoảng thời gian giữa Đại hội Đảng toàn quốc và kỳ họp thứ nhất của Quốc hội, HĐND khóa mới để kịp thời kiện toàn nhân sự cấp cao, giúp cho việc phân công cấp ủy viên khóa mới đảm bảo tính đồng bộ, tổng thể, ổn định liên tục, liên thông đội ngũ cán bộ chủ chốt trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị – xã hội. Đồng thời, cấp ủy các cấp nhiệm kỳ mới kịp thời triển khai nghị quyết Đại hội Đảng XIV và đại hội Đảng các cấp.

Điểm mới đáng chú ý tiếp theo là thời gian trong các bước của quy trình bầu cử được rút ngắn. Thời gian từ khi kết thúc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử giảm, từ 70 ngày còn 42 ngày. Các mốc thời gian hiệp thương, công bố danh sách người ứng cử, giải quyết khiếu nại tố cáo cũng được điều chỉnh tương ứng, bảo đảm tính đồng bộ, đúng quy định và phù hợp thực tiễn.

Một điểm mới tiếp theo về hội nghị tiếp xúc cử tri, theo đó, hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp hoặc căn cứ điều kiện thực tế có thể tổ chức theo hình thức trực tuyến hoặc trực tiếp kết hợp với trực tuyến. Việc tiếp xúc cử tri trực tuyến hoặc trực tiếp kết hợp với trực tuyến chỉ được thực hiện khi bảo đảm các điều kiện kỹ thuật, an toàn thông tin mạng, an ninh mạng.

Điểm mới nổi bật nữa là tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức bầu cử. Ở nhiệm kỳ này, công nghệ thông tin được sử dụng rộng rãi hơn trong nhiều khâu như quản lý danh sách cử tri, theo dõi tiến độ triển khai, tổng hợp và báo cáo kết quả bầu cử. 

Điển hình là việc Bộ Công an đã có văn bản hướng dẫn khai thác, sử dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) trong quá trình lập danh sách cử tri, in thẻ cử tri phục vụ công tác bầu cử.

Cử tri sẽ chỉ cần mở ứng dụng VNeID sẽ xem được toàn bộ thông tin của ứng cử viên nơi mình sinh sống mà không phải đi tìm xem như trước đây. Việc cập nhật dữ liệu bầu cử dự kiến cứ 2 tiếng/lần các tổ bầu cử sẽ cập nhật số cử tri đi bầu trên hệ thống… Việc ứng dụng công nghệ góp phần nâng cao tính chính xác, kịp thời, đồng thời giảm áp lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác bầu cử ở cơ sở. Đi đôi với đó là yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu liên quan đến bầu cử.

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bầu cử được triển khai sớm hơn, sâu rộng hơn và đa dạng về hình thức, lồng ghép hiệu quả tuyên truyền các chủ trương, quyết sách lớn vừa được Đại hội XIV của Đảng thông qua…

Cơ cấu hợp lý

* Bà có thể cho biết cơ cấu, thành phần của 864 người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI lần này có gì khác so với khóa XV?

-Theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, so với nhiệm kỳ trước, cơ cấu và thành phần người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI đã có một số điều chỉnh cho phù hợp với việc sắp xếp, tổ chức bộ máy vừa qua. 

Theo đó, số lượng đại biểu ở các cơ quan trung ương và số lượng đại biểu chuyên trách ở trung ương tăng khoảng 10 người, từ 207 lên 217 người (43,4%). Đồng thời giảm tương ứng ở địa phương, từ 293 xuống 283 người (56,6%). 

Đáng chú ý, cơ cấu dành cho viện nghiên cứu, trường đại học, học viện và cơ cấu dành cho doanh nghiệp, hiệp hội, nghiệp đoàn về lĩnh vực sản xuất kinh doanh đều tăng lên 10 đại biểu (nhiệm kỳ trước tương ứng là 6 và 7)… Bên cạnh đó, trong cơ cấu lần này cũng bổ sung tỉ lệ hợp lý số đại biểu trẻ, đại biểu đại diện cho đội ngũ trí thức, nhà khoa học, văn nghệ sĩ, dân tộc thiểu số, chức sắc tôn giáo… 

Việc này góp phần phản ánh đầy đủ, cân bằng hơn các tầng lớp xã hội, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Việc xác định cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người ứng cử được thực hiện theo quy trình hiệp thương nhiều bước, chặt chẽ và dân chủ. 

Do đó có thể khẳng định việc xác định cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp được thực hiện rất chặt chẽ, trên cơ sở thống nhất cao giữa các cơ quan, tổ chức, đơn vị nhằm bảo đảm tính đại diện rộng rãi của các tầng lớp nhân dân.

Điều quan trọng nhất là các cấp ủy, chính quyền địa phương cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, tăng cường tuyên truyền để cử tri tích cực đi bầu, phấn đấu bầu đủ số lượng, bảo đảm cơ cấu nhưng ưu tiên hàng đầu về chất lượng, lựa chọn, giới thiệu những người thật sự tiêu biểu về phẩm chất và năng lực.

Chất lượng đại biểu phải đặt lên hàng đầu

* Tổng Bí thư Tô Lâm trong phát biểu tại Hội nghị toàn quốc triển khai công tác bầu cử đã nhấn mạnh yêu cầu phải tập trung lãnh đạo thật tốt công tác nhân sự – khâu then chốt nhất của bầu cử. Phấn đấu bầu đủ số lượng và cơ cấu đại biểu, nhưng chất lượng đại biểu phải được đặt lên hàng đầu. Nội dung này đã được quán triệt thực hiện thế nào thưa bà?

– Ngay từ đầu, Hội đồng Bầu cử quốc gia đã xác định trọng tâm xuyên suốt của cuộc bầu cử chính là chất lượng đại biểu. Theo đó, đại biểu Quốc hội và HĐND phải thực sự là “người đại diện trung thành của nhân dân, nói tiếng nói của dân, lo việc của dân, bảo vệ quyền lợi chính đáng của dân – trực tiếp là nhân dân nơi khu vực bỏ phiếu của mình”. 

Việc sàng lọc, lựa chọn, giới thiệu người ứng cử phải được tiến hành kỹ lưỡng, chặt chẽ, thận trọng, bảo đảm đầy đủ tiêu chuẩn và điều kiện theo quy định, nhằm lựa chọn được những người thực sự tiêu biểu về phẩm chất, năng lực, có đủ điều kiện, sức khỏe, thời gian để thực hiện tốt nhiệm vụ của người đại biểu nhân dân khi trúng cử… Đồng thời có uy tín, năng lực và tinh thần trách nhiệm cao trước nhân dân.

Vì vậy, đúng như chỉ đạo của Tổng Bí thư, yêu cầu đặt ra là bảo đảm đủ số lượng, đúng cơ cấu nhưng chất lượng đại biểu phải là yếu tố quyết định. Cùng với đó, công tác hiệp thương phải được tổ chức dân chủ, công khai, minh bạch, bảo đảm lựa chọn được những người xứng đáng, thực sự đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân. 

Các cấp, các ngành cần tạo điều kiện thuận lợi nhất để mọi công dân đủ điều kiện thực hiện đầy đủ quyền ứng cử, quyền bầu cử theo đúng quy định của luật. Ngoài ra, chất lượng của đại biểu cũng được thể hiện rõ qua các con số cụ thể trong số 864 ứng viên được công bố.

Đáng chú ý nhất trong cơ cấu đại biểu Quốc hội khóa mới cũng tăng tỉ lệ đại biểu Quốc hội chuyên trách, đảm bảo ít nhất 40%; nâng cao tỉ lệ đại biểu Quốc hội là nhà khoa học từ 3 – 5% trong tổng số đại biểu để bảo đảm chuyên môn hóa cao, tính chuyên nghiệp trong hoạt động Quốc hội.

* Để mỗi lá phiếu của cử tri thể hiện được hết quyền năng của mình, bầu ra được những ĐBQH xứng đáng nhất, những vấn đề cần lưu ý trong cuộc bầu cử lần này là gì?

– Mỗi lá phiếu không chỉ thể hiện quyền lợi của cử tri mà còn là trách nhiệm chính trị quan trọng, khẳng định vai trò trung tâm của nhân dân trong việc tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Vì vậy, mỗi cử tri cần phát huy hết quyền năng của mình qua mỗi lá phiếu.

Mỗi cán bộ, đảng viên cần nêu cao vai trò tiên phong, gương mẫu, không chỉ thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ bầu cử của mình mà còn tích cực vận động gia đình, người thân và nhân dân cùng tham gia bầu cử, tạo không khí phấn khởi, đồng thuận xã hội, góp phần bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra thành công tốt đẹp.