Bí thư Trần Lưu Quang: ‘Không tin startup, đừng mong có kỳ lân’

Thông điệp được Bí thư Thành ủy TP HCM Trần Lưu Quang đưa ra tại hội nghị Tổng kết công tác năm 2025 và nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm năm 2026 thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, Đề án 204 của Ban Bí thư và Đề án 06 của Chính phủ, sáng 14/1. Tham dự có thường trực Thành ủy, UBND thành phố, lãnh đạo các sở, ngành và trực tuyến đến 168 phường, xã, đặc khu.

Theo ông, sau một năm triển khai Nghị quyết 57, điều đáng ghi nhận nhất là sự thay đổi về nhận thức khi cán bộ hình thành được ý thức rằng con đường ngắn nhất để đi tới tương lai là khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, nhận thức mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ, theo ông là niềm tin – niềm tin của hệ thống quản lý đối với những chủ thể sáng tạo.

“Trước hết là tin vào chính mình để dám vượt qua cách hiểu cứng nhắc về văn bản. Sau đó là tin vào nhà khoa học, tin vào doanh nghiệp, và đặc biệt là tin vào những người khởi nghiệp”, ông nhấn mạnh.

Theo ông, nếu chính quyền không tin và không trao cơ hội cho startup, không thể hình thành những doanh nghiệp đột phá có giá trị tỷ USD. “Không tin thì sẽ không có kỳ lân. Không tin startup thì không thể có những đột phá mới”, Bí thư Trần Lưu Quang nói.

Đảm nhiệm vai trò là Trưởng ban chỉ đạo về Phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số TP HCM, ông Quang nêu dẫn chứng trước khi có các nghị quyết, đề án hỗ trợ như hiện nay, thành phố đã xuất hiện những startup công nghệ lớn, do những người rất trẻ khởi nghiệp và vươn lên mạnh mẽ.

Các doanh nghiệp như MoMo hay VNG đều bắt đầu từ môi trường khởi nghiệp của TP HCM, trong bối cảnh chưa có Nghị quyết 57, chưa có Đề án 06 hay các cơ chế thử nghiệm chính sách. “Khi bây giờ chúng ta có nhiều công cụ hơn, nhiều nguồn lực hơn, thì câu hỏi đặt ra là tại sao lại không tạo ra được nhiều trường hợp thành công hơn?”, ông đặt vấn đề.

Ngoài ra, người đứng đầu Đảng bộ TP HCM cho rằng hệ sinh thái khoa học -công nghệ của thành phố đã xuất hiện những doanh nghiệp sản xuất được sản phẩm công nghệ bán ra nước ngoài, tham gia thị trường quốc tế.

Theo ông Quang, điểm nghẽn lớn hiện nay nằm ở cơ chế thử nghiệm và chấp nhận rủi ro. Dù thành phố đã nói nhiều đến sandbox, quỹ đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm, nhưng việc triển khai vẫn chậm. Đến nay, vẫn chưa có báo cáo rõ ràng nào cho thấy có doanh nghiệp được thụ hưởng. Thành phố đã đầu tư bao nhiêu tiền “được – mất ra sao”.

“Khoa học công nghệ nhưng nếu cứ sợ sai, sợ trách nhiệm, thì không bao giờ đi trước được”, ông thẳng thắn nhìn nhận. Theo ông, chính tư duy quản lý hành chính, nặng về an toàn, đang làm chậm quá trình chuyển đổi sang mô hình kiến tạo – nơi Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt, hỗ trợ và chia sẻ rủi ro với khu vực tư nhân.

Một hạn chế khác được ông chỉ ra là là việc giải ngân nguồn lực. TP HCM đã dành khoảng 12.700 tỷ đồng cho khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo, tương đương hơn 4% tổng chi ngân sách. Tuy nhiên, theo Bí thư Thành ủy, vấn đề không nằm ở việc “có tiền hay không”, mà là có dám giao tiền, giao việc và chấp nhận rủi ro hay không.

Những trụ cột để chuyển sang hành động thực chất

Để xây dựng cơ chế chấp nhận rủi ro cho đổi mới sáng tạo, Bí thư Trần Lưu Quang cho rằng TP HCM cần tập trung vào một số trụ cột:

Thứ nhất là triển khai thực chất cơ chế sandbox – cho phép thử nghiệm các ý tưởng mới bằng ngân sách nhà nước, với tinh thần chấp nhận thất bại. Điều kiện tiên quyết là minh bạch, không tư lợi cá nhân. Nếu thất bại do nguyên nhân khách quan hoặc do giới hạn nhận thức tại thời điểm đó, người thực hiện không bị quy trách nhiệm cá nhân.

Thứ hai, là mạnh dạn giải ngân, phân bổ nguồn lực cho đúng đối tượng. “Tiền để đó không tạo ra sản phẩm. Chỉ khi giao cho người làm, cho startup làm, thì mới có kết quả”, ông nói và dẫn chứng thêm cuối năm ngoái, nhiều tập đoàn, doanh nghiệp lớn đã ủng hộ 150 tỷ đồng cho quỹ mạo hiểm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo cho thành phố. Tuy nhiên, đến nay mới chỉ có “thư cảm ơn gửi đến doanh nghiệp”, tiền vẫn chưa vào được các startup.

Thứ ba là Nhà nước đóng vai trò “khách hàng đầu tiên”. Theo đó, chính quyền có thể đặt hàng, thuê sản phẩm, phần mềm, thiết bị của startup và nhà khoa học. Cách làm này vừa tạo doanh thu ban đầu cho doanh nghiệp, vừa giúp kiểm chứng hiệu quả sản phẩm trong môi trường thực tế, đồng thời chia sẻ rủi ro với khu vực tư nhân.

Bên cạnh đó, thành phố cần vận dụng linh hoạt các cơ chế đặc thù từ các nghị quyết của Trung ương để tháo gỡ rào cản thủ tục, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm trong lĩnh vực khoa học – công nghệ.

Ông Quang khẳng định năm 2026 sẽ là mốc chuyển từ thử nghiệm sang hành động thực chất. “Đây không còn là năm chạy thử, mà phải là năm của nghĩ thật, làm thật, chịu trách nhiệm thật và đo lường thật”, ông nói. Theo ông, chỉ khi tạo ra được những kết quả cụ thể, đo đếm được, TP HCM mới có thể củng cố niềm tin xã hội và đặt nền móng cho sự ra đời của các doanh nghiệp công nghệ đột phá – những kỳ lân tương lai của thành phố.

Báo cáo của UBND TP HCM cho thấy khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo tiếp tục giữ vai trò dẫn đầu cả nước. Thành phố nằm trong nhóm 110 đô thị có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động nhất thế giới, xếp thứ hai toàn quốc về Chỉ số đổi mới sáng tạo địa phương. Đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào GRDP đạt 59%, trong đó khoa học – công nghệ chiếm 74% mức tăng TFP.

Tại hội nghị, ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM, cho biết năm 2026, thành phố xác định hỗ trợ khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo là một trong những trụ cột thúc đẩy tăng trưởng, với loạt cơ chế đột phá về tài chính, không gian thử nghiệm và chính sách “đặt hàng” thị trường. Mục tiêu là tạo bệ đỡ cho doanh nghiệp công nghệ, rút ngắn đường từ nghiên cứu đến sản phẩm, qua đó đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế hai con số.

Về nguồn lực, thành phố chuẩn bị công bố Đề án Quỹ đầu tư mạo hiểm trong quý I/2026, có sự tham gia của ngân sách nhà nước; đồng thời thí điểm cho vay bằng tài sản trí tuệ, cho phép doanh nghiệp thế chấp sáng chế, giải pháp thay vì tài sản hữu hình. Ngân sách cũng chấp nhận rủi ro đầu tư cho đề tài khoa học, giao quyền sử dụng kết quả nghiên cứu cho doanh nghiệp để thương mại hóa. Thành phố sẽ phát triển mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo, thúc đẩy hợp tác công – tư và đồng đầu tư với các cơ sở đại học; thiết lập 6 không gian thử nghiệm cho công nghệ mới như UAV, tài sản số, blockchain tại các khu công nghệ, công viên phần mềm, đại học và khu nông nghiệp công nghệ cao.

TP HCM hiện có 143 doanh nghiệp khoa học – công nghệ, chiếm khoảng 20% cả nước; lĩnh vực này thu hút gần 1,8 tỷ USD vốn FDI trong năm 2025. Thành phố cũng đã khánh thành Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP HCM, mở rộng hệ thống 55 trung tâm và vườn ươm hỗ trợ đổi mới sáng tạo, đồng thời khởi động quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo với vốn cam kết ban đầu 150 tỷ đồng từ cộng đồng doanh nghiệp. Kinh tế số ước chiếm khoảng 25% GRDP năm 2025; 100% doanh nghiệp thực hiện thuế, hải quan và hóa đơn điện tử, cho thấy khoa học – công nghệ đang trở thành nền tảng quan trọng cho tăng trưởng và điều hành của thành phố.

Lê Tuyết